Slovakia: Ngôi làng cổ Vlkolinec muốn từ bỏ danh hiệu UNESCO vì quá tải du lịch

Vlkolinec, một ngôi làng nhỏ nằm sâu trong vùng núi Slovakia, đang trở thành tâm điểm của cuộc tranh luận gay gắt giữa bảo tồn di sản và quyền sống của người dân địa phương. Từng được vinh danh là điển hình nguyên vẹn của kiến trúc Trung Âu, ngôi làng hiện phải đối mặt với mặt trái của sự nổi tiếng khi cư dân bản địa cảm thấy bị xâm phạm quyền riêng tư nghiêm trọng.

Vlkolinec: Bảo tàng sống giữa lòng Slovakia

Cách thủ đô Bratislava khoảng 3 giờ lái xe, Vlkolinec (thuộc Ruzomberok) hiện lên như một bức tranh cổ kính với những ngôi nhà gỗ truyền thống và tháp chuông có niên đại từ năm 1770. Năm 1993, UNESCO đã chính thức đưa nơi này vào Danh mục Di sản Thế giới nhờ giá trị kiến trúc dân gian độc đáo. Vẻ đẹp bình yên này mỗi năm thu hút khoảng 100.000 du khách từ khắp nơi trên thế giới đổ về tham quan.

Ngôi làng Vlkolinec ở Ruzomberok (Slovakia). Nguồn: Tripadvisor/jimmyd

Tuy nhiên, sự gia tăng đột biến của lượng khách du lịch đã biến cuộc sống của những người dân tại đây trở nên đảo lộn. Với họ, danh hiệu Di sản Thế giới không còn là niềm tự hào mà dần trở thành một gánh nặng với những quy định hành chính và sự phiền toái thường nhật.

Mâu thuẫn giữa bảo tồn và quyền riêng tư

Nhiều cư dân Vlkolinec bày tỏ sự bức xúc khi khách du lịch thường xuyên xâm phạm không gian cá nhân. Ông Anton Sabucha, 67 tuổi, một người dân địa phương, chia sẻ thẳng thắn: “Chúng tôi sẽ sống tốt hơn nếu UNESCO gạch tên ngôi làng này ra khỏi Danh mục Di sản Thế giới. Do các quy định nghiêm ngặt, chúng tôi không thể nuôi thú cưng hay trồng trọt thoải mái như trước nữa”.

Vấn đề lớn nhất nằm ở việc du khách sau khi mua vé tham quan thường tự mặc định rằng toàn bộ ngôi làng là một bảo tàng ngoài trời. Họ tự ý bước vào sân vườn, thậm chí là vào tận bên trong nhà dân để chụp ảnh. Để bảo vệ không gian sống, ông Sabucha và nhiều gia đình khác đã phải lắp cổng sắt và treo các biển báo “Đất tư nhân, cấm vào” hoặc “Cấm chụp ảnh”. Dù vậy, những nỗ lực này dường như không đủ để ngăn cản dòng người hiếu kỳ.

Góc nhìn đa chiều từ chính quyền và du khách

Trái ngược với sự bất bình của một nhóm cư dân, hội đồng du lịch địa phương khẳng định đa số người dân vẫn ủng hộ việc giữ vững danh hiệu UNESCO. Đại diện ngành du lịch khu vực cho biết, việc được công nhận là di sản đã mang lại nguồn kinh phí quan trọng để bảo tồn kiến trúc gỗ, phục hồi các di tích lịch sử và duy trì hoạt động của Nhà UNESCO cùng trung tâm thông tin du lịch.

Mặc dù hoạt động du lịch giúp ích cho kinh tế địa phương, nhưng một số dân làng cho rằng việc bị quá tải lượng khách đã gây ra nhiều vấn đề. Nguồn: Tripadvisor/MZdeny

Chính quyền thành phố Ruzomberok cũng đã triển khai các chính sách hỗ trợ tài chính cho người dân để bảo trì tài sản, đồng thời áp dụng các khoản trợ cấp thuế nhằm bù đắp gánh nặng từ hoạt động giải trí. Từ năm 2022 đến 2031, một lộ trình dài hơi nhằm nâng cấp cơ sở hạ tầng và bảo tồn kiến trúc dân gian cũng đã được lên kế hoạch thực hiện.

Về phía khách du lịch, bà Hels Dainty, một du khách ghé thăm vào cuối năm 2025, đưa ra lời khuyên: “Tôi khuyến khích mọi người nên đến thăm làng ngoài mùa cao điểm, tôn trọng sự riêng tư của cư dân và ủng hộ các cửa hàng địa phương. Theo tôi, việc trở thành điểm du lịch là cách tốt nhất để một nơi được bảo tồn thay vì để nó trở thành một thị trấn bỏ hoang”.

Tiền lệ hiếm hoi trong lịch sử UNESCO

Việc một địa điểm tự nguyện xin rút khỏi danh sách di sản là điều cực kỳ hiếm thấy. Kể từ năm 1978, UNESCO mới chỉ loại bỏ 3 địa điểm bao gồm: Khu bảo tồn linh dương Arab (Oman), Thung lũng Elbe Dresden (Đức) và thành phố cảng Liverpool (Anh). Đáng lưu ý, các trường hợp này bị loại bỏ do các dự án phát triển làm thay đổi giá trị nguyên bản, chứ chưa có tiền lệ nào dựa trên nguyện vọng thuần túy của cư dân địa phương.

Câu chuyện tại Vlkolinec là lời cảnh tỉnh về việc cân bằng giữa phát triển du lịch bền vững và đảm bảo chất lượng sống cho cộng đồng bản địa tại các khu di sản trên toàn thế giới.

Tuệ Nhân