Sinh con 'thời điểm vàng': Từ quy luật sinh học đến bài toán dân số quốc gia
Việt Nam đang đứng trước một “khúc quanh” nhân khẩu học lịch sử: tốc độ già hóa dân số thuộc nhóm nhanh nhất thế giới song hành cùng mức sinh sụt giảm xuống mức thấp kỷ lục.
Phía sau bức tranh trầm lắng về mức sinh hiện tại là sự đan cài của nhiều yếu tố: từ sự dịch chuyển cơ cấu dân số tự nhiên cho đến những gánh nặng rất thực trên vai người trẻ. Giá nhà vượt tầm tay, áp lực việc làm, chi tiêu cùng những trăn trở về tương lai khiến tuổi kết hôn trung bình tại các đô thị lớn chạm mốc trên 30 tuổi, kéo theo xu hướng trì hoãn hoặc ngần ngại trước quyết định làm cha mẹ.
Đó là những lo âu hoàn toàn chính đáng của một thế hệ đang phải cân đo giữa điều kiện sống và trách nhiệm gia đình.
Sinh con hay không, sinh vào thời điểm nào, trước hết luôn là lựa chọn cá nhân cần được tôn trọng. Tuy nhiên, bên cạnh những chính sách an sinh mà Đảng, Nhà nước đang nỗ lực hoàn thiện để đồng hành cùng người trẻ, có một thực tế khách quan khác không thể bỏ qua: đồng hồ sinh học của cơ thể.
Việc tìm hiểu về "thời điểm vàng" sinh sản vì vậy không nhằm tạo thêm áp lực xã hội mà cung cấp thêm một góc nhìn y tế thiết thực, giúp các cặp đôi chủ động lên kế hoạch và đưa ra quyết định phù hợp nhất cho tương lai của chính mình.
"Độ tuổi vàng" sinh học dưới góc nhìn y khoa
Trong cuộc sống hiện đại, xu hướng trì hoãn kết hôn và sinh con ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, dưới góc nhìn y học lâm sàng, sự phát triển sinh học của cơ thể con người luôn có những "nhịp điệu" nhất định.
Theo Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Tuấn Đạt, Chủ nhiệm Khoa Nam học - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, thời điểm vàng xét về mặt sinh học để sinh con là từ 25 đến 30 tuổi hoặc trước 33 tuổi đối với cả nam giới và nữ giới.
Thời điểm vàng xét về mặt sinh học để sinh con là từ 25 đến 30 tuổi hoặc trước 33 tuổi đối với cả nam giới và nữ giới.
Đây là giai đoạn mà cơ thể người bố và người mẹ đạt độ chín về thể lực, chất lượng tế bào sinh sản (trứng và tinh trùng) ở trạng thái sung mãn nhất.
Đối với phụ nữ, sau mốc 35 tuổi, khả năng có con tự nhiên sụt giảm nhanh do quá trình thoái hóa buồng trứng diễn ra tự nhiên. Nam giới dù duy trì khả năng sinh sản muộn hơn một chút nhưng chất lượng tinh trùng cũng suy giảm dần theo thời gian.
Bác sĩ Nguyễn Tuấn Đạt cảnh báo một thực tế y học đáng lưu ý: “Khi các bạn có nhu cầu có con ở tuổi càng cao thì tỷ lệ mang thai có dị tật cũng sẽ càng tăng theo tuổi”. Sinh con sớm giúp giảm thiểu tối đa các sai sót di truyền trong quá trình thụ thai, hạn chế nguy cơ dị tật bẩm sinh hay các hội chứng nguy hiểm cho trẻ.
Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Tuấn Đạt, Chủ nhiệm Khoa Nam học - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 chia sẻ về "độ tuổi vàng" sinh con.
Việc chủ động lên kế hoạch sinh con cũng tạo thời điểm thuận lợi để các cặp đôi có thể thực hiện khám sức khỏe tiền hôn nhân, một bước đệm y tế vô cùng quan trọng trước khi bước vào hành trình làm cha mẹ.
Đây là "màng lọc" y tế quan trọng giúp phát hiện sớm các bệnh lý di truyền có tỷ lệ mang gen cao tại Việt Nam như bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia), bệnh máu khó đông (Hemophilia), xương thủy tinh hay thoái hóa cơ tủy...
Khi phát hiện sớm nguy cơ mang gen bệnh ở cả bố và mẹ, y học hiện đại hoàn toàn có thể can thiệp bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm kết hợp sàng lọc phôi (PGT) để chọn lọc các phôi khỏe mạnh, giúp em bé sinh ra hoàn toàn lành lặn.
Áp lực dân số và yêu cầu về điểm tựa an sinh
Khi đặt khuyến cáo y khoa về "thời điểm vàng" vào bức tranh vĩ mô, chúng ta có thể thấy tính cấp bách của vấn đề.
Việt Nam “chỉ” mất khoảng 17 đến 20 năm để chuyển dịch từ "già hóa" sang "già", trong khi Pháp mất 115 năm, Thụy Điển mất 85 năm.
Dữ liệu từ Cục Thống kê cho thấy năm 2025, dân số Việt Nam đạt 102,3 triệu người nhưng đồng thời phải đối mặt với hai áp lực lớn: mức sinh sụt giảm liên tục (xuống 1,93 con/phụ nữ toàn quốc, riêng Thành phố Hồ Chí Minh kỷ lục 1,39 con/phụ nữ) và tốc độ già hóa thuộc nhóm nhanh nhất thế giới.
Xu hướng kết hôn muộn và ngại sinh sẽ khép lại thời kỳ "dân số vàng" vào năm 2036, trước khi quy mô dân số bắt đầu suy giảm từ sau giữa thế kỷ 21.
Đứng ở trung tâm của "lực nén" này là gần 8 triệu bạn trẻ trong độ tuổi 25-30, nhóm tuổi chịu "lực nén" kinh tế lớn nhất, dẫn đến việc tuổi kết hôn trung bình tại các đô thị bị kéo lệch khỏi "độ tuổi vàng" sinh học.
Xu hướng sinh muộn, sinh ít con cũng đẩy xã hội vào kịch bản tháp ngược "4-2-1", khi một đứa trẻ trưởng thành sẽ phải gánh trên vai trách nhiệm chăm sóc, phụng dưỡng 2 bố mẹ và 4 ông bà nội ngoại. Đây không còn là câu chuyện của con số vĩ mô mà là áp lực an sinh đè nặng lên thế hệ kế tiếp.
Các chính sách (Pháp lệnh Dân số sửa đổi, Quyết định 588/QĐ-TTg, Nghị quyết 46/2026/QH16...) đang từng bước hình thành hệ thống "bệ đỡ" khuyến sinh:
Y tế dự phòng: Phủ rộng tư vấn, miễn giảm chi phí khám tiền hôn nhân; hướng tới 90% cặp đôi được khám sức khỏe trước kết hôn, 70% thai phụ và 90% trẻ sơ sinh được sàng lọc bệnh bẩm sinh.
An sinh & Giáo dục: Ưu tiên tiếp cận nhà ở xã hội cho gia đình trẻ; thí điểm miễn, giảm học phí mầm non và tiểu học cho con thứ hai tại vùng mức sinh thấp.
Khuyến khích địa phương triển khai các gói hỗ trợ trực tiếp cho gia đình sinh con như: trợ cấp sinh, phúc lợi bằng tiền hoặc hiện vật...
Khuyến khích doanh nghiệp áp dụng cơ chế làm việc linh hoạt cho lao động nữ mang thai và nuôi con nhỏ.
Để người trẻ thực sự an tâm "mở lòng" đón nhận việc sinh con thì những nỗ lực trên vẫn cần được nâng cao và mở rộng hơn nữa. Khi sự hỗ trợ thiết thực từ Đảng, Nhà nước giao thoa với sự chủ động thấu hiểu từ mỗi cá nhân, việc sinh con sẽ không còn là gánh nặng đơn độc, mà trở thành một lựa chọn an tâm và trọn vẹn.