Số hóa dữ liệu có ý nghĩa rất quan trọng đối với công tác quản lý đất đai

Luật sư Vũ Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Sáng chế Việt Nam, Giám đốc Công ty Luật TNHH Vũ và cộng sự

- PV: Theo quan điểm của Luật sư, số hóa dữ liệu đất đai có ý nghĩa như thế nào đối với công tác quản lý đất đai? Đây có phải là nền tảng quan trọng để hạn chế tiêu cực và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước cũng như đem lại nhiều lợi ích cho người dân, doanh nghiệp trong giao dịch bất động sản?

- Luật sư Vũ Mạnh Hùng: Theo quan điểm cá nhân tôi, số hóa dữ liệu đất đai có ý nghĩa rất quan trọng đối với công tác quản lý đất đai. Chính vì vậy, ngay trong Luật đất đai 2024 cũng có những quy định cụ thể về việc số hóa này, cụ thể như sau:

Điều 3:

Khoản 14. Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai là tập hợp các cơ sở dữ liệu đất đai trong đó dữ liệu được sắp xếp, tổ chức để truy cập, khai thác, chia sẻ, quản lý và cập nhật thông qua phương tiện điện tử.

Khoản 23. Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai là hệ thống tổng hợp các yếu tố hạ tầng kỹ thuật công nghệ thông tin, phần mềm, dữ liệu được xây dựng thành một hệ thống tập trung, thống nhất trên phạm vi cả nước để quản lý, vận hành, cập nhật, khai thác thông tin đất đai.

Hay cụ thể hơn, Tại khoản khoản 4 Điều 15 Luật đất đai 2024 có quy định về Trách nhiệm của Nhà nước đối với người sử dụng đất

Khoản 4. Tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn, trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật cho người sử dụng đất trong việc thực hiện chính sách, pháp luật, thủ tục hành chính về đất đai, khai thác thông tin trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.

Tại Điều 50 của luật này quy định về Đo đạc lập bản đồ địa chính như sau:

1. Bản đồ địa chính là cơ sở để phục vụ công tác quản lý nhà nước về đất đai và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Việc đo đạc lập bản đồ địa chính được thực hiện chi tiết đến từng thửa đất theo đơn vị hành chính cấp xã; nơi không thành lập đơn vị hành chính cấp xã thì được lập theo đơn vị hành chính cấp huyện.

2. Bản đồ địa chính phải được chỉnh lý khi có sự thay đổi về hình dạng, kích thước, diện tích thửa đất và các yếu tố khác có liên quan đến nội dung bản đồ địa chính và đồng thời được cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.

3. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức thực hiện việc đo đạc lập, chỉnh lý, quản lý bản đồ địa chính ở địa phương và cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.

4. Chính phủ quy định chi tiết Điều này.

Cụ thể hơn, tại Chương XII từ Điều 163 đến Điều 170, đều có quy định chi tiết về HỆ THỐNG THÔNG TIN QUỐC GIA VỀ ĐẤT ĐAI VÀ CƠ SỞ DỮ LIỆU QUỐC GIA VỀ ĐẤT ĐAI, cụ thể như một số quy định khá chi tiết về Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai; Hạ tầng kỹ thuật công nghệ thông tin và phần mềm của Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai; Quản lý, vận hành, khai thác và kết nối liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai; Bảo đảm an toàn và chế độ bảo mật thông tin, dữ liệu đất đai hay Trách nhiệm xây dựng, quản lý, vận hành, khai thác Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai.

Có thể thấy rằng, việc số hóa dữ liệu đất đai có ý nghĩa vô cùng quan trọng, được quan tâm từ trước, và được luật hóa trong Luật luật đất đai 2024.

- PV: Về câu hỏi số hóa có phải là nền tảng quan trọng để hạn chế tiêu cực và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước cũng như đem lại nhiều lợi ích cho người dân, doanh nghiệp trong giao dịch bất động sản hay không?

Luật sư Vũ Mạnh Hùng: Trước tiên, đất đai là tài sản có giá trị lớn, liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, đồng thời là nguồn lực quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội. Nếu số hóa toàn bộ dữ liệu về thửa đất, người sử dụng đất, tình trạng pháp lý, quy hoạch, thế chấp và các biến động được quản lý đầy đủ, chính xác, kịp thời, (Dữ liệu Đúng - Đủ - Sạch - Sống) thì đây đúng là nền tảng quan trọng để hạn chế tiêu cực và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước cũng như đem lại nhiều lợi ích cho người dân, doanh nghiệp trong giao dịch bất động sản. Đồng thời cơ quan nhà nước sẽ có cơ sở tốt hơn để quản lý, giám sát và ra quyết định; người dân, doanh nghiệp cũng có điều kiện tiếp cận thông tin thuận lợi hơn trước khi thực hiện giao dịch.

Chính vì vậy, Tôi cho rằng số hóa dữ liệu đất đai có thể mang lại các lợi ích sau: Tăng tính minh bạch và góp phần phòng ngừa tiêu cực. Giảm rủi ro pháp lý trong giao dịch bất động sản. Thúc đẩy phát triển kinh tế.

- PV: Thưa Luật sư, chúng ta cần có cơ chế pháp lý gì để bảo đảm dữ liệu đất đai được cập nhật kịp thời khi có biến động như chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp, thu hồi đất hoặc điều chỉnh quy hoạch?

- Luật sư Vũ Mạnh Hùng: Theo cá nhân tôi thì tôi thấy rằng trong Luật đất đai 2024 đã quy định tương đối đầy đủ về thẩm quyền, trách nhiệm của các đơn vị trong việc cập nhật dữ liệu vào cơ sở dữ liệu quốc gia.

Tuy nhiên theo tôi, muốn dữ liệu đất đai được cập nhật kịp thời thì không thể chỉ đặt ra một đơn vị phải cập nhật, mà cần có nhiều bên cùng cập nhật và giám sát, cần thiết kế cơ chế pháp lý gắn với từng loại biến động, từng cơ quan có trách nhiệm và từng thời hạn xử lý cụ thể và cần có một số điểm cần lưu tâm khi xem xét xây dựng cơ chế pháp lý để đảm bảo dữ liệu đất đai được cập nhật kịp thời như sau:

Mọi người tham gia thực hiện giao dịch và thực hiện quá trình xử lý giao dịch đều nên có trách nhiệm và thời hạn cập nhật đối với từng loại biến động. Đối với chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế, thế chấp và các giao dịch khác, bên cạnh trách nhiệm cập nhật của cơ quan công chứng, cơ quan đăng ký đất đai, cơ quan thuế và các chủ thể có liên quan trong việc chuyển giao thông tin, tiếp nhận hồ sơ và cập nhật kết quả, thì các chủ thể chuyển giao và nhận chuyển giao cũng có thể tham gia vào việc cập nhật qua VneID, chẳng hạn.

Xây dựng cơ sở dữ liệu hoàn thiện, thống nhất và có cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu tới từng đơn vị nhà nước và người dân. Việc kết nối, chia sẻ này phải đi kèm quy định về nguồn dữ liệu có thẩm quyền, phương thức xác thực, chuẩn dữ liệu, quyền truy cập và trách nhiệm khi thông tin được sử dụng.

Thiết lập cơ chế giám sát và trách nhiệm khi chậm cập nhật hoặc cập nhật sai. Hệ thống cần ghi nhận lịch sử thay đổi, thời điểm cập nhật, chủ thể thực hiện và căn cứ pháp lý của việc thay đổi. Pháp luật cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, cá nhân có liên quan nếu để xảy ra tình trạng chậm cập nhật, sửa đổi trái phép hoặc không xử lý sai sót sau khi đã được phát hiện

Người dân có thể tra cứu, yêu cầu chỉnh sửa và theo dõi việc giải quyết giao dịch của mình. Khi phát hiện thông tin sai hoặc chưa phản ánh biến động đã hoàn thành thủ tục, người sử dụng đất cần có quyền yêu cầu kiểm tra, đính chính và được thông báo về kết quả xử lý trong thời hạn xác định.

- PV: Thưa Luật sư, Luật Đất đai 2024 đang trong quá trình sửa đổi, bổ sung, dưới góc nhìn của ông, những quy định về số hóa dữ liệu đất đai cần được cập nhật, bổ sung như thế nào vào trong Luật để đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng của người dân, doanh nghiệp?

- Luật sư Vũ Mạnh Hùng: Như tôi nói ở trên, Luật đất đai 2024 không phải không có quy định về số hóa dữ liệu đất đai, mà thực tế, Luật đất đai đã có hẳn một chương quy định về vấn đề số hóa này.

Ngoài ra, như chúng ra đã biết, cách mạng công nghệ lần thứ 4 đã diễn ra, việc chuyển đổi số là không thể chậm trễ; bên cạnh đó mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã được thực hiện. Vì vậy, cá nhân tôi cho rằng cần sửa đổi bổ sung cho phù hợp với thực tiễn đang xảy ra.

Theo quan điểm cá nhân của tôi thì cần quan tâm thêm:

1. Trách nhiệm, thời hạn và hậu quả pháp lý khi dữ liệu không được cập nhật hoặc cập nhật sai (phần chi tiết có thể giao Chính phủ quy định thời hạn và quy trình chi tiết cho từng loại biến động);

2. Trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân trong các giao dịch liên quan đến đất đai;

3. Bảo đảm an ninh mạng và an toàn hệ thống cũng là vấn đề cần quan tâm.

Xin lưu ý rằng:

Tôi không đề xuất đặt toàn bộ yêu cầu kỹ thuật vào Luật. Luật cần quy định những nguyên tắc, quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm và bảo đảm pháp lý có tính ổn định; còn tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình kết nối, định dạng dữ liệu và yêu cầu vận hành nên được giao cho văn bản dưới luật quy định chi tiết để có thể cập nhật theo sự phát triển của công nghệ.

- PV: Xin cảm ơn Luật sư!