Sợ hãi vì phải nội soi: Bác sĩ chỉ ra 3 điều cần lưu ý

Bác sĩ nội soi đại tràng tại Trung tâm Tiêu hóa gan mật, Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: BVCC.

Trên thực tế, không ít người bệnh vẫn mang tâm lý e ngại, thậm chí trì hoãn việc thăm khám khi được chỉ định nội soi vì nỗi ám ảnh về cảm giác đau đớn hay nôn nghén.

Nội soi dạ dày, đại tràng được xem là "tiêu chuẩn vàng" trong chẩn đoán sớm các bệnh lý đường tiêu hóa, đặc biệt là ung thư. Tuy nhiên, chất lượng một ca nội soi không chỉ phụ thuộc vào trang thiết bị hay tay nghề bác sĩ, mà còn phụ thuộc rất lớn vào khâu chuẩn bị và sự hợp tác của người bệnh.

Nội soi gây mê hiện là kỹ thuật an toàn, hiệu quả, giúp người bệnh hạn chế cảm giác khó chịu. Đồng thời, bác sĩ có thể quan sát rõ niêm mạc tiêu hóa, từ đó nâng cao khả năng phát hiện các tổn thương nhỏ, kể cả ở giai đoạn sớm.

Để người dân có sự chuẩn bị đúng và đủ trước khi nội soi, TS.BS Phạm Bình Nguyên, Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, đã chia sẻ những lưu ý quan trọng cần thực hiện ngay tại nhà.

Nhịn ăn trước nội soi: Bao lâu là đủ?

Theo TS.BS Phạm Bình Nguyên, nếu dạ dày hoặc đại tràng còn tồn dư thức ăn, các tổn thương có thể bị che lấp, làm tăng nguy cơ bỏ sót bệnh. Đặc biệt, trong nội soi gây mê, thức ăn tồn đọng còn có thể gây trào ngược, sặc vào phổi, tiềm ẩn nguy hiểm cho người bệnh.

Với nội soi dạ dày, người bệnh cần nhịn ăn ít nhất 6-8 giờ trước khi thực hiện. Việc uống nước lọc cũng nên dừng tối thiểu 2-3 giờ trước thủ thuật để giảm nguy cơ sặc trong quá trình gây mê.

Với nội soi đại tràng, người bệnh không nên ăn thực phẩm rắn hoặc giàu chất xơ từ một ngày trước khi soi. Trong ngày trước nội soi, bạn nên ăn nhẹ ở bữa trưa và bữa tối, ưu tiên các món dễ tiêu như cháo loãng hoặc súp.

Nhiều người lầm tưởng chỉ cần nhịn ăn là đủ. Trên thực tế, các thực phẩm giàu chất xơ hoặc chứa hạt nhỏ có thể tồn tại lâu trong đại tràng, bám vào niêm mạc và cản trở tầm nhìn của ống soi.

Theo bác sĩ Nguyên, trước nội soi đại tràng một ngày, người bệnh cần tránh các loại rau nhiều chất xơ như rau muống, rau ngót, măng; các loại trái cây có hạt nhỏ dễ bám niêm mạc như ổi, thanh long, dưa hấu, cà chua; ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, ngô, đỗ. Các đồ uống có màu đậm như trà, cà phê, nước dâu cũng nên kiêng.

Ngược lại, người bệnh nên ưu tiên thực phẩm ít bã, dễ tiêu như cháo trắng, súp thịt nạc băm, bánh mì trắng, bún hoặc phở, lưu ý không ăn kèm rau sống hay giá đỗ.

Bước quan trọng của nội soi đại tràng

Làm sạch đại tràng bằng thuốc sổ là bước quan trọng nhất, nhưng cũng khiến nhiều người e ngại. Theo TS.BS Phạm Bình Nguyên, đại tràng cần được làm sạch hoàn toàn để bác sĩ có thể phát hiện những polyp chỉ vài milimet hoặc các tổn thương ung thư giai đoạn sớm.

Người bệnh sẽ được cấp thuốc sổ (thường là Fortrans), pha với nước lọc theo đúng hướng dẫn và uống từ từ trong khoảng 2-3 giờ. Biểu hiện bình thường là đi ngoài nhiều lần cho đến khi phân loãng, nước phân trong hoặc vàng nhạt, không còn cặn.

Trong quá trình uống thuốc, nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường như nôn ói nhiều, chóng mặt hoặc đau bụng dữ dội, người bệnh cần báo ngay cho nhân viên y tế hoặc đến cơ sở y tế gần nhất để được hỗ trợ kịp thời.

Nội soi gây mê hiện là kỹ thuật an toàn, hiệu quả, giúp người bệnh hạn chế cảm giác khó chịu. Ảnh: Freepik.

Theo vị chuyên gia, độ tuổi và tiền sử gia đình là hai yếu tố quan trọng quyết định thời điểm nội soi.

Với người khỏe mạnh, bạn nên bắt đầu tầm soát ung thư đại trực tràng từ 45 tuổi. Đối với dạ dày, người trên 40 tuổi nên nội soi kiểm tra định kỳ hoặc khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ.

"Những người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng (bố mẹ hoặc anh chị em ruột) cần nội soi sớm hơn ít nhất 10 năm so với độ tuổi người thân được chẩn đoán bệnh", bác sĩ Nguyên nói.

Ngoài ra, các trường hợp từng phát hiện polyp (u tuyến), nhiễm vi khuẩn HP dai dẳng hoặc mắc viêm loét đại tràng mạn tính sẽ được chỉ định nội soi lại sau 1, 3 hoặc 5 năm, tùy theo mức độ bệnh và nguy cơ tái phát.

Ba lưu ý "vàng" trước ngày soi

TS.BS Phạm Bình Nguyên nhấn mạnh người bệnh cần đặc biệt ghi nhớ ba khuyến cáo quan trọng.

Thứ nhất, cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tiền sử dùng thuốc, đặc biệt là các thuốc chống đông như Aspirin, Clopidogrel, thuốc điều trị tiểu đường hoặc huyết áp. Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ hướng dẫn tạm ngừng thuốc để hạn chế nguy cơ chảy máu nếu phải can thiệp cắt polyp.

Thứ hai, không sử dụng các đồ uống có màu như nước cam, nước dâu, cà phê hay sữa trước khi soi, bởi chúng có thể làm nhuộm màu niêm mạc, gây khó khăn cho việc quan sát.

Thứ ba, nội soi gây mê bắt buộc phải có người thân đi cùng để hỗ trợ đưa người bệnh về nhà an toàn và nghe bác sĩ tư vấn kết quả sau thủ thuật.

TS.BS Phạm Bình Nguyên cho hay người dân không nên vì sợ đau, ngại uống thuốc sổ mà trì hoãn nội soi. Một lần chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ mang lại kết quả chính xác, giúp phát hiện sớm và điều trị kịp thời các tổn thương tiền ung thư, ngay cả khi chưa có triệu chứng.

"Sự hợp tác của người bệnh trong giai đoạn chuẩn bị chiếm tới 50% thành công của một ca nội soi. Hiện nay, nội soi gây mê đã rất nhẹ nhàng và an toàn, vì vậy người dân không nên quá lo lắng", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Phương Anh