Số hóa, xanh hóa mở không gian mới cho giao thương biên mậu

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: Minh Thu

Khu vực giao thương biên mậu chiến lược

Ngày 18-9, Bộ Công Thương phối hợp tổ chức Hội nghị Xúc tiến thương mại, thúc đẩy xuất nhập khẩu khu vực miền Bắc năm 2026 tại Điện Biên, với chủ đề “Chuyển đổi số và Thương mại xanh: Động lực bứt phá giao thương biên mậu Việt Nam - Lào - Trung Quốc”.

Theo ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, chuyển đổi số và thương mại xanh không còn là xu hướng ngắn hạn mà trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Khu vực miền Bắc có vị trí quan trọng khi là cửa ngõ kết nối Việt Nam với Trung Quốc, Lào, ASEAN và Đông Bắc Á. Các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh cùng các tỉnh thuộc vùng trung du, miền núi phía Bắc và các tỉnh Bắc Trung Bộ đang hình thành một mạng lưới liên kết ngày càng chặt chẽ giữa sản xuất - logistics - thương mại - dịch vụ - cửa khẩu - cảng biển. Đây là cơ sở để hình thành các chuỗi cung ứng liên kết, giảm chi phí logistics và nâng sức cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Trung Quốc vượt 105 tỷ USD, trong đó tăng trưởng được hỗ trợ bởi các mô hình cửa khẩu thông minh và hải quan tự động. Kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Lào cũng vượt 1,2 tỷ USD.

Ông Vũ Bá Phú cho rằng giao thương biên mậu đang chuyển từ phương thức truyền thống sang logistics cửa khẩu thông minh, thương mại điện tử xuyên biên giới và kinh tế tuần hoàn. Cùng với chính sách, hạ tầng, số hóa thủ tục hải quan, hiện đại hóa kho bãi và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh quốc tế cũng là yêu cầu quan trọng.

“Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ các rào cản hành chính và tạo mọi điều kiện thuận lợi để cộng đồng doanh nghiệp phát triển, tận dụng tối đa các cơ hội từ quá trình hội nhập quốc tế”, ông Phú nói.

Từ phía Trung Quốc, ông La Hằng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ Nhân đại huyện Giang Thành, thành phố Phổ Nhĩ, tỉnh Vân Nam cho biết, Giang Thành là địa phương duy nhất của Vân Nam giáp cả Việt Nam và Lào, có vai trò kết nối quan trọng trong khu vực.

Trên cơ sở kế hoạch hợp tác giai đoạn 2025-2029 giữa Phổ Nhĩ và Điện Biên được ký tháng 10-2025, địa phương này định hướng thúc đẩy thương mại cửa khẩu thông minh, gồm khai báo trực tuyến, kiểm tra thông minh, chia sẻ dữ liệu liên ngành và hải quan không giấy tờ.

Giang Thành cũng đề xuất phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới đối với nông sản đặc trưng và sản phẩm công nghiệp nhẹ; thúc đẩy chuỗi cung ứng carbon thấp, chế biến sâu, nông - lâm nghiệp sinh thái, kết nối tiêu chuẩn công nghiệp xanh giữa Việt Nam và Lào.

Theo ông La Hằng, việc tăng cường liên kết đa phương, gia công xuyên biên giới, logistics chuỗi lạnh và du lịch… sẽ góp phần chuyển dịch từ “kinh tế hành lang, tuyến vận tải” sang “kinh tế cửa khẩu” và “kinh tế ngành”.

Trong khi đó, ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên cho biết, 15 tỉnh, thành phố phía Bắc với Thủ đô Hà Nội và các trung tâm kinh tế lớn như Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh… đóng góp hơn 380 tỷ USD (chiếm 40%) vào tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước năm 2025. Kim ngạch Việt Nam - Trung Quốc đạt hơn 256 tỷ USD, Việt Nam - Lào hơn 2,98 tỷ USD.

Tuy nhiên, hạ tầng kết nối tại khu vực trung du, miền núi phía Bắc còn khó khăn; mức độ ứng dụng số và chuyển đổi xanh chưa cao. Đây là những yếu tố hạn chế khả năng phát huy đầy đủ tiềm năng kinh tế biên mậu.

Số hóa, logistics xanh mở rộng hành lang thương mại

Ông Su Ly Xay Hổng Sả Khon, Quyền Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Luông-pha-bang nhấn mạnh mối quan hệ chặt chẽ giữa chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm: Thứ nhất, xây dựng cửa khẩu thông minh qua kết nối trực tuyến tờ khai hải quan, chứng nhận xuất xứ và kiểm dịch động - thực vật, giúp tối giản thủ tục và giảm tổn thất nông sản.

Thứ hai, thúc đẩy công nhận lẫn nhau về các tiêu chuẩn xanh như sản phẩm hữu cơ, phát thải carbon thấp, kết hợp ứng dụng Blockchain và AI trong truy xuất nguồn gốc.

Thứ ba, hình thành "hành lang logistics xanh" bằng cách tối ưu hóa kết nối giữa tuyến đường sắt Lào - Trung Quốc với hạ tầng, cảng biển Việt Nam, ưu tiên phương tiện dùng điện và năng lượng sạch để cắt giảm chi phí lưu thông cùng lượng phát thải.

Tại sự kiện doanh nghiệp các tỉnh phía Bắc đã giới thiệu nhiều sản phẩm chất lượng cao. Ảnh: Minh Thu

Từ góc độ thị trường trong nước, bà Nguyễn Thanh Hương, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho rằng, các địa phương cần chủ động tổ chức chuỗi cung ứng theo nhu cầu thực tế. Sức cạnh tranh của nông sản, thực phẩm và sản phẩm OCOP khu vực phía Bắc phụ thuộc vào tính đồng bộ của toàn chuỗi từ thu gom, sơ chế, bảo quản đến phân phối và thương mại điện tử.

Theo Đề án phát triển hệ thống logistics Việt Nam đến năm 2035, hạ tầng logistics phải phát triển gắn liền với các vùng sản xuất tập trung, đầu mối vận tải và trung tâm tiêu thụ lớn. Việc ưu tiên logistics thông minh, logistics xanh cùng các dịch vụ gia tăng như kho lạnh, phân loại, đóng gói sẽ giúp giảm hao hụt nông sản và tăng giá trị hàng hóa.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số cũng phải triển khai xuyên suốt từ thông tin sản phẩm, giao dịch đến quản lý kho; còn thương mại xanh bắt đầu từ sản xuất tiết kiệm tài nguyên đến bao bì thân thiện môi trường… để tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

Ông Trương Chính Đường, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, Thương mại và Thông tin huyện Giang Thành, thành phố Phổ Nhĩ, tỉnh Vân Nam cho biết, địa phương đang hướng tới mô hình liên kết giữa cửa khẩu Long Phú (kết nối A Pa Chải của Việt Nam) và Mường Khang (kết nối với Lào).

Huyện Giang Thành đề xuất xây dựng hệ thống logistics cửa khẩu tích hợp tại Long Phú cùng Khu công nghiệp Long Phú; thúc đẩy phê duyệt Dự án đường Long Phú - A Pa Chải để hai bên cùng xây dựng và thông quan hai chiều.

Địa phương cũng đề xuất Việt Nam hỗ trợ Công ty TNHH nguyên liệu đường mía Trung Vân mở rộng vùng trồng tại Việt Nam, khuyến khích doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư nông nghiệp, nhập khẩu nông sản đặc trưng và đẩy mạnh phối hợp ba bên trong chia sẻ thông tin, công nhận tiêu chuẩn vận tải, hải quan…