Sở hữu trí tuệ giúp HTX ở Vĩnh Long giữ giá trị, đưa OCOP đi xa

Thời gian gần đây, tỉnh Vĩnh Long đã đẩy mạnh tuyên truyền Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi và các văn bản hướng dẫn. Nội dung tập trung vào quyền tác giả, nhãn hiệu, kiểu dáng, sáng chế, chỉ dẫn địa lý và giống cây trồng.

Các cơ chế bảo vệ sở hữu trí tuệ cũng được phổ biến, giúp HTX chủ động bảo vệ sản phẩm và thương hiệu. Yêu cầu này càng rõ hơn khi địa phương có nhiều sản phẩm nông nghiệp, thủy sản, OCOP và làng nghề cần được nâng giá trị.

Sở hữu trí tuệ phải đi cùng sản phẩm OCOP

Ông Nguyễn Quỳnh Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long, cho rằng địa phương có nhiều thế mạnh về nông nghiệp, thủy sản, OCOP và làng nghề truyền thống, việc xây dựng, bảo hộ và phát triển tài sản trí tuệ là yêu cầu quan trọng. Đây là nền tảng giúp sản phẩm nâng giá trị, tăng sức cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Các HTX ở Vĩnh Long chú trọng xây dựng nhãn hiệu và bảo vệ sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm OCOP chủ lực.

Tuy nhiên, phát triển sở hữu trí tuệ tại Vĩnh Long vẫn còn một số điểm nghẽn. Sức cạnh tranh của một số sản phẩm chưa cao, trong khi quy mô sản xuất còn nhỏ. Việc hoàn thiện giấy chứng nhận, nhãn hiệu và đăng ký sở hữu trí tuệ cũng chưa đồng đều. 

Để tháo gỡ, Sở Khoa học và Công nghệ cùng các ngành liên quan tăng cường hướng dẫn và triển khai chính sách hỗ trợ HTX. Trọng tâm là xây dựng thương hiệu, đăng ký bảo hộ, phát triển chỉ dẫn địa lý và truy xuất nguồn gốc. Qua đó, sản phẩm có nhận diện rõ hơn và thêm cơ hội mở rộng thị trường. Cụ thể hóa các chính sách này là việc tập trung giới thiệu các hình thức hỗ trợ phù hợp với từng loại tài sản trí tuệ.

Trong đó có đăng ký bảo hộ sáng chế, kiểu dáng công nghiệp và nhãn hiệu. Chính sách cũng hỗ trợ bảo hộ, công nhận giống cây trồng mới. Việc hỗ trợ từ sớm giúp HTX giảm chi phí ban đầu, đồng thời có thêm điều kiện xây dựng và phát triển thương hiệu.

Theo ông Phạm Thanh Tiếng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn và Quản lý chất lượng, toàn tỉnh hiện có 977 sản phẩm OCOP với 474 chủ thể tham gia. Đây là nguồn lực quan trọng để thúc đẩy kinh tế nông thôn. Trong số các sản phẩm OCOP còn hiệu lực, có 94 chủ thể là HTX và 12 chủ thể thuộc các tổ hợp tác.

Ông Tiếng nhấn mạnh, sở hữu trí tuệ là yêu cầu tất yếu để sản phẩm OCOP phát triển bền vững. Câu chuyện không chỉ dừng ở đăng ký nhãn hiệu, các chủ thể cần quan tâm đến chỉ dẫn địa lý, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Cùng với đó là kiểm soát hàng giả, bảo vệ uy tín và đầu tư bài bản cho nhận diện thương hiệu.

Thực tế, một bộ phận HTX và hộ sản xuất nhỏ chưa chú trọng đúng mức đến sở hữu trí tuệ. Việc xây dựng thương hiệu còn tự phát, thiếu định hướng dài hạn. Không ít tài sản trí tuệ sau khi được xác lập vẫn chưa khai thác hiệu quả. Vì vậy, tuyên truyền và tập huấn cần sát hơn với từng sản phẩm. HTX phải được hướng dẫn rõ từ đăng ký nhãn hiệu, bảo hộ bao bì, sáng chế đến giống cây trồng mới. Qua đó, chính sách hỗ trợ mới thực sự đến đúng nhu cầu của từng chủ thể.

Từ bảo hộ đến mở rộng thị trường

Như tại xã Song Lộc, chính sách hỗ trợ sở hữu trí tuệ được triển khai gắn với từng sản phẩm cụ thể. HTX Nông nghiệp Lương Hòa A được hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu dưa hấu, đồng thời hướng dẫn đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Bên cạnh dưa hấu, các sản phẩm chủ lực của địa phương còn có gạo và mứt dừa dẻo. Cùng với xây dựng nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc cũng được triển khai, giúp sản phẩm minh bạch hơn và tạo thêm niềm tin với thị trường.

Năm 2025, Song Lộc có 5 sản phẩm được công nhận, đánh giá và phân hạng OCOP. Trong đó, dừa sáp King Coco và mứt dừa sáp King Coco cùng nâng từ 3 lên 4 sao, Rượu quách và dưa lưới được tái công nhận 3 sao. Sang năm 2026, xã tiếp tục đăng ký 3 sản phẩm tham gia đánh giá, gồm dưa lưới nâng hạng lên 4 sao, cùng dưa hấu và mứt dừa dẻo đăng ký mới 3 sao.

Địa phương này cũng lồng ghép nhiều nguồn lực để đồng hành cùng các chủ thể. Hỗ trợ tập trung vào thiết kế bao bì, nhãn mác, mã số, mã vạch và mã QR truy xuất nguồn gốc. Máy móc phục vụ chế biến cũng được đầu tư phù hợp. Qua đó, sản phẩm được nâng chất lượng, tăng giá trị và cải thiện sức cạnh tranh trên thị trường.

Chuyển đổi số đang giúp OCOP Song Lộc mở rộng thị trường. Nhiều sản phẩm đã có mặt trên Shopee, TikTok Shop và Facebook, tiếp cận thêm khách hàng ngoài địa phương. Tuy nhiên, môi trường số cũng làm tăng nguy cơ sao chép hình ảnh, bao bì và tên sản phẩm. Vì vậy, mở rộng bán hàng phải song hành với bảo vệ thương hiệu. HTX cần được hướng dẫn từ đăng ký đến khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Đây cũng là lúc cơ quan quản lý và các tổ chức trung gian giữ vai trò kết nối quan trọng, giúp các HTX tiếp cận cơ quan chuyên môn và hiểu rõ quy định về sở hữu trí tuệ. Khi được hướng dẫn sát với từng sản phẩm, HTX sẽ thuận lợi hơn trong đăng ký và bảo hộ. Tuy vậy, giấy chứng nhận chỉ là bước đầu. Tài sản trí tuệ phải tiếp tục được khai thác, gắn với chất lượng, truy xuất nguồn gốc và quảng bá thương hiệu. Khi đó, sở hữu trí tuệ mới thực sự tạo lợi thế cạnh tranh cho sản phẩm.

Giữ giá trị từ giống cây đến thương hiệu

Còn tại phường Đông Thành, câu chuyện này được thể hiện rõ qua HTX Thanh trà ngọt Đông Thành. Địa phương hiện có 10 HTX thuộc nhiều lĩnh vực. Kinh tế tập thể được xác định là một trong những lực đẩy để tổ chức lại sản xuất và nâng giá trị nông sản.

HTX Thanh trà ngọt Đông Thành từng bước bảo vệ tài sản trí tuệ từ giống cây, truy xuất nguồn gốc đến thương hiệu sản phẩm.

Thành lập năm 2021 với 10 thành viên, HTX Thanh trà ngọt Đông Thành nay có hơn 20 thành viên. HTX không chỉ tập trung vào trái thanh trà mà còn đầu tư cho khâu giống. Việc liên kết với nhà khoa học và đơn vị chuyên môn giúp kỹ thuật trồng, chăm sóc và nhân giống của đơn vị từng bước được chuẩn hóa.

Mỗi năm, HTX cung ứng khoảng 10.000 cây giống. Thanh trà được bán với giá 100.000–160.000 đồng/kg, đạt OCOP 4 sao và đã tích hợp mã truy xuất nguồn gốc. Cây đầu dòng cũng được cấp chứng nhận. Hiện, HTX đang hoàn thiện hồ sơ để đăng ký bảo hộ giống, qua đó từng bước nâng giá trị và bảo vệ sản phẩm.

Theo ông Huỳnh Văn Cập, Giám đốc HTX, việc chủ động xử lý ra hoa giúp thanh trà cho trái rải vụ, thay vì tập trung vào một thời điểm. Từ cách làm dựa vào kinh nghiệm, HTX chuyển sang quy trình kỹ thuật bài bản, rõ ràng hơn. Nhờ đó, năng suất tăng khoảng 30%, chất lượng trái được cải thiện. Hiệu quả sản xuất cũng thu hút thêm nhiều hộ tham gia, từng bước hình thành vùng chuyên canh thanh trà.

Từ đây, giá trị của sở hữu trí tuệ được nhìn thấy rõ hơn. Không chỉ trái thanh trà, giống cây cũng là một tài sản cần được bảo vệ. Khi giống, quy trình và thương hiệu được đầu tư bài bản, HTX có thêm lợi thế cạnh tranh. Giá trị vì thế không chỉ nằm ở khâu bán sản phẩm cuối cùng.

Ông Lê Minh Thọ, Chủ tịch UBND phường Đông Thành, cho biết địa phương đang phát triển HTX gắn với liên kết sản xuất, tiêu thụ. Thanh trà ngọt, mít và chanh không hạt là những nông sản thế mạnh. Phường hướng tới vùng chuyên canh gắn với nhu cầu thị trường, đồng thời tăng liên kết doanh nghiệp để ổn định đầu ra.

Những mô hình tại Song Lộc và Đông Thành cho thấy sở hữu trí tuệ chỉ thực sự có giá trị khi gắn với sản xuất và thị trường. Vì vậy, tuyên truyền Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi cần đi kèm hướng dẫn cụ thể về nhãn hiệu, kiểu dáng, sáng chế, chỉ dẫn địa lý và giống cây trồng. HTX cũng cần được đồng hành từ đăng ký, khai thác đến bảo vệ quyền. Khi thương hiệu gắn với truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và xúc tiến thương mại, OCOP sẽ có thêm giá trị, còn nông sản Vĩnh Long rộng đường đi xa.