Siêu dự án tên lửa 141 tỉ USD: Sentinel và cuộc 'đại phẫu' lực lượng răn đe hạt nhân Mỹ

Tuy nhiên, cái giá phải trả là lịch trình triển khai bị đẩy lùi sang đầu thập niên 2030, buộc Không quân Mỹ phải thực hiện một cuộc đại phẫu về quản lý để cứu vãn siêu dự án trị giá 141 tỉ USD này. Trong thông báo mới nhất, Không quân Mỹ xác nhận rằng LGM-35A Sentinel - "mũi nhọn" răn đe hạt nhân thế hệ tiếp theo, sẽ chỉ đạt khả năng vận hành sơ bộ (IOC) vào đầu những năm 2030. Mốc thời gian này đánh dấu một sự chậm trễ đáng kể so với kế hoạch ban đầu, phản ánh những thách thức khổng lồ mà Lầu Năm Góc đang phải đối mặt trong nỗ lực hiện đại hóa bộ ba hạt nhân của mình.

Để hiểu vì sao Mỹ kiên quyết theo đuổi Sentinel bất chấp chi phí leo thang, cần nhìn lại thực trạng của hệ thống hiện tại. Sentinel, do tập đoàn Northrop Grumman (Mỹ) phát triển, được thiết kế để thay thế hoàn toàn dòng tên lửa LGM-30G Minuteman III. Đây là hệ thống đã đi vào hoạt động hơn 50 năm, vượt xa tuổi thọ thiết kế ban đầu.

Tên lửa Minuteman III được phóng thử từ căn cứ Vandenberg, bang California (Mỹ) hồi năm ngoái - Ảnh: AFGSC

Minuteman III, từng là niềm tự hào của Chiến tranh Lạnh, nay đang trở thành gánh nặng hậu cần. Không quân Mỹ thừa nhận hệ thống này đã quá cũ kỹ, linh kiện thay thế khan hiếm và công nghệ không còn đáp ứng được các yêu cầu tác chiến hiện đại trước các đối thủ tiềm tàng. Việc duy trì sự sống cho Minuteman III ngày càng tốn kém và kém hiệu quả, đặt ra yêu cầu cấp bách phải có một sự thay thế xứng tầm. Sentinel được kỳ vọng sẽ là lời giải cho bài toán "Hòa bình thông qua Sức mạnh" trong nhiều thập kỷ tới.

Thông số kỹ thuật Sentinel

Theo các thông tin công khai, Sentinel được thiết kế với tầm bắn vượt 5.500km và có thể đạt tối đa khoảng 13.000km, với tốc độ trên Mach 23 (tương đương 28.200km/h) đủ khả năng tiếp cận mục tiêu ở phạm vi toàn cầu trong thời gian khoảng 30 phút.

Tên lửa sử dụng cấu hình ba tầng động cơ nhiên liệu rắn, cho phép duy trì độ tin cậy cao và khả năng triển khai nhanh từ các hầm phóng cố định (silo). Vũ khí này dự kiến mang đầu đạn nhiệt hạch, bảo đảm vai trò răn đe chiến lược của Mỹ trong nhiều thập kỷ tới.

Tên lửa Sentinel (LGM-35A) đang trong quá trình sản xuất - Ảnh: Không quân Mỹ

Về thông số cơ bản, LGM-35A Sentinel là ICBM phóng từ silo, do Northrop Grumman làm nhà thầu chính. Hệ thống ba tầng nhiên liệu rắn giúp tăng hiệu suất và giảm yêu cầu bảo trì so với các thiết kế cũ. Với tầm bắn liên lục địa và khả năng đánh trúng mục tiêu chính xác cao, Sentinel được kỳ vọng nâng cao độ tin cậy và tính linh hoạt cho lực lượng răn đe trên bộ của Mỹ.

"Nunn-McCurdy" và cơn bão giá

Con đường phát triển Sentinel không hề bằng phẳng. Ban đầu, chương trình dự kiến đạt khả năng vận hành sơ bộ vào năm 2029, sau đó lùi xuống năm 2030. Và nay, cột mốc này tiếp tục trượt sang "đầu những năm 2030".

Nguyên nhân chính nằm ở vấn đề tài chính. Vào tháng 1.2024, Lầu Năm Góc đã phải kích hoạt báo động đỏ khi tuyên bố chương trình Sentinel vi phạm nghiêm trọng Đạo luật Nunn-McCurdy. Đây là một cơ chế giám sát của Quốc hội Mỹ, được kích hoạt khi chi phí đơn vị của một chương trình vũ khí vượt quá ngưỡng cho phép (trong trường hợp này là hơn 25% so với ước tính ban đầu).

Minh họa tên lửa Sentinel của Mỹ - Ảnh: Không quân Mỹ

Thực tế, chi phí dự kiến của Sentinel từng được ước tính khoảng 96 tỉ USD, nhưng sau đó đã vọt lên mức khoảng 160 tỉ USD, cao hơn gấp đôi so với dự toán ban đầu ở một số hạng mục. Cuộc khủng hoảng này buộc các lãnh đạo quốc phòng Mỹ phải tiến hành một cuộc đánh giá toàn diện để quyết định số phận của dự án: Tiếp tục hay hủy bỏ?

Kết quả đánh giá vào tháng 7.2024 đã đưa ra câu trả lời dứt khoát: Việc thay thế Minuteman III là "cốt yếu đối với an ninh quốc gia". Lầu Năm Góc quyết định giữ lại chương trình nhưng ra lệnh tái cấu trúc toàn diện để kiểm soát chi phí. Với phương án mua sắm đã được điều chỉnh, tổng chi phí cho Sentinel dự kiến sẽ rơi vào khoảng 140,9 tỉ USD.

Cuộc đại phẫu về quy trình và cột mốc 2026

Để đưa con Sentinel trở lại đúng hướng, Bộ Quốc phòng Mỹ đã thực hiện những bước đi mạnh mẽ. Quyết định phê duyệt "Milestone B" (cột mốc quan trọng cho phép chương trình bước vào giai đoạn phát triển kỹ thuật và chế tạo) ban đầu được thông qua vào tháng 9.2020 đã bị thu hồi.

Hiện tại, Không quân Mỹ đang chạy đua với thời gian để hoàn tất quá trình tái cấu trúc vào cuối năm 2026. Chỉ khi đó, một quyết định Milestone B mới sẽ được đưa ra, mở đường cho các giai đoạn tiếp theo. Các quan chức Không quân khẳng định họ đã "tận dụng được những tiến bộ đáng kể trong 12 - 18 tháng qua" và đang triển khai một chiến lược mua sắm chuyển đổi nhằm đẩy nhanh tiến độ.

Video giới thiệu về sức mạnh của tên lửa Sentinel - Video: Northrop Grumman

Bộ trưởng Không quân Troy Meink, trong một bài đăng trên mạng xã hội X, đã nhấn mạnh quyết tâm của lực lượng này: "Hiện đại hóa khả năng răn đe hạt nhân là ưu tiên hàng đầu! Chương trình Sentinel đang đi trên con đường dựa trên dữ liệu thực tế để cung cấp năng lực này, thay thế hệ thống từ thập niên 1970 nhằm đảm bảo an ninh cho tương lai".

Cơ chế giám sát đặc biệt

Nhận thức rõ sự chậm trễ thường đến từ bộ máy hành chính cồng kềnh, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã có một động thái chiến lược vào tháng 8 vừa qua: Thành lập một vai trò giám sát mới mang tên "Nhà quản lý danh mục báo cáo trực tiếp" (DRPM).

Vị trí này được trao cho tướng Dale White, người sẽ chịu trách nhiệm giám sát không chỉ Sentinel mà còn cả các chương trình trọng điểm khác như tên lửa Minuteman III hiện tại, máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu F-47 và máy bay ném bom tàng hình B-21 Raider.

Sự ra đời của DRPM được ví như một lưỡi dao sắc bén nhằm "cắt bỏ thói quan liêu". Không quân Mỹ cho biết, DRPM có thẩm quyền trực tiếp để đưa ra các quyết định nhanh chóng, dựa trên thông tin tích hợp từ toàn bộ hệ thống và phù hợp với các ưu tiên nhiệm vụ do Bộ trưởng Chiến tranh và Bộ trưởng Không quân đặt ra.

Tướng White chia sẻ trên tờ Defense News: "Cơ cấu này cho phép chúng tôi giải quyết các vấn đề đánh đổi một cách nhanh chóng và di chuyển với tốc độ cần thiết để cung cấp khả năng răn đe đáng tin cậy, trong khi vẫn giữ được tính kỷ luật mà nhiệm vụ này đòi hỏi".

Ngay sau khi nhậm chức, tướng White và đội ngũ Sentinel đã tiến hành rà soát chi tiết. Kết luận sơ bộ cho thấy chương trình vẫn đang đi đúng hướng để hoàn thành việc tái cấu trúc trong năm nay và đạt mục tiêu triển khai vào đầu thập niên tới. Tuy nhiên, một ước tính chi phí độc lập mới từ Văn phòng Đánh giá Chi phí và Đánh giá Chương trình của Lầu Năm Góc vẫn chưa được công bố, điều thường đi kèm với quy trình Milestone B.

Bài toán cân não giữa tiền và thời gian

Dù đã có lộ trình mới, áp lực lên Không quân Mỹ vẫn vô cùng lớn. Họ đang phải đối mặt với một "cọng dây thừng" căng thẳng ở hai đầu: một đầu là yêu cầu cấp thiết phải thay thế hệ thống vũ khí hạt nhân đã lỗi thời để đối phó với bối cảnh địa chính trị phức tạp, đầu kia là bài toán kiểm soát ngân sách trong bối cảnh nợ công và chi tiêu quốc phòng luôn là chủ đề nhạy cảm.

Việc lùi thời hạn sang đầu những năm 2030 đồng nghĩa với việc Mỹ phải tiếp tục duy trì Minuteman III thêm gần một thập kỷ nữa. Điều này đòi hỏi những khoản đầu tư không nhỏ để bảo dưỡng "lão tướng" này, tạo ra rủi ro kép về chi phí.

Sentinel không chỉ là một quả tên lửa; nó là biểu tượng cho cam kết và năng lực công nghệ quốc phòng của Mỹ. Với cái giá 141 tỉ USD và hàng loạt thay đổi về nhân sự cấp cao, Washington đang gửi đi thông điệp rằng họ sẵn sàng làm tất cả để đảm bảo chiếc ô hạt nhân của mình không bị thủng lỗ, bất chấp những cơn đau đầu về tài chính và kỹ thuật đang bủa vây.

Hoàng Vũ