Trung Quốc đóng tàu ngầm nhanh chưa từng có, lợi thế hải quân Mỹ lung lay
Trung Quốc đang tăng tốc đóng tàu ngầm với nhịp độ chưa từng có, thu hẹp khoảng cách với Mỹ dưới lòng đại dương. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại về sự thay đổi cán cân sức mạnh hải quân tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Tàu ngầm hạt nhân của hải quân Trung Quốc tham gia cuộc duyệt binh ngoài khơi thành phố cảng Thanh Đảo nhân kỷ niệm 70 năm ngày thành lập Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, ngày 23/4/2019. Ảnh: CNN
Trung Quốc vượt Mỹ về tốc độ đóng tàu ngầm hạt nhân
Theo CNN, Trung Quốc đã tăng mạnh sản xuất tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân trong 5 năm qua, đến mức hiện nay họ hạ thủy tàu nhanh hơn Mỹ, đe dọa làm suy giảm lợi thế sức mạnh biển vốn lâu nay thuộc về Washington, theo một báo cáo mới của International Institute for Strategic Studies (IISS).
Sự mở rộng lực lượng tàu ngầm hạt nhân của Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA Navy) bao gồm cả tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo và tàu ngầm tấn công.
Trong giai đoạn 2021–2025, Trung Quốc vượt Mỹ cả về số lượng tàu hạ thủy – 10 chiếc so với 7 – lẫn tổng lượng giãn nước – 79.000 tấn so với 55.500 tấn, theo báo cáo dựa trên phân tích ảnh vệ tinh các nhà máy đóng tàu. Bắc Kinh không công bố số liệu chính thức về quy mô hạm đội.
Đây là bước đảo chiều rõ rệt so với giai đoạn 2016–2020, khi Trung Quốc chỉ bổ sung 3 tàu ngầm (23.000 tấn) so với 7 tàu (55.500 tấn) của Hải quân Mỹ.
Tuy nhiên, các con số trên là tàu đã hạ thủy, chưa chắc đã hoàn tất và biên chế chính thức. Mỹ vẫn duy trì ưu thế lớn về tổng số tàu ngầm đang hoạt động.
Đầu năm 2025, Trung Quốc có 12 tàu ngầm hạt nhân đang hoạt động (6 tàu mang tên lửa đạn đạo và 6 tàu tấn công/tên lửa hành trình), theo báo cáo “Military Balance 2025” của IISS. Mỹ có tổng cộng 65 tàu ngầm, trong đó 14 tàu mang tên lửa đạn đạo.
Trung Quốc cũng sở hữu 46 tàu ngầm chạy động cơ thông thường, trong khi Mỹ không có tàu ngầm loại này.
Bắc Kinh mở rộng nhà máy, phát triển thế hệ tàu mới
Để đáp ứng tốc độ tăng trưởng, Trung Quốc đã mở rộng đáng kể xưởng đóng tàu Huludao của Công ty Công nghiệp nặng đóng tàu Bột Hải (Bohai Shipbuilding Heavy Industry) ở miền bắc nước này, theo báo cáo có tiêu đề “Thời kỳ bùng nổ ở Bột Hải”.
Báo cáo được công bố trong bối cảnh một báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội (CRS) gửi Quốc hội Mỹ tháng trước cho biết Hải quân Mỹ đang tụt lại xa so với mục tiêu đóng hai tàu ngầm tấn công lớp Virginia mỗi năm. Từ năm 2022 đến nay, các xưởng Mỹ chỉ bàn giao khoảng 1,1–1,2 tàu mỗi năm.
Mỹ cũng đang đóng tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo lớp Columbia, nhưng chương trình này chậm ít nhất một năm. Chiếc đầu tiên, USS District of Columbia, dự kiến không được bàn giao trước năm 2028.
IISS nhấn mạnh rằng việc Trung Quốc gia tăng số lượng tàu trên biển sẽ tạo thách thức ngày càng lớn cho Mỹ và các nước phương Tây trong bối cảnh họ gặp khó khăn trong việc tăng sản lượng.
Báo cáo cũng đề cập hai tàu ngầm tên lửa đạn đạo Type 094 được hạ thủy tại Huludao. Loại tàu này có khả năng phóng tên lửa đạn đạo mang đầu đạn hạt nhân, bổ sung cho “bộ ba hạt nhân” đang mở rộng của Trung Quốc (tên lửa liên lục địa trên đất liền và máy bay ném bom).
Trung Quốc còn đang phát triển thế hệ mới – Type 096 – dự kiến bắt đầu sản xuất trong thập niên này và có thể đưa vào hoạt động cuối thập niên 2020 hoặc đầu 2030.
Ngoài ra, Trung Quốc đã hạ thủy ít nhất 6 thân tàu ngầm tên lửa hành trình (SSGN) trong 5 năm qua. Các tàu này có hệ thống phóng thẳng đứng (VLS), có thể dùng để phóng tên lửa chống hạm tốc độ cao từng được trưng bày tại lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng ở Bắc Kinh năm ngoái.
Mỹ đối mặt “đáy thung lũng” tàu ngầm
Dù vậy, báo cáo IISS cho rằng thiết kế tàu ngầm Trung Quốc nhiều khả năng vẫn thua kém Mỹ và châu Âu về chất lượng, đặc biệt là độ êm – yếu tố then chốt trong tác chiến dưới nước.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý trong chiến tranh hải quân, lực lượng đông hơn thường chiếm ưu thế. Trung Quốc hiện đã sở hữu hạm đội tàu khu trục và tàu mặt nước lớn nhất thế giới.
Trong khi đó, Mỹ gặp nhiều khó khăn. Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan từng thừa nhận trước Hạ viện rằng các chương trình đóng tàu đang “rối ren”, với chương trình tốt nhất cũng chậm 6 tháng và đội chi phí 57%.
Theo CRS, số tàu ngầm tấn công của Mỹ sẽ chạm “đáy thung lũng” còn 47 chiếc vào năm 2030 do các tàu lớp Los Angeles nghỉ hưu. Phải đến 2032, con số này mới có thể tăng lên 50 – nếu mục tiêu đóng tàu đạt được.
Kế hoạch bán 3–5 tàu lớp Virginia cho Australia theo thỏa thuận AUKUS cũng có thể gây áp lực ngắn hạn lên quy mô hạm đội Mỹ.
CRS cảnh báo giai đoạn “thung lũng” này có thể dẫn đến tình trạng căng thẳng hoạt động cao độ và suy giảm khả năng răn đe thông thường trước các đối thủ tiềm tàng như Trung Quốc.
