SmartPID Tuner – Dấu ấn 'Make by EVNGENCO1' trên hành trình làm chủ công nghệ điều khiển nhà máy điện

Từ bài toán vận hành thực tế

Tại các nhà máy nhiệt điện, hệ thống điều khiển đóng vai trò như “bộ não” của tổ máy. Một thông số chưa tối ưu hay dao động nhỏ kéo dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất vận hành, tiêu hao nhiên liệu, tuổi thọ thiết bị và độ ổn định của toàn hệ thống. Trước đây, công tác chỉnh định các bộ điều khiển PID thường phụ thuộc lớn vào kinh nghiệm cá nhân hoặc chuyên gia hãng, đòi hỏi kỹ sư phải dò thử liên tục trên hệ thống thực, vừa tốn thời gian vừa tiềm ẩn rủi ro dao động.

Giao diện cửa sổ đầu tiên của phần mềm SmartPID Tuner phiên bản trên Windows

Từ thực tế đó, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Phó Tổng giám đốc Ngô Sinh Nghĩa - Chủ nhiệm nhiệm vụ, dự án phần mềm SmartPID Tuner đã được định hướng và triển khai. Về mặt học thuật, dự án do TS. Nguyễn Tiến Sáng, được đào tạo tại Đại học Năng lượng Mátxcơva, dẫn dắt, phối hợp cùng tập thể các kỹ sư Điều khiển và Đo lường tại Công ty Nhiệt điện Duyên Hải.

Phần mềm được phát triển như một “trợ lý số” cho kỹ sư vận hành, với khả năng tự động phân tích dữ liệu DCS nhiều nhiễu, nhận diện đặc tính hệ thống và hỗ trợ tìm bộ thông số điều khiển tối ưu ngay trên dữ liệu lịch sử của nhà máy điện. SmartPID Tuner được phát triển trong chuỗi nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hướng tới xây dựng nền tảng “Smart ETA: Quản lý và tối ưu hóa hiệu năng Chu trình Nhiệt”.

Khi kỹ sư EVNGENCO1 làm chủ công nghệ

Điểm nổi bật của SmartPID Tuner nằm ở khả năng tự động phân tích và nhận dạng đặc tính hệ thống điều khiển với độ bám sát dữ liệu thực tế đạt tới 85-95%, giúp kỹ sư nhanh chóng đánh giá chất lượng điều khiển và đưa ra phương án tối ưu thay vì phải dò thử thủ công như trước đây.

Không chỉ hỗ trợ các mạch điều khiển thông thường, phần mềm còn có khả năng xử lý nhiều cấu trúc điều khiển phức tạp trong nhà máy nhiệt điện như cascade, feedforward hay các hệ thống nhiệt có quán tính lớn - những bài toán đòi hỏi trình độ chuyên môn sâu và kinh nghiệm vận hành lâu năm.

TS. Nguyễn Tiến Sáng nghiên cứu SmartPID Tuner – sản phẩm mang dấu ấn khát vọng làm chủ công nghệ của kỹ sư EVNGENCO1

SmartPID Tuner được phát triển trên hai nền tảng Windows và Web, phục vụ các nhu cầu khác nhau trong quá trình phân tích và chỉnh định hệ thống điều khiển.

Về phương pháp, phần mềm ứng dụng các thuật toán Lambda, Rotach, VTI, kết hợp các phương pháp phân tích Bode, Nyquist. Từ dữ liệu vận hành thực tế, hệ thống có thể tự động trích xuất dữ liệu để nhận dạng các hàm truyền của đối tượng lò hơi, tuabin và các quá trình nhiệt, hỗ trợ kỹ sư lựa chọn, hiệu chỉnh thông số điều khiển phù hợp.

Đặc biệt, phần mềm còn tích hợp tính năng hỗ trợ quyết định “Bác sĩ C&I” có khả năng tự động phát hiện nguy cơ cấu hình sai hoặc cảnh báo những bất thường trong quá trình điều khiển trước khi kỹ sư can thiệp trực tiếp vào hệ thống thực. Đây được xem như một lớp “cảnh báo sớm”, góp phần hạn chế nguy cơ dao động lớn hoặc sự cố thiết bị trong quá trình vận hành.

Từ năng lực nghiên cứu, SmartPID Tuner đã được đưa vào kiểm chứng trên các bài toán thực tế tại Công ty Nhiệt điện Duyên Hải. Phần mềm được ứng dụng để điều khiển nồng độ phát thải NOx tại Nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải 3 Mở rộng; nhiệt độ và lưu lượng gió nóng của máy nghiền tại Nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải 1 và Nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải 3; nhiệt độ hơi quá nhiệt sau bộ quá nhiệt, nhánh phải tổ máy S2, Nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải 3. Kết quả cho thấy các hệ thống sau khi được chỉnh định có thể vận hành tự động với mức dao động nhỏ, đường đặc tính bám sát giá trị đặt hơn.

Ngày 20/8/2026, EVNGENCO1 đã nộp đơn đăng ký cấp bằng Độc quyền sáng chế cho giải pháp “Phương pháp nhận dạng hệ thống và tối ưu hóa tham số điều khiển cho quá trình nhiệt công nghiệp” được tích hợp trong SmartPID Tuner. Ngày 03/9/2026, EVNGENCO1 cũng đã nộp đơn đăng ký cấp giấy chứng nhận chủ sở hữu Quyền tác giả đối với sản phẩm SmartPID Tuner.

Một bước tiến của đổi mới sáng tạo

Trong nhiều năm, các bài toán điều khiển chuyên sâu tại nhà máy điện luôn đòi hỏi trình độ chuyên môn cao và thường phải phụ thuộc vào sự hỗ trợ của các chuyên gia công nghệ bên ngoài. Trong bối cảnh đó, việc đội ngũ kỹ sư EVNGENCO1 chủ động nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện SmartPID Tuner - một nền tảng phần mềm chuyên sâu phục vụ trực tiếp cho phân tích và tối ưu hệ thống điều khiển - là một bước tiến đáng ghi nhận trên hành trình tự chủ công nghệ của Tổng công ty.

Điều đáng nói, SmartPID Tuner không bắt đầu từ một bài toán nghiên cứu hàn lâm, mà xuất phát từ chính những yêu cầu bức thiết đặt ra trong phòng điều khiển trung tâm. Từ dữ liệu vận hành lịch sử và kinh nghiệm trực ca của kỹ sư, đội ngũ thực hiện đã từng bước xây dựng thuật toán, phát triển phần mềm và đưa vào kiểm chứng. Một sản phẩm công nghệ mang đậm dấu ấn “Make by EVNGENCO1” đã được hình thành như thế.

Đó cũng là giá trị cốt lõi của SmartPID Tuner khi nhìn từ góc độ đổi mới sáng tạo: kinh nghiệm vận hành được chuyển hóa thành tri thức; dữ liệu thực tế trở thành nền tảng để phát triển thuật toán; và kết quả nghiên cứu được đưa trở lại phục vụ sản xuất. Đây cũng là hướng đi chiến lược đổi mới sáng tạo của EVNGENCO1: lấy thực tiễn làm nơi phát hiện vấn đề và lấy công nghệ làm đòn bẩy tích lũy tri thức.

Đặc biệt, dự án là một trường hợp tiêu biểu cho sự chuyển dịch mạnh mẽ từ “vận hành công nghệ” sang “làm chủ và sáng tạo công nghệ”. Khi những kỹ sư trực tiếp đứng máy không chỉ sử dụng hệ thống, mà còn tự tay phát triển các công cụ tối ưu cho chính hệ thống của mình, ranh giới giữa “người sử dụng công nghệ” và “người tạo ra công nghệ” đã hoàn toàn được xóa nhòa.

Không ồn ào, không xuất hiện nhiều trước truyền thông, những kỹ sư đứng sau SmartPID Tuner vẫn ngày ngày lặng lẽ làm việc với dữ liệu, hệ thống điều khiển và những bài toán kỹ thuật phức tạp. Nhưng chính từ sự thầm lặng đó, những giá trị đổi mới đích thực đang nảy mầm từ bên trong doanh nghiệp – bắt đầu từ những vấn đề cụ thể nhất để tạo ra những sản phẩm ứng dụng cao.

Từ một bài toán kỹ thuật cụ thể trong phòng điều khiển, SmartPID Tuner đang mở ra một cách tiếp cận khác cho đổi mới sáng tạo tại EVNGENCO1: bắt đầu từ thực tiễn, giải quyết bằng năng lực nội sinh và từng bước tạo ra công nghệ phục vụ chính hoạt động sản xuất. Đó cũng là một dấu ấn trên hành trình đổi mới sáng tạo của EVNGENCO1 – nơi những kỹ sư trực tiếp vận hành nhà máy từng bước trở thành những người nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ.