'Siêu trường' hàng nghìn học sinh, hiệu trưởng, hiệu phó nên làm gì?

Cuối tháng 8, 34 tỉnh, thành trên cả nước cơ bản hoàn thành sắp xếp, sáp nhập trường phổ thông công lập. Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, tổng số cơ sở giáo dục giảm từ 37.515 xuống còn 18.575 cơ sở (giảm 50,5%).

Hai mô hình sau sắp xếp là trường một cấp học đa cơ sở và trường liên cấp. Quy mô trường lớn hơn tạo thêm nguồn lực, nhưng cũng đặt ra những bài toán mới về quản trị, vận hành.

Thách thức sau sáp nhập trường

Tại TP.HCM, trường Tiểu học - THCS Tân Định (phường Tân Định) thành lập trên cơ sở sáp nhập Tiểu học Đuốc Sống, Tiểu học Trần Khánh Dư và THCS Văn Lang. Trường có 1.408 học sinh, được tổ chức thành 57 lớp.

Hiệu trưởng Trần Ngọc Lâm cho biết quy mô học sinh tăng lên đồng nghĩa với việc nhà trường phải đối mặt với bài toán vận hành tại trụ sở chính và các phân hiệu. “Đây là điểm khác biệt lớn nhất trong công tác quản lý so với trước đây”, thầy Lâm nói.

Bởi, nếu cùng một số lượng học sinh nhưng tập trung tại một địa điểm, việc điều hành sẽ thuận lợi hơn. Trong khi đó, mô hình hiện nay đòi hỏi hiệu trưởng phải thường xuyên di chuyển giữa các cơ sở để nắm tình hình.

“Thời gian đầu đúng là khá vất vả để hiệu trưởng nắm bắt tình hình của các phân hiệu”, thầy Lâm chia sẻ, đồng thời cho biết khối lượng công việc và yêu cầu phối hợp giữa các cơ sở cũng tăng lên. Việc quản lý không chỉ dừng ở chuyên môn mà còn bao gồm nhiều vấn đề liên quan học sinh, đội ngũ và hoạt động hàng ngày tại từng điểm trường.

Để tránh tình trạng mỗi phó hiệu trưởng chỉ phụ trách một phân hiệu và hoạt động tách biệt, nhà trường phân công theo hướng mỗi người vừa chịu trách nhiệm tại cơ sở được giao, vừa đảm nhận một nhiệm vụ chung cho toàn trường.

Cách phân công này được áp dụng tương tự ở lĩnh vực chuyên môn. Một phó hiệu trưởng phụ trách phân hiệu đồng thời phụ trách chuyên môn toàn cấp tiểu học, trong khi phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn THCS đảm nhiệm công việc tại trụ sở chính. Hai cấp học vẫn có sự trao đổi và phối hợp khi xây dựng thời khóa biểu, xử lý các vấn đề chuyên môn hoặc điều phối giáo viên.

Sau sáp nhập, trường THCS Giảng Võ (Hà Nội) có quy mô với gần 5.500 học sinh với 124 lớp và hơn 280 giáo viên, nhân viên. Ảnh: NTCC.

Với trường một cấp học đa cơ sở, cô Lê Thị Minh Huệ, Phó hiệu trưởng trường THCS Giảng Võ (Hà Nội), phụ trách phân hiệu 1, cho biết sau sáp nhập, trường gặp một số khó khăn như nhiều quy chế, nội quy cần hợp nhất chung để phù hợp với các điểm trường. Bên cạnh đó là sự chênh lệch về đầu vào và kết quả học tập của học sinh giữa các cơ sở.

THCS Giảng Võ sáp nhập từ ba trường, gồm THCS Giảng Võ, THCS Phan Chu Trinh và THCS Nguyễn Trãi. Hiện, trường có quy mô gần 5.500 học sinh và hơn 280 giáo viên, nhân viên, thuộc diện đông nhất thủ đô.

Cô Huệ nhìn nhận quy mô trường học lớn cũng đòi hỏi cách quản trị phải thay đổi theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm và tăng tính chủ động của từng bộ phận, tăng cường phân cấp, ủy quyền gắn với trách nhiệm, đồng thời duy trì cơ chế phối hợp và trao đổi thông tin thường xuyên.

Ban giám hiệu từng bước tái cấu trúc mô hình quản trị, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn, nhóm trưởng các bộ phận và giáo viên phụ trách.

“Mỗi lĩnh vực đều xác định rõ người chịu trách nhiệm chính, người phối hợp và thời hạn thực hiện”, cô Huệ nói.

Trong đó, ban giám hiệu tập trung nhiều hơn vào định hướng, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra, giám sát. Sau mỗi buổi học, các điểm trường đều có báo cáo. Đặc biệt, việc quản trị và giám sát được tăng cường ứng dụng AI và chuyển đổi số như chế độ báo cáo qua link và ứng dụng phần mềm quản trị, hệ thống camera giám sát.

Bên cạnh đó, theo cô Huệ, sáp nhập không chỉ là việc hợp nhất về tổ chức mà quan trọng hơn là quá trình kết nối về con người, văn hóa và chuyên môn. Trường THCS Giảng Võ bắt đầu tạo sự gắn kết từ việc thống nhất quy chế, kế hoạch và cách thức tổ chức các hoạt động chuyên môn; tăng cường sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn chung, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau.

Trường cũng xây dựng văn hóa chung thông qua các hoạt động tập thể, văn nghệ, thể thao, quan tâm thực hiện chế độ các ngày lễ, hoạt động trải nghiệm và phong trào dành cho cả cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh trong các điểm trường.

Những bài toán thực tế khi vận hành trường học quy mô lớn

Theo Hiệu phó Lê Thị Minh Huệ, khi một trường có nhiều cơ sở, điều quan trọng nhất là làm sao để học sinh ở cơ sở nào cũng được hưởng chất lượng giáo dục, điều kiện học tập và sự chăm sóc tương đương nhau.

Vì vậy, nhà trường xác định việc điều chỉnh đội ngũ, cơ sở vật chất và tổ chức bán trú phải được thực hiện đảm bảo tính ổn định, đồng bộ, có lộ trình và dựa trên thực tế của từng cơ sở.

Về đội ngũ giáo viên, nhà trường rà soát toàn bộ đội ngũ theo từng môn học, số lớp, quy mô học sinh và đặc điểm của từng cơ sở để phân công, điều tiết hợp lý.

“Chúng tôi cố gắng bảo đảm mỗi cơ sở đều có đủ giáo viên các môn, đồng thời quan tâm đến việc bố trí những giáo viên có kinh nghiệm, có năng lực hỗ trợ, chia sẻ với đồng nghiệp ở điểm trường khó khăn hơn”, cô Huệ nói.

Đối với công tác bán trú, khi quy mô học sinh lớn, yêu cầu đầu tiên là an toàn tuyệt đối. Nhà trường tổ chức bán trú theo quy trình thống nhất từ khâu tiếp nhận học sinh, quản lý sĩ số, tổ chức ăn, nghỉ, vệ sinh, chăm sóc sức khỏe, đến bàn giao học sinh cuối buổi. Sau mỗi buổi, các điểm trường phải báo cáo kết quả triển khai tới hiệu trưởng và các bộ phận điều hành.

“Với quy mô lớn, chúng tôi đặc biệt chú trọng phân tầng trách nhiệm: Bộ phận quản lý chung chịu trách nhiệm điều hành; người phụ trách từng cơ sở chịu trách nhiệm trực tiếp tại điểm trường; giáo viên, nhân viên bán trú chịu trách nhiệm theo từng nhóm học sinh được phân công”, cô Huệ chia sẻ.

Học sinh trường Tiểu học Trần Khánh Dư trước khi trường được sáp nhập. Ảnh: FBNT.

Trong khi đó, Hiệu trưởng Trần Ngọc Lâm cho biết điểm thay đổi đáng chú ý tại trường Tân Định nằm ở cơ cấu và khả năng phối hợp đội ngũ giữa hai cấp học.

Trước đây, giáo viên tiếng Anh tiểu học và THCS sinh hoạt ở những tổ chuyên môn riêng. Sau khi thành lập trường liên cấp, đội ngũ này được tổ chức trong cùng một tổ chuyên môn để có điều kiện trao đổi kinh nghiệm và phối hợp giảng dạy.

Vị hiệu trưởng cho rằng đây cũng là một lợi thế của trường liên cấp. Khi đội ngũ giáo viên đông hơn, các tổ chuyên môn có điều kiện trao đổi kinh nghiệm nhiều hơn, đặc biệt với những môn năng khiếu vốn cần lực lượng giáo viên đủ lớn để triển khai các hoạt động phong trào. Tuy nhiên, để lợi thế này phát huy hiệu quả, yếu tố quan trọng vẫn là sự phối hợp và đồng thuận giữa giáo viên hai cấp học.

Một lợi ích khác của mô hình trường học liên cấp là khả năng điều phối nhân sự giữa hai cấp học. Ông Lâm cho biết với những môn như Tiếng Anh, Âm nhạc, Mỹ thuật, Giáo dục thể chất, nếu một cấp học còn thiếu giáo viên hoặc chưa sử dụng hết định mức, giáo viên có thể được phân công hỗ trợ cấp còn lại. Nhờ đó, nhà trường có thêm phương án xử lý bài toán nhân sự thay vì mỗi trường, mỗi cấp phải tự giải quyết riêng.

Về phía học sinh và phụ huynh, ông Lâm đánh giá quá trình sáp nhập không tạo ra nhiều xáo trộn. Trước đây, 3 cơ sở trước sáp nhập vốn có sự liên kết tương đối tự nhiên về mặt tuyển sinh. Vì vậy, phụ huynh không quá bất ngờ với việc ba trường được tổ chức thành một trường liên cấp.

Tại trường Trần Khánh Dư và Đuốc Sống cũ, học sinh cơ bản vẫn duy trì trạng thái như trước. Nhà trường chủ yếu điều chỉnh lại số thứ tự lớp để thống nhất dưới tên trường mới. Việc này nhằm tạo sự ổn định trong năm đầu thay vì đồng thời thay đổi quá nhiều yếu tố khiến phụ huynh và học sinh phải thích nghi.

Về lâu dài, ông Lâm cho biết trường Tiểu học - THCS Tân Định dự kiến khai thác tốt hơn lợi thế về cơ sở vật chất giữa các phân hiệu. Cụ thể, nhà trường đang đề xuất địa phương sửa chữa các phân hiệu, trước mắt hướng tới việc mở rộng sân chơi cho học sinh.

Một phương án khác được tính đến là luân chuyển học sinh giữa các cơ sở. Thay vì toàn bộ học sinh THCS đều học tại trụ sở chính Văn Lang, một số khối lớp có thể được bố trí học tại cơ sở Trần Khánh Dư khi điều kiện cho phép. Cách tổ chức này giúp tận dụng diện tích phòng học, sân chơi giữa các phân hiệu, đồng thời giảm áp lực tập trung quá đông học sinh tại một cơ sở.

Nếu triển khai theo hướng này, ông Lâm cho rằng cách quản lý cũng cần thay đổi. Theo đó, phó hiệu trưởng phụ trách một phân hiệu không chỉ chịu trách nhiệm với học sinh đang học tại đó mà phải xem toàn bộ học sinh của trường là đối tượng quản lý chung.

“Mục tiêu cuối cùng là từng bước biến ba cơ sở sau sáp nhập thành một hệ thống thống nhất, trong đó học sinh có thể được hưởng tương đối đồng đều các điều kiện về học tập, sinh hoạt và hoạt động giáo dục”, thầy Lâm chia sẻ.