Bộ Xây dựng định hướng phát triển vận tải xanh, thông minh đến năm 2050

Đánh giá toàn diện, dự báo nhu cầu vận tải

Ngày 13/1/2026, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 41/QĐ-BXD thành lập Ban soạn thảo và Tổ biên tập xây dựng Đề án "Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, định hướng đến năm 2050", gồm 37 thành viên. Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang làm Trưởng Ban soạn thảo. Việc xây dựng chiến lược mới được đặt trong bối cảnh Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 theo Quyết định số 318/QĐ-TTg ngày 4/3/2014 đã được triển khai hơn 10 năm.

Bối cảnh phát triển mới đang làm thay đổi nhu cầu và phương thức tổ chức vận tải.

Quá trình thực hiện Chiến lược 318 đã góp phần thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng, phương tiện, doanh nghiệp và dịch vụ vận tải; từng bước nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng cường quản lý Nhà nước và tạo lập môi trường kinh doanh vận tải theo hướng minh bạch, cạnh tranh hơn.

Tuy nhiên, một số mục tiêu chưa đạt được như kỳ vọng. Cơ cấu thị phần giữa các phương thức vận tải còn chưa hợp lý khi đường bộ vẫn chiếm tỷ trọng cao, trong khi tiềm năng của đường sắt và đường thủy nội địa chưa được phát huy tương xứng.

Kết nối giữa các phương thức vận tải còn hạn chế; hệ thống cảng cạn, trung tâm logistics và các đầu mối trung chuyển chưa được đầu tư đồng bộ, ảnh hưởng đến thời gian và chi phí logistics.

Trong khi đó, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tự động hóa, phát triển đô thị thông minh, thương mại điện tử cùng những thay đổi về tổ chức không gian kinh tế, đô thị và quản lý hành chính đang tạo ra những yêu cầu mới đối với hệ thống vận tải.

Trên cơ sở đó, Đề án tập trung đánh giá toàn diện thực trạng, dự báo nhu cầu và xác định các định hướng, nhiệm vụ, giải pháp phát triển dịch vụ vận tải phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn tới.

Một trong những nội dung trọng tâm là nghiên cứu bối cảnh trong nước, quốc tế và các yếu tố tác động đến sự phát triển dịch vụ vận tải Việt Nam; phân tích xu hướng tăng trưởng kinh tế, đô thị hóa, chuyển dịch cơ cấu ngành, nhu cầu vận tải, biến động thương mại và kinh tế thế giới, cũng như yêu cầu hội nhập quốc tế.

Đề án đồng thời đánh giá hiện trạng và quy hoạch hệ thống giao thông vận tải; năng lực, chất lượng dịch vụ, kết cấu hạ tầng, phương tiện, doanh nghiệp, nguồn nhân lực và hiệu quả khai thác của các phương thức vận tải đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng hải và hàng không.

Đáng chú ý, nhu cầu vận tải hàng hóa, hành khách đến năm 2035, định hướng đến năm 2050 sẽ được dự báo trên phạm vi toàn quốc và các hành lang vận tải chính. Các phương án dự báo xem xét nhiều yếu tố như tăng trưởng kinh tế, phát triển kết cấu hạ tầng, thay đổi cơ cấu hàng hóa và chuyển dịch phương thức vận tải.

Kết quả dự báo sẽ là cơ sở xác định thị phần của từng phương thức, định hướng tổ chức hệ thống vận tải và tăng cường kết nối giữa các vùng, trung tâm kinh tế, cảng biển, cảng hàng không, ga đường sắt và các đầu mối logistics.

Việc xây dựng Đề án “Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, định hướng đến năm 2050” nhằm tạo cơ sở định hướng phát triển đồng bộ các phương thức vận tải.

Ưu tiên vận tải xanh, số và đa phương thức

Theo định hướng của Đề án, dịch vụ vận tải đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 sẽ được phát triển theo hướng hiện đại, đồng bộ, hiệu quả, an toàn, xanh và ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ.

Trong đó, tổ chức hệ thống vận tải hợp lý, phát triển kết cấu hạ tầng giao thông và tăng cường kết nối giữa các phương thức là những nhiệm vụ quan trọng. Vận tải đa phương thức gắn với logistics được xác định là giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả khai thác kết cấu hạ tầng, tối ưu hóa hành trình và giảm chi phí vận tải.

Đề án cũng định hướng phát triển thị trường vận tải theo hướng phát huy lợi thế của từng phương thức, tăng cường vai trò của đường sắt, đường thủy nội địa và hàng hải, đồng thời nâng cao hiệu quả vận tải đường bộ. Các đầu mối kết nối, trung tâm logistics và tổ chức vận tải theo chuỗi được đặt trong tổng thể phát triển hệ thống vận tải quốc gia.

Chuyển đổi số được xác định là một động lực quan trọng. Theo đó, sẽ thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động vận tải, phát triển các nền tảng số phục vụ quản lý, khai thác và cung cấp dịch vụ; mở rộng ứng dụng hợp đồng điện tử, chứng từ điện tử, thanh toán điện tử, vé điện tử và các dịch vụ số.

Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, giao thông thông minh và các công nghệ tiên tiến khác được định hướng ứng dụng trong quản lý kết cấu hạ tầng, tổ chức vận tải, tối ưu hóa hành trình, dự báo nhu cầu và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Song song với chuyển đổi số là chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Việc đổi mới phương tiện, sử dụng năng lượng sạch, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải được gắn với tổ chức vận tải khoa học, nâng cao hiệu quả khai thác và giảm tác động đến môi trường.

Đề án xác định doanh nghiệp dịch vụ vận tải là lực lượng nòng cốt trong tổ chức hệ thống vận tải hiện đại. Doanh nghiệp được khuyến khích đổi mới mô hình kinh doanh, đầu tư kết cấu hạ tầng, đổi mới phương tiện, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển dịch vụ logistics tích hợp.

Cùng với việc khuyến khích hình thành các doanh nghiệp có quy mô và năng lực quản trị hiện đại, có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị logistics khu vực và toàn cầu, Đề án cũng định hướng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận công nghệ, nguồn lực, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và mở rộng hợp tác kinh doanh.

Việc xã hội hóa, tạo điều kiện để khu vực tư nhân tham gia đầu tư, quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng giao thông và các đầu mối vận tải, logistics cũng được đặt ra.

Phát triển nguồn nhân lực là một nhóm nhiệm vụ trọng tâm khác. Đề án định hướng đổi mới nội dung, chương trình và phương thức đào tạo theo nhu cầu thị trường; chú trọng đội ngũ quản lý, chuyên gia và lao động kỹ thuật chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực logistics, vận tải đa phương thức, khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và giao thông thông minh.

Để hiện thực hóa các định hướng trên, Đề án tập trung vào các nhóm nhiệm vụ, giải pháp gồm hoàn thiện thể chế, chính sách và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước; thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển doanh nghiệp và thị trường; phát triển nguồn nhân lực; huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực; tăng cường hợp tác quốc tế và tổ chức thực hiện.

Việc xây dựng "Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, định hướng đến năm 2050" được kỳ vọng tạo cơ sở định hướng phát triển đồng bộ các phương thức vận tải, nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng cường kết nối, tối ưu hóa khai thác kết cấu hạ tầng và từng bước hình thành hệ thống vận tải hiện đại, xanh, thông minh, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.