Siết quản lý khí N₂O: Không làm khó doanh nghiệp

Việc cấm kinh doanh khí N₂O nhằm ngăn chặn tình trạng lạm dụng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng và trật tự, an toàn xã hội. Ảnh: conganthanhhoa.gov.vn

Ngăn chặn tình trạng lạm dụng "bóng cười"

Đề xuất cấm kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp được Chính phủ đưa ra từ thực tiễn tình trạng lạm dụng "bóng cười" diễn biến ngày càng phức tạp, gây nhiều hệ lụy đối với sức khỏe cộng đồng và trật tự, an toàn xã hội.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trên cơ sở báo cáo của Bộ Công an, kết quả theo dõi, đánh giá cho thấy việc lạm dụng khí N₂O để giải trí đã gây nhiều tác hại nghiêm trọng đối với sức khỏe, đặc biệt là hệ thần kinh, máu và khả năng sinh sản, đồng thời làm gia tăng nguy cơ lệ thuộc và sử dụng ma túy. Bên cạnh đó, hoạt động mua bán, sử dụng khí N₂O diễn biến ngày càng phức tạp, thường gắn với việc sử dụng trái phép chất ma túy, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng và trật tự, an toàn xã hội.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, mặc dù pháp luật hiện hành đã có quy định kiểm soát việc kinh doanh, sử dụng khí N₂O trong một số lĩnh vực như y tế, công nghiệp, thực phẩm..., song các biện pháp này vẫn chưa đủ hiệu quả để ngăn ngừa tình trạng lạm dụng.

"Để bảo đảm loại trừ các trường hợp khí N₂O hiện vẫn được sử dụng hợp pháp trong một số hoạt động, Dự thảo Luật đã quy định cấm theo hướng loại trừ việc sử dụng khí N₂O trong hoạt động y tế, công nghệ thực phẩm và kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học" - Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh.

Đồng tình với đề xuất của Chính phủ, nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH) cho rằng việc bổ sung hoạt động kinh doanh khí N₂O phục vụ mục đích hít trực tiếp vào danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý trước thực trạng lạm dụng ngày càng gia tăng, mà còn khẳng định rõ nguyên tắc khí N₂O chỉ được sử dụng cho con người trong lĩnh vực y tế. Trong khi đó, các mục đích hợp pháp khác như nghiên cứu khoa học, công nghiệp, chế biến thực phẩm... vẫn tiếp tục được pháp luật bảo đảm.

Đại biểu Vũ Hồng Luyến (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) lưu ý, khí N₂O là loại hóa chất đa dụng, được sử dụng phổ biến trong y tế (gây mê) và công nghệ thực phẩm (tạo bọt kem, bảo quản). Vì vậy, việc cấm kinh doanh khí N₂O "để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế, công nghệ thực phẩm và kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học" là phù hợp cả về cơ sở lý luận và yêu cầu thực tiễn.

Tuy nhiên, theo đại biểu, nguy cơ lớn nhất hiện nay không nằm ở việc sử dụng hợp pháp khí N₂O mà ở tình trạng thất thoát và chuyển đổi mục đích sử dụng từ công nghiệp, thực phẩm sang phục vụ giải trí. Do đó, cùng với quy định cấm trong Dự thảo Luật, Bộ Công Thương, Bộ Y tế và Bộ Công an cần xây dựng cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu về nhập khẩu, sản xuất và truy xuất nguồn gốc sản phẩm đến tận người sử dụng cuối cùng, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và ngăn chặn tình trạng lợi dụng chính sách.

Kiểm soát chặt nhưng không làm khó doanh nghiệp

Bên cạnh sự thống nhất cao về chủ trương, nhiều ý kiến cho rằng Dự thảo Luật cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện để bảo đảm tính rõ ràng, khả thi khi triển khai trong thực tiễn.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho rằng, Dự thảo Luật hiện quy định cấm kinh doanh khí N₂O theo hướng căn cứ vào mục đích sử dụng cuối cùng. Tuy nhiên, từ khâu sản xuất đến khi sản phẩm đến tay người sử dụng phải trải qua nhiều khâu trung gian, trong khi doanh nghiệp rất khó kiểm soát mục đích sử dụng thực sự của người mua. Nếu không quy định cụ thể hành vi bị cấm sẽ dễ phát sinh "khoảng trống" pháp lý, đồng thời gây khó khăn cho cơ quan quản lý và thực thi trong quá trình xử lý vi phạm.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, cần mô tả rõ hành vi bị cấm là việc cung cấp khí N₂O cho người sử dụng trực tiếp qua đường hô hấp nhằm mục đích giải trí hoặc kích thích thần kinh; đồng thời dẫn chiếu cụ thể các trường hợp được phép sử dụng theo quy định của pháp luật chuyên ngành để tạo cơ sở pháp lý thống nhất trong quá trình áp dụng.

Một nội dung khác cũng được nhiều đại biểu quan tâm là quy định chuyển tiếp đối với hàng tồn kho, các hợp đồng đang thực hiện, chi phí phát sinh, thiết bị chuyên dụng cũng như những hợp đồng có nhiều mục đích sử dụng khác nhau. Theo các đại biểu, nếu không quy định cụ thể, những vấn đề này có thể phát sinh tranh chấp và gây khó khăn trong quá trình thực thi Luật.

Đại biểu Vũ Hồng Luyến đề nghị Ban soạn thảo làm rõ trách nhiệm xử lý, thu hồi, tiêu hủy hoặc tái xuất lượng khí N₂O tồn kho của các doanh nghiệp đang kinh doanh hợp pháp trước thời điểm Luật có hiệu lực, tránh để lượng hàng tồn bị tuồn ra thị trường, gây nguy hại cho môi trường và cộng đồng.

Nhiều ĐBQH cũng nhấn mạnh, mục tiêu của chính sách không phải là cấm toàn bộ hoạt động sản xuất, nhập khẩu hay phân phối khí N₂O, mà là ngăn chặn hành vi sử dụng trái phép. Vì vậy, việc xác định đúng chủ thể chịu trách nhiệm ở từng khâu trong chuỗi cung ứng là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm tính khả thi của quy định.

Theo đó, doanh nghiệp cần thực hiện lưu vết giao dịch, xác minh khách hàng trong những trường hợp cần thiết và chịu trách nhiệm nếu biết hoặc có đủ căn cứ để biết sản phẩm được cung cấp cho mục đích bị cấm. Ngược lại, không nên mặc nhiên quy trách nhiệm đối với doanh nghiệp ở khâu sản xuất hoặc phân phối khi họ không có khả năng kiểm soát hành vi của người sử dụng cuối cùng.

Đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu) cho rằng, nếu Dự thảo Luật không quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể và cơ chế kiểm soát phù hợp, các doanh nghiệp kinh doanh hợp pháp có thể phải đối mặt với những rủi ro pháp lý không đáng có.

"Do đó, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định để vừa ngăn chặn hiệu quả việc lạm dụng khí N₂O, vừa bảo đảm tính khả thi và không gây khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp" - đại biểu Hoàng Quốc Khánh kiến nghị.

Cùng quan điểm, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn ĐBQH TP. Cần Thơ) đề nghị bổ sung cơ chế truy xuất nguồn gốc, hóa đơn điện tử và kiểm soát lưu thông sản phẩm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời bảo đảm tính khả thi trong quá trình tổ chức thực hiện.

Có thể thấy, việc bổ sung quy định cấm kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp nhận được sự đồng thuận cao của Quốc hội. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, Dự thảo Luật cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng xác định rõ hành vi bị cấm, phân định trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi cung ứng và xây dựng cơ chế kiểm soát phù hợp. Chỉ khi đó, mục tiêu ngăn chặn tình trạng lạm dụng "bóng cười" mới có thể đạt được, đồng thời vẫn bảo đảm môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định và không tạo thêm gánh nặng đối với các doanh nghiệp hoạt động đúng pháp luật./.