Sinh viên làm thêm: Những bài học không nhỏ

Công việc phục vụ đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và di chuyển liên tục trong suốt ca làm.

17 giờ, khi nhiều sinh viên vừa kết thúc buổi học, Nguyễn Khánh Ly, sinh viên Trường Cao đẳng Công nghiệp, Thương mại và Du lịch Thái Nguyên đã có mặt tại quán lẩu nướng Bếp Mộc (phường Phan Đình Phùng) để bắt đầu ca làm kéo dài đến 23 giờ. Không gian quán rộng, những ngày cuối tuần khách đến đông, chủ yếu là sinh viên và các gia đình.

Công việc của Khánh Ly chủ yếu là nhận ghi món ăn, bê đồ ăn, thay vỉ nướng và đáp ứng các yêu cầu phát sinh. Trong giờ cao điểm, gần như không có khoảng nghỉ. Khánh Ly chia sẻ: Có lúc khách gọi nhiều quá, em chạy không kịp, bị quên mất. Khách nhắc nhở em thấy ngại lắm.

Đến khoảng 22 giờ, khi lượng khách giảm, Khánh Ly cùng các bạn tiếp tục thu dọn, lau dọn bàn ghế để chuẩn bị cho ngày hôm sau. Khánh Ly nhớ lại những ngày đầu tiên bước chân vào công việc: Thời gian đầu em rụt rè lắm, nhiều lúc lúng túng không biết làm gì trước. Có hôm chạy nhiều quá thấy mệt, khách gọi liên tục nên lại tủi thân.

Sau gần 2 tháng, Khánh Ly dần quen với nhịp công việc, chủ động hơn trong giao tiếp và xử lý tình huống. Đi làm thêm giúp em kiên nhẫn hơn, biết cách nói chuyện với khách. Em cũng hiểu hơn giá trị của đồng tiền, biết chi tiêu hợp lý và thấy thương bố mẹ nhiều hơn.

Theo chị Khánh Linh, chủ quán Bếp Mộc, sinh viên là lực lượng lao động chính tại quán. “Các bạn nhìn chung ngoan, chịu khó học việc. Tuy nhiên, công việc phục vụ khá vất vả, đòi hỏi sự kiên nhẫn mới có thể gắn bó lâu dài”.

Nếu như với Khánh Ly, công việc làm thêm mang đến những trải nghiệm tích cực, thì không ít sinh viên khác lại phải đối mặt với những tình huống khiến các em phải trả giá cho sự thiếu kinh nghiệm. Trường hợp của K., sinh viên năm nhất một trường đại học trên địa bàn, là một ví dụ. Từng xin làm phục vụ tại một quán nước sau khi thấy thông tin tuyển dụng dán trước cửa hàng. Công việc được giới thiệu với mức lương 21.000 đồng mỗi giờ.

Tuy nhiên, sau gần một tháng làm việc, khi quán thay đổi quản lý, mức lương giảm xuống còn 16.000 đồng mỗi giờ. Không đồng ý, gần 10 nhân viên xin nghỉ nhưng chỉ được thanh toán 50% tiền công do nghỉ không báo trước. Không có hợp đồng lao động, thiếu kinh nghiệm, K. đành chấp nhận và trở nên e ngại khi tìm việc làm thêm.

K. chia sẻ: Làm gần một tháng mà em chỉ nhận được hơn 400.000 đồng. Lúc đó vừa tiếc tiền, vừa hoang mang. Sinh viên mới chưa va chạm nhiều nên dễ bị thiệt. Em nghĩ các bạn nên hỏi kỹ và có thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu để tránh bị thiệt thòi.

Một trường hợp khác là T., cũng là sinh viên năm nhất, chọn làm công nhân thời vụ tại một xưởng sản xuất. Ca làm từ 20 giờ đến 5 giờ sáng hôm sau, thu nhập khoảng 250.000 đồng mỗi ca, nếu làm kéo dài đến 7 giờ sáng có thể nhận hơn 400.000 đồng. Ban đầu, T. làm 2-3 buổi mỗi tuần.

Tuy nhiên, công việc kéo dài trong nhiều giờ khiến cơ thể mệt mỏi, giấc ngủ bị đảo lộn. Trước đó, T. từng thử việc tại một quán nước nhưng môi trường khắt khe, trong ca không được ngồi, vi phạm sẽ bị trừ lương. Sau những trải nghiệm này, T. thay đổi cách lựa chọn công việc: chỉ làm vào cuối tuần hoặc khi không ảnh hưởng đến việc học.

Thực tế cho thấy, bên cạnh những lợi ích, sinh viên cũng phải đối mặt với nhiều vấn đề do thiếu thông tin, không có hợp đồng lao động, hoặc làm việc quá sức ảnh hưởng đến học tập và sức khỏe, ngoài ra còn có thể gặp không ít rủi ro. Từ những trải nghiệm đó, nhiều sinh viên đã rút ra bài học cho mình: thận trọng khi tìm việc, không nên tin vào những lời mời gọi “việc nhẹ, lương cao”, đồng thời biết cân bằng giữa học và làm.

Những ca làm từ chiều đến đêm khuya, những buổi sáng lên lớp với đôi mắt đỏ hoe vì thiếu ngủ, hay những lần đứng giữa ngã tư phải quyết định giữa đi làm hay ở nhà ôn thi, tất cả đều là những bài học, những trải nghiệm mà sách vở không dạy. Và cũng chính từ những trải nghiệm thực tế ấy, sinh viên mới thực sự trưởng thành và hiểu rõ hơn giá trị của lao động, của đồng tiền... để có trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Bích Phượng