Singapore - Việt Nam: Cùng nhau xây dựng các năng lực cốt lõi cho nền kinh tế tương lai

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự kiến sẽ có chuyến thăm cấp Nhà nước tới Singapore và tham dự Đối thoại Shangri-La từ ngày 29/5 - 31/5. Đây sẽ là chuyến thăm Singapore thứ hai của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ trong vòng hơn một năm. Động thái này cho thấy Hà Nội ngày càng coi đảo quốc sư tử không chỉ đơn thuần là một đối tác kinh tế, mà còn là một mắt xích chiến lược quan trọng tại Đông Nam Á.

Trước đó, chuyến thăm vào tháng 3/2025 đã đặt nền móng cho việc nâng cấp quan hệ song phương lên tầm Đối tác Chiến lược Toàn diện (CSP) - khung hợp tác đầu tiên kiểu này giữa Singapore và một quốc gia thành viên ASEAN. Mối quan hệ này cần được nhìn nhận trong một phương trình địa chính trị rộng lớn hơn của khu vực. Câu hỏi cốt lõi đặt ra lúc này là làm thế nào để hai nền kinh tế có cấu trúc khác biệt nhưng mang tính tương hỗ này có thể kiến tạo các nền tảng chung, giúp cả hai thích ứng với giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của ASEAN?

Từ sức nặng kinh tế đến tính bổ trợ chiến lược

Việc nâng cấp lên tầm Đối tác Chiến lược Toàn diện là sự thừa nhận chính thức cho một mối quan hệ vốn đã mang sức nặng kinh tế rất lớn. Trong nhiều thập kỷ qua, Singapore liên tục là một trong những nhà đầu tư nước ngoài hàng đầu tại Việt Nam, trong khi Việt Nam trở thành điểm đến ngày càng quan trọng đối với dòng vốn, chuyên môn và năng lực doanh nghiệp từ Singapore.

Mạng lưới Khu công nghiệp Việt Nam - Singapore (VSIP) vẫn là một trong những biểu tượng cụ thể nhất cho mối quan hệ đối tác này. Với 22 khu công nghiệp đang hoạt động và kế hoạch mở rộng lên 30 khu vào năm 2026, VSIP đã chuyển mình từ mô hình bất động sản công nghiệp thuần túy để trở thành một nền tảng dài hạn cho sản xuất, việc làm, cơ sở hạ tầng và phát triển địa phương.

Tuy nhiên, giai đoạn tiếp theo của mối quan hệ không thể chỉ dựa vào công thức cũ của các nhà máy, bến cảng và dòng vốn "đầu tư thô". Tiềm năng thực sự hiện nằm ở các lĩnh vực hợp tác có giá trị cao hơn: trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, chất bán dẫn, logistics thông minh, năng lượng tái tạo, tín chỉ carbon, an ninh mạng, đổi mới tài chính và các khu công nghiệp xanh.

Singapore và Việt Nam không nên chỉ dừng lại ở việc thúc đẩy giao thương nhiều hơn mà cần giúp nhau xây dựng các năng lực cốt lõi cần thiết cho một nền kinh tế tương lai. Và đó sẽ là ý nghĩa của chuyến thăm sắp tới của nhà lãnh đạo Việt Nam.

AI, nhân tài và nền kinh tế thực

Trí tuệ nhân tạo (AI) là một lĩnh vực thử nghiệm tiềm năng. Lợi thế của Singapore trong lĩnh vực AI không đến từ việc xây dựng các mô hình dữ liệu lớn nhất hay vận hành các trung tâm dữ liệu khổng lồ. Điểm mạnh thực tế của đảo quốc này nằm ở các hệ thống đáng tin cậy, quản trị công nghệ, tài chính, nghiên cứu ứng dụng và khả năng triển khai công nghệ vào các lĩnh vực đòi hỏi độ an toàn cao.

Trong khi đó, Việt Nam mang đến một tập hợp các thế mạnh hoàn toàn khác: quy mô công nghiệp lớn, đội ngũ kỹ sư đang tăng nhanh, thị trường nội địa tăng trưởng mạnh mẽ và vị thế ngày càng tăng trong chuỗi cung ứng khu vực.

Sự kết hợp này làm cho mối quan hệ đối tác trở nên thú vị hơn nhiều so với mô hình "bên đầu tư - bên nhận đầu tư" truyền thống. Singapore có thể giúp định hình các tiêu chuẩn, mô hình quản trị và triển khai; còn Việt Nam có thể cung cấp quy mô, nhân tài và các kịch bản ứng dụng công nghiệp thực tế.

Các sáng kiến gần đây như Chương trình Trao đổi Nhân tài Đổi mới Sáng tạo Singapore - Việt Nam là một bước đi đúng hướng. Bằng cách hỗ trợ các kỳ thực tập làm việc liên quan đến đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực như AI, an ninh mạng, điện toán đám mây, bán dẫn và công nghệ ít phát thải, chương trình này có thể giúp xây dựng một nhóm chuyên gia hiểu rõ cả hai thị trường. Đó chính là kiểu hợp tác mà giai đoạn tiếp theo yêu cầu: có mục tiêu rõ ràng, thực tiễn và gắn liền với nền kinh tế thực.

Định lượng hóa tăng trưởng xanh

Tiềm năng tương tự cũng được nhìn thấy trong lĩnh vực tăng trưởng xanh. Singapore và Việt Nam đã xác định chuyển đổi số, các khu công nghiệp phát thải thấp và hợp tác năng lượng xuyên biên giới là những ưu tiên trọng tâm trong tương lai. Đây là những mục tiêu "dễ tuyên bố nhưng khó thực thi". Thành bại của chúng phụ thuộc vào sự rõ ràng về mặt pháp lý, cơ chế xác thực đáng tin cậy, các dự án có khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng và khả năng dung hòa lợi ích giữa khu vực công và tư.

Đây là lý do tại sao thế hệ VSIP tiếp theo đóng vai trò cốt lõi. Bài kiểm tra dành cho các khu công nghiệp này là liệu chúng có thể tích hợp được năng lượng sạch hơn, hệ thống logistics thông minh hơn, quản lý chất thải và nước tốt hơn, hạ tầng số sâu hơn, mạng lưới nhà cung ứng địa phương kiên cường hơn và tạo ra những công việc có giá trị cao hơn hay không. Vượt lên trên vai trò là nơi đặt các nhà xưởng sản xuất, các dự án VSIP tương lai phải góp phần định hình diện mạo của một nền công nghiệp hóa phát thải thấp, có sức cạnh tranh cao tại Đông Nam Á.

Biến tuyên bố thành hành động cụ thể

Động lực chính trị có thể tạo ra đòn bẩy. Khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện, các cuộc trao đổi cấp cao thường xuyên và chuyến thăm sắp tới của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đều cho thấy mối quan hệ này đang nhận được sự quan tâm chiến lược ở cấp cao nhất.

Tuy nhiên, thành công phải được đo lường bằng những cải thiện có thể nhìn thấy được: liên kết kinh doanh nhanh hơn, dòng chảy dữ liệu đáng tin cậy hơn, các khu công nghiệp xanh hơn, chuỗi cung ứng nhân tài mạnh mẽ hơn, chuỗi cung ứng hàng hóa kiên cường hơn và nhiều cơ hội hơn cho doanh nghiệp cả hai bên.

Điều đó đòi hỏi sự thực tế từ cả hai phía. Singapore không nên chỉ nhìn nhận. Ngược lại, Việt Nam cũng không nên chỉ xem Singapore là một nguồn vốn đầu tư. Giá trị của Singapore còn nằm ở hệ thống tiêu chuẩn, thể chế quản lý, tài chính, logistics, quản trị, dịch vụ chuyên nghiệp và khả năng kết nối toàn cầu. Những năng lực này sẽ ngày càng trở nên hữu ích khi nền kinh tế Việt Nam ngày một phức tạp và tiến lên các phân khúc cao hơn.

Mô hình kiểu mẫu cho ASEAN

Mối quan hệ đối tác Singapore - Việt Nam thậm chí có thể mang một ý nghĩa rộng lớn hơn đối với toàn khối ASEAN. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gay gắt, các quốc gia Đông Nam Á cần có những phương thức thực tế để củng cố quyền tự chủ mà không bị đẩy vào các thế liên minh cứng nhắc. Hình thức hợp tác khu vực hữu ích nhất sẽ là xây dựng các hành lang đáng tin cậy về thương mại, nhân tài, năng lượng, dữ liệu, tài chính và sản xuất.

Singapore và Việt Nam đang ở vị thế rất tốt để cùng nhau xây dựng một hành lang như vậy. Một bên là trung tâm toàn cầu với thế mạnh về vốn, thể chế, logistics và tính kết nối; bên còn lại là một nền kinh tế công nghiệp đang lên với quy mô, tham vọng và trọng lượng chiến lược ngày càng lớn tại Đông Nam Á. Giá trị cốt lõi không nằm ở việc làm cho hai nền kinh tế trở nên giống nhau, mà là kết nối những gì tốt nhất của mỗi bên.

Hơn 50 năm sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao, Singapore và Việt Nam đang bước vào một giai đoạn hợp tác hoàn toàn khác. Sợi dây liên kết rõ ràng đang rất bền chặt. Nhưng liệu hai nước có thể biến những mối quan hệ này thành một hình mẫu chiến lược có thể nhân rộng cho toàn khu vực? Nếu thành công, quan hệ đối tác Singapore - Việt Nam có thể trở thành một công thức vận hành kiểu mẫu cho các nền kinh tế ASEAN trong việc xây dựng khả năng phục hồi, sức cạnh tranh và quyền tự chủ chiến lược giữa một thế giới đầy biến động.