Siết quản lý thực phẩm bẩn: Có thể phong tỏa kho hàng và cưỡng chế khẩn cấp

Đề xuất tăng quyền cho cơ quan thực thi

Góp ý dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ Công an cho rằng sau hơn một thập kỷ thực thi, tình hình vi phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm vẫn diễn biến phức tạp, nhiều vụ việc gây hậu quả nghiêm trọng và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe cộng đồng. Theo cơ quan này, các đối tượng vi phạm đang lợi dụng cơ chế hậu kiểm, sự chồng chéo trong quản lý giữa các bộ, ngành cũng như những khoảng trống pháp lý trong hoạt động thương mại điện tử để đưa thực phẩm không bảo đảm chất lượng ra thị trường.

Để khắc phục tình trạng trên, Bộ Công an đề xuất luật cần quy định rõ thẩm quyền của cơ quan chức năng trong việc thanh tra, cưỡng chế, phong tỏa kho bãi và yêu cầu thu hồi sản phẩm trong thời hạn 24 giờ kể từ khi phát hiện nguy cơ gây mất an toàn thực phẩm.

Đáng chú ý, cơ quan thực thi cũng được đề xuất quyền thanh tra đột xuất mà không cần thông báo trước cho cơ sở sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế khuyến khích, khen thưởng người dân tham gia phát hiện và tố giác các hành vi vi phạm.

Theo Bộ Công an, cách tiếp cận này có điểm tương đồng với mô hình quản lý của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), nơi cơ quan quản lý có thể tiến hành kiểm tra không báo trước, yêu cầu thu hồi sản phẩm ngay và đình chỉ hoạt động của cơ sở vi phạm. Tuy nhiên, cơ quan này cũng lưu ý việc mở rộng quyền hạn cần đi kèm cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ nhằm tránh lạm quyền và giảm thiểu tác động tiêu cực tới hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp.

An toàn thực phẩm gắn với an ninh quốc gia

Một điểm mới trong góp ý của Bộ Công an là đề xuất mở rộng phạm vi tiếp cận từ "an toàn thực phẩm" sang "an ninh chuỗi cung ứng thực phẩm".

Theo cơ quan này, thực phẩm có thể bị lợi dụng như một công cụ gây mất ổn định xã hội, chẳng hạn các hành vi đầu độc hoặc phá hoại tại bếp ăn tập thể, trường học, khu công nghiệp nhằm tạo tâm lý hoang mang trong cộng đồng. Vì vậy, dự luật cần bổ sung các quy định nhằm bảo vệ toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, vận chuyển đến phân phối và tiêu dùng.

Đề xuất xử lý hình sự hành vi sử dụng chất cấm

Bộ Công an cũng kiến nghị bổ sung các tiêu chí xác định hành vi vi phạm đặc biệt nghiêm trọng để làm căn cứ xử lý hình sự.

Trong đó, những trường hợp cố ý sử dụng chất cấm, hóa chất độc hại hoặc nguyên liệu không được phép trong sản xuất thực phẩm cần bị xử lý ngay từ khi phát hiện hành vi, không nhất thiết phải chờ hậu quả xảy ra mới áp dụng chế tài hình sự.

Song song đó, toàn bộ các mắt xích trong chuỗi cung ứng thực phẩm cần được số hóa dữ liệu và kết nối với hệ thống dữ liệu quốc gia nhằm phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc, giám sát và cảnh báo rủi ro.

Trước đó, nhiều đại biểu Quốc hội cũng phản ánh bất cập trong công tác thanh tra, kiểm tra hiện nay. Theo ý kiến từ thực tiễn quản lý địa phương, việc chuyển từ thanh tra chuyên ngành sang kiểm tra thông thường và thực hiện theo kế hoạch có thông báo trước đã phần nào làm giảm khả năng phát hiện vi phạm, đặc biệt với các cơ sở hoạt động không phép hoặc ngoài phạm vi quản lý.