Siết tiêu chuẩn khí thải ô tô: Chủ xe cần làm gì để không bị 'đánh trượt'?

Nâng mức tiêu chuẩn khí thải

Chiều 28/2 và sáng 1/3, tại một gara ô tô thuộc phường Cầu Giấy (Hà Nội), anh Hoàng Tùng (45 tuổi) tất bật yêu cầu thợ máy vệ sinh buồng đốt và kiểm tra lại toàn bộ hệ thống ống xả chiếc ô tô mua năm 2020 của gia đình. “Nghe tin từ ngày 1/3 nhà nước bắt đầu siết tiêu chuẩn khí thải, tôi phải mang xe đi kiểm tra ngay. Thà tốn chút tiền bảo dưỡng trước còn hơn tới trung tâm đăng kiểm bị đánh trượt, vừa mất thời gian lại rước bực vào người”, anh Tùng chia sẻ.

Thực tế, tâm lý lo lắng của anh Tùng cũng là tình trạng chung của nhiều tài xế khi Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký ngày 28/11/2025 chính thức có hiệu lực. Theo lộ trình mới, từ ngày 1/3, tiêu chuẩn khí thải ô tô sẽ được áp dụng dựa trên từng nhóm tuổi xe. Cụ thể, xe sản xuất trước năm 1999 áp dụng mức 1; xe sản xuất từ 1999 - 2016 áp dụng mức 2; xe từ 2017 - 2021 áp dụng mức 3. Đối với ô tô sản xuất từ năm 2022, tiêu chuẩn ngay khi quy định có hiệu lực là mức 4 và sẽ nâng lên mức 5 từ năm 2032.

Ông Trần Quốc Hoan - Giám đốc Chi nhánh đăng kiểm 2903V (phường Láng, Hà Nội). Ảnh: Lộc Liên

Đặc biệt, nhằm giảm phát thải nội đô, hai siêu đô thị là Hà Nội và TPHCM sẽ áp dụng những tiêu chuẩn khắt khe hơn. Tại hai thành phố này, xe đời 2017 - 2021 sẽ phải đạt mức 4 từ năm 2027; xe từ 2022 phải đạt mức 5 từ năm 2028. Đáng chú ý, từ năm 2029, mọi ô tô lưu thông tại đây bắt buộc phải đáp ứng tiêu chuẩn từ mức 2 trở lên.

Khi quy trình đo được áp dụng nghiêm ngặt, máy móc sẽ “bắt” rất rõ những xe bảo dưỡng kém. Động cơ đốt trong nếu không được chăm sóc đúng chu kỳ sẽ đốt nhiên liệu không hiệu quả, sinh nhiều khí CO và HC hơn.

Trao đổi với PV Tiền Phong, chuyên gia của Cục Đăng kiểm Việt Nam (Bộ Xây dựng) cho biết, lộ trình mới tập trung vào việc siết tiêu chuẩn khí thải và chia nhóm phương tiện rõ ràng hơn thay vì mở rộng thêm đối tượng quản lý. Nếu như trước đây xe chỉ được đánh giá ở hai trạng thái “đạt” hoặc “không đạt”, thì hệ thống mới buộc phải phân định theo nhiều lớp khác nhau, từ năm sản xuất, vùng áp dụng đến mức độ phù hợp kỹ thuật của từng loại xe.

Theo đó, những mẫu ô tô cũ sản xuất trước 1999 vẫn được áp dụng mức tiêu chuẩn thấp như trước, còn xe đời mới phải đáp ứng mức cao hơn. Cách phân định theo “đẳng cấp kỹ thuật” giúp cơ quan quản lý tránh tình trạng đánh đồng giữa xe mới và xe cũ, đồng thời tạo điều kiện để các đô thị lớn như Hà Nội hay TPHCM đưa ra yêu cầu khắt khe hơn, nhằm giảm phát thải trong khu vực nội đô.

Sự phân nhóm phức tạp cũng kéo theo yêu cầu thay đổi toàn bộ hệ thống cung cấp thông tin. Các trung tâm đăng kiểm nay phải thể hiện nhiều cấp độ đạt chuẩn, thay vì chỉ đóng dấu một kết quả duy nhất. Tem kiểm định khí thải cũng cần thể hiện rõ mức độ phù hợp của phương tiện theo từng nhóm được phân loại.

Trong khi năng lực kiểm định cơ bản đã sẵn có, chuyên gia đăng kiểm cho rằng, việc triển khai Quyết định 43/2025/QĐ-TTg vẫn đòi hỏi nhiều điều chỉnh, đặc biệt là ở khung pháp lý và hạ tầng quản trị dữ liệu. Các văn bản hướng dẫn thi hành cần sớm được ban hành để thống nhất quy trình kiểm tra, còn phần mềm quản lý buộc phải được nâng cấp để xử lý dữ liệu đa chiều thay cho cơ chế kiểm tra “một chiều” trước đây.

Với chủ xe, câu chuyện trở nên đơn giản hơn khi nếu phương tiện không đạt chuẩn, việc khắc phục là bắt buộc. Chuyên gia đăng kiểm nhấn mạnh, việc bảo dưỡng và sửa chữa định kỳ sẽ đóng vai trò then chốt, giúp xe duy trì trạng thái vận hành tốt theo tiêu chuẩn tương ứng khi được sản xuất. Việc bảo dưỡng phải chặt chẽ hơn để không bị đánh trượt khi quy định trở nên nghiêm ngặt.

Bảo dưỡng là then chốt

Đối với "cửa ải" sau ngày 1/3, câu hỏi lớn nhất là làm thế nào để xe không bị đánh trượt, và ông Trần Quốc Hoan - Giám đốc Chi nhánh đăng kiểm 2903V (phường Láng, Hà Nội) - cho rằng nhiều xe cũ vẫn có thể đạt chuẩn nếu được chăm sóc đúng cách. “Bản chất không phải phát sinh thêm gánh nặng, mà là buộc chủ xe quay lại với quy trình bảo dưỡng chuẩn mực”, ông Hoan nói.

Những hạng mục như thay dầu, thay nhớt, kiểm tra nước làm mát, vệ sinh kim phun, buồng đốt, kiểm tra bộ chuyển đổi xúc tác hay cảm biến oxy vốn đã nằm trong khuyến cáo của nhà sản xuất. Tuy nhiên, thực tế nhiều chủ xe bỏ qua hoặc thực hiện qua loa, đặc biệt với xe dịch vụ chạy cường độ cao.

Đại diện các trung tâm đăng kiểm khuyến cáo, để tăng khả năng đạt kiểm định khí thải, chủ xe nên thực hiện một số bước cơ bản: Kiểm tra chất lượng dầu động cơ và nước làm mát; Thay lọc gió nếu bẩn; Vệ sinh hệ thống cung cấp nhiên liệu, kim phun; Làm sạch ống xả và hệ thống khí thải...

Nếu chủ quan bỏ qua các bước này, nguy cơ không đạt tiêu chuẩn khí thải sẽ tăng cao. Và khi trượt, xe buộc phải sửa chữa, sau đó quay lại kiểm định, vừa mất thời gian, vừa tốn thêm chi phí.

Đăng kiểm viên chuẩn bị đo khí thải ô tô tại Hà Nội. Ảnh: Lộc Liên

Một kỹ sư đăng kiểm tại trung tâm 29.03V phân tích, trong bối cảnh tiêu chuẩn được “phân tầng”, xe tải và xe khách - vốn hoạt động liên tục và thường ít được chăm sóc kỹ - sẽ chịu áp lực lớn hơn. “Xe con trong nội đô tỷ lệ đạt thường cao. Nhưng ở khu vực vành đai, nơi tập trung nhiều xe tải, xe khách, tỷ lệ trượt khí thải cao hơn hẳn”, kỹ sư đăng kiểm nói.

74 triệu xe máy cũng trong lộ trình

Lộ trình kiểm soát khí thải không dừng ở ô tô. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam hiện có hơn 74,3 triệu xe máy và 6,3 triệu ô tô (tính đến cuối năm 2023) - nguồn phát thải lớn gây ô nhiễm không khí đô thị.

Hiện tiêu chuẩn khí thải mô tô ở mức Euro 3, xe gắn máy ở mức Euro 2, trong khi ô tô đã áp dụng Euro 5. Từ ngày 1/7/2026, tiêu chuẩn khí thải đối với xe máy mới sẽ nâng lên mức Euro 4.

Theo đề xuất, xe máy tại Hà Nội và TPHCM sẽ phải kiểm định khí thải từ tháng 7/2027; đến năm 2028 phải đạt mức 2, với khí CO không vượt 4,5% và HC (động cơ bốn kỳ) không vượt 1.200 ppm. Các đô thị lớn như Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế sẽ triển khai muộn hơn từ tháng 7/2028.

Điều này đồng nghĩa, trong vài năm tới, việc kiểm định khí thải có thể trở thành thủ tục quen thuộc với cả người đi ô tô lẫn xe máy tại đô thị lớn.

Theo các chuyên gia, chính sách nâng chuẩn khí thải không chỉ nhằm “siết” đăng kiểm, mà hướng đến thay đổi hành vi sử dụng phương tiện. Khi tiêu chuẩn cao hơn, chủ xe buộc quan tâm nhiều hơn đến bảo dưỡng, chất lượng nhiên liệu và hệ thống xử lý khí thải.

Ở góc độ môi trường, việc phân vùng áp dụng tiêu chuẩn cao tại Hà Nội và TPHCM cho thấy định hướng tập trung vào khu vực có mật độ phương tiện lớn và mức độ ô nhiễm cao. Từ năm 2029, mọi ô tô lưu thông tại hai đô thị này phải đạt tối thiểu mức 2 - một bước đi được xem là tiền đề cho các chính sách mạnh hơn trong tương lai.

Hình ảnh màn hình thiết bị đo khí thải tại các trung tâm đăng kiểm. Ảnh: Lộc Liên

Trong bối cảnh “giờ G” đã cận kề, các trung tâm đăng kiểm khuyến nghị chủ phương tiện chủ động kiểm tra, sửa chữa xe trước khi đưa đi kiểm định. Việc sử dụng nhiên liệu đảm bảo chất lượng, bảo dưỡng định kỳ và duy trì hệ thống xử lý khí thải không chỉ giúp xe đạt chuẩn, mà còn kéo dài tuổi thọ động cơ, giảm tiêu hao nhiên liệu.

Với hơn 6,3 triệu ô tô và hàng chục triệu xe máy đang lưu hành, lộ trình nâng chuẩn khí thải không đơn thuần là một thay đổi kỹ thuật. Đó là phép thử về sự thích ứng của người dân, doanh nghiệp và hệ thống quản lý - khi yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng gắn chặt với từng vòng quay bánh xe trên đường phố.

Lộc Liên