Số hóa thông tin liệt sĩ - Hành trình kết nối ký ức bằng công nghệ

Đây không chỉ là bước đột phá khoa học nhằm lưu giữ những minh chứng lịch sử, mà còn là hành trình thiêng liêng kết nối ký ức - một “mệnh lệnh từ trái tim” để trả lại tên cho các Anh hùng liệt sĩ.

Cẩn trọng từng khâu số hóa dữ liệu trong thực hiện nhiệm vụ

Theo số liệu thống kê đến cuối tháng 6-2026, toàn thành phố Hà Nội có 340 nghĩa trang liệt sĩ (gồm 3 nghĩa trang cấp thành phố và 337 nghĩa trang cấp xã) quản lý hơn 54.200 mộ liệt sĩ. Qua rà soát, số lượng mộ cần lấy mẫu hài cốt để giám định ADN lên tới hơn 8.000 mẫu. Phần lớn các trường hợp này đều thuộc thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.

Đánh giá về tầm quan trọng của nhiệm vụ này, Thiếu tướng Nguyễn Khắc Nhân, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo thành phố Hà Nội về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, nhấn mạnh: Đợt triển khai này có sự huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị. Điểm nổi bật là việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, coi đây là một trong những mũi nhọn để nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ. Trong quá trình triển khai, từ khâu lấy mẫu đến quản lý, cập nhật và đồng bộ dữ liệu đều được thực hiện trên nền tảng khoa học, công nghệ. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất, phục vụ công tác quản lý và hoàn thiện cơ sở dữ liệu của toàn chiến dịch. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại trong giám định ADN góp phần nâng cao độ chính xác trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Cùng với đó, việc số hóa thông tin các phần mộ giúp công tác quản lý khoa học hơn, dữ liệu được đồng bộ, tạo thuận lợi cho việc đối chiếu, xác minh và xác định danh tính các phần mộ liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Cẩn trọng ghi đầy đủ dữ liệu theo từng bước thực hiện. Ảnh: Mai Hoa

Còn Phó Giám đốc Sở Nội vụ Hà Nội Nguyễn Tây Nam, Phó Trưởng ban Chỉ đạo thành phố chia sẻ: Sở Nội vụ đang phối hợp với Bộ Tư lệnh Thủ đô, Sở Khoa học và Công nghệ, cùng các sở, ngành liên quan, theo chỉ đạo của thành phố, khẩn trương chỉnh lý, số hóa toàn bộ tài liệu để cập nhật vào cơ sở dữ liệu dùng chung của cả nước. Riêng đối với các phần mộ liệt sĩ, Sở Nội vụ sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan đẩy nhanh việc số hóa, gắn mã định danh cho từng phần mộ và từng nghĩa trang liệt sĩ. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống dữ liệu thống nhất, giúp công tác quản lý khoa học, đồng bộ, đồng thời tạo điều kiện để người dân có thể dễ dàng tra cứu thông tin trên Cổng thông tin điện tử về liệt sĩ của cả nước.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số thống nhất sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm lưu giữ đầy đủ thông tin, hạn chế tối đa nguy cơ thất lạc hồ sơ, tài liệu trong tương lai.

Số hóa và ứng dụng công nghệ gen thế hệ mới

Có thể khẳng định, trong hành trình tìm kiếm đầy gian nan này, khoa học công nghệ hiện đại và chuyển đổi số được coi là những mũi nhọn đột phá cốt lõi. Việc số hóa và ứng dụng công nghệ gen thế hệ mới giúp nâng cao tỷ lệ thành công đối với những mẫu hài cốt đã mục nát nghiêm trọng do thời gian.

Là đơn vị nòng cốt của ngành Y tế Thủ đô tham gia chiến dịch, Trung tâm Pháp y Hà Nội (Sở Y tế) đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ nhân lực đến trang thiết bị. Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến - Giám đốc Trung tâm Pháp y Hà Nội, cho biết: “Hiệu quả thu hồi ADN từ mẫu hài cốt lâu năm được quyết định bởi một quy trình khép kín, kiểm soát nghiêm ngặt. Hệ thống giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) cùng các phần mềm chuyên dụng của Hoa Kỳ vừa được thành phố đầu tư đồng bộ giúp nâng cao khả năng phân tích các mẫu ADN bị phân hủy hoặc phân mảnh nghiêm trọng. Phía sau mỗi mẫu hài cốt liệt sĩ là sự chờ đợi của một gia đình, một dòng họ. Mỗi trường hợp xác định danh tính thành công không chỉ là kết quả của khoa học công nghệ, mà còn là sự tiếp nối đạo lý 'Uống nước nhớ nguồn' của dân tộc”.

Không chỉ dừng lại ở phòng thí nghiệm, công nghệ số đã hiện diện ngay từ thực địa thông qua việc lập sơ đồ, định danh và lập hồ sơ quản lý. Ban Chỉ đạo thành phố Hà Nội về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã thành lập 20 tổ (đội) chuyên trách lấy mẫu và số hóa thông tin. Theo kế hoạch, công tác lấy mẫu tại 3 nghĩa trang cấp thành phố và tại các nghĩa trang cấp xã sẽ được triển khai mạnh trong thời gian tới.

Để rút kinh nghiệm trước khi triển khai đồng loạt, ngày 23-6-2026, Hà Nội đã tổ chức lấy mẫu làm trước tại Nghĩa trang liệt sĩ Yên Viên, xã Phù Đổng. Quá trình khai quật tại đây diễn ra trong điều kiện rất khó khăn: Các phần mộ nằm sâu dưới lòng đất, kết cấu tiểu quách biến động, cùng thời tiết khắc nghiệt. Tuy nhiên, sự phối hợp đồng bộ đã giúp lấy được nhiều mẫu của mộ liệt sĩ hoàn toàn chưa có thông tin - đạt chất lượng tốt.

Liên tục bổ sung dữ liệu chi tiết trong quá trình khai quật mộ liệt sĩ không có thông tin ngay tại thực địa ở Nghĩa trang liệt sĩ Yên Viên (xã Phù Đổng, Hà Nội). Ảnh: Mai Hoa

Từ góc độ đơn vị trực tiếp thực hiện nhiệm vụ thực địa, Trung tá Đặng Quốc Thắng - Chính trị viên phó Ban chỉ huy Quân sự xã Phù Đổng (Hà Nội), chia sẻ về quy trình tổ chức chặt chẽ: “Ban chỉ huy Quân sự xã xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, đòi hỏi sự cẩn trọng và độ chính xác cao nhất ở từng khâu. Để khắc phục khó khăn về chuyên môn sâu, chúng tôi tuân thủ nghiêm ngặt quy trình 8 bước theo hướng dẫn của Bộ Quốc phòng, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn như Viện Pháp y Quân đội, Sở Y tế. Hàng ngày, sau khi hoàn thành mỗi phần mộ, tổ công tác đều họp rút kinh nghiệm từ 5 đến 10 phút để kịp thời điều chỉnh quy trình ghi chép, thực địa nhằm tối ưu hóa công tác lấy mẫu cho những ngôi mộ tiếp theo”.

Bên cạnh việc xử lý hài cốt, việc khớp nối thông tin dữ liệu dân cư đóng vai trò quyết định. Đại tá Nguyễn Công Hải - Trưởng phòng Chính sách, Cục Chính trị, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, cho biết đơn vị đang phối hợp chặt chẽ để đẩy nhanh tiến trình đồng bộ dữ liệu: “Hiện nay, chúng tôi đã hoàn thành công tác rà soát tổng thể tại Nghĩa trang Yên Viên. Sau khi bàn giao mẫu hài cốt về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, chúng tôi phối hợp chặt chẽ với Công an thành phố triển khai chiến dịch cao điểm lấy mẫu sinh phẩm đối sánh của thân nhân liệt sĩ. Việc số hóa toàn diện dữ liệu và xây dựng ngân hàng gen sẽ giúp nâng cao độ chính xác, hạn chế tối đa nguy cơ thất lạc thông tin trong tương lai”.

Hành trình số hóa thông tin liệt sĩ bằng công nghệ hiện đại mà Hà Nội đang triển khai chính là lời khẳng định mạnh mẽ: Quá khứ không bị lãng quên, và những người con đã ngã xuống vì độc lập tự do sẽ được gọi đúng tên, trở về trong vòng tay ấm áp của gia đình và quê hương. Sự cẩn trọng, chính xác trong từng khâu, sự hòa quyện giữa mệnh lệnh trái tim và sức mạnh công nghệ đang thắp sáng hành trình tri ân đầy nhân văn của Thủ đô./.