Số phận các thỏa thuận thương mại toàn cầu ra sao khi Tòa Tối cao 'tuýt còi' ông Trump?

Ông Trump đã ký một loạt các thỏa thuận được gọi là "thuế quan có đi có lại", áp đặt thuế đối với hầu hết các quốc gia xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ nhiều hơn nhập khẩu. Ảnh: FT.

Các chính phủ trên khắp thế giới được nhận định là khó có khả năng phá vỡ các hiệp định thương mại đã ký với ông Donald Trump trong năm qua, bất chấp phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ cho rằng nhiều mức thuế do Mỹ áp đặt là bất hợp pháp, theo nhận định của các nhà phân tích quốc tế và chuyên gia pháp lý.

Các lĩnh vực như ô tô và thép không bị ảnh hưởng bởi phán quyết của Tòa Tối cao. Các quốc gia từng ký thỏa thuận được nhận định rằng sẽ bị răn đe, không dám rút lại thỏa thuận do lo ngại Nhà Trắng vốn thất thường của ông Trump có thể trả đũa trong những lĩnh vực này, cùng với đòn bẩy của Mỹ ở các lĩnh vực khác như quốc phòng và an ninh.

Ông Andrew Wilson, Phó Tổng Thư ký Phòng Thương mại Quốc tế, cho biết dù phán quyết của tòa đặt ra những câu hỏi đáng kể về độ bền vững lâu dài của các thỏa thuận do ông Trump ký kết, điều đó không đồng nghĩa chúng sắp sụp đổ.

“Từ các cuộc trao đổi gần đây với chính phủ các nước, chúng tôi không kỳ vọng sẽ thấy bất kỳ khu vực pháp lý nào ngay lập tức rút khỏi những thỏa thuận đã được ký trong các tháng gần đây”, ông nói.

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã ký một loạt thỏa thuận được gọi là “thuế quan có đi có lại”, áp mức thuế toàn diện từ 15–20% đối với hầu hết các quốc gia xuất khẩu sang Mỹ nhiều hơn nhập khẩu từ Mỹ.

Hôm 20/2, Tòa Tối cao Mỹ phán quyết rằng các mức thuế được áp đặt theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) là bất hợp pháp, song các mức thuế khác đối với ô tô và thép — dựa trên cơ sở pháp lý khác — vẫn còn hiệu lực.

Ngay sau phán quyết, ông Trump lập tức phản ứng, sử dụng một đạo luật khác — Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 — để áp mức thuế 10% trên diện rộng, dù mức thuế này chỉ có hiệu lực trong 150 ngày nếu không được Quốc hội Mỹ phê chuẩn thêm.

Hôm 21/2, ông cho biết sẽ nâng mức thuế lên 15%.

Bất chấp những bất định pháp lý mới và thực tế nhiều quốc gia có thể phải chịu mức thuế thấp hơn, các nhà phân tích cho rằng các thỏa thuận hiện có khó sụp đổ, dù một số có thể bị trì hoãn cho đến khi bức tranh pháp lý rõ ràng hơn.

Ông Simon Evenett, giáo sư địa chính trị và chiến lược tại IMD Business School ở Lausanne, Thụy Sĩ, nhận định phán quyết không làm suy giảm đòn bẩy của chính quyền Mỹ mà chỉ thay thế một bộ công cụ gây sức ép bằng bộ khác.

“Đối với các quốc gia đang đàm phán với Mỹ, hoặc đã có các thỏa thuận tạm thời — như Thụy Sĩ — mối đe dọa về mức thuế cao sau khi giai đoạn 150 ngày kết thúc vẫn duy trì, thậm chí gia tăng áp lực buộc họ phải nhượng bộ. Nhìn chung, không có nhiều thay đổi”, ông viết trên blog cá nhân.

Tính chất “phi truyền thống” của các thỏa thuận thương mại do ông Trump thúc đẩy — đôi khi được gọi là “thỏa thuận trên khăn ăn”, tức chỉ thống nhất sơ bộ các điều khoản rồi tiếp tục hoàn thiện sau — được cho là càng làm gia tăng bất định.

Các nhà phân tích cho biết việc hoàn tất những thỏa thuận vừa đạt được gần đây, chẳng hạn thỏa thuận Mỹ–Ấn công bố trong tháng này, trong đó ông Trump hạ thuế hàng hóa Ấn Độ từ 50% xuống 18%, có thể diễn ra chậm hơn khi các chính phủ tìm cách tận dụng khó khăn pháp lý của ông Trump.

Bộ Thương mại Ấn Độ ra tuyên bố thận trọng sau phán quyết, cho biết đang “nghiên cứu tất cả các diễn biến này”, trong khi hôm thứ Sáu vừa qua, ông Trump dường như gửi thông điệp cảnh báo tới New Delhi khi được hỏi về thỏa thuận với Ấn Độ. “Không có gì thay đổi”, ông nói.

Ông Donald Trump và ông Narendra Modi trong bức ảnh chụp năm 2025. Ảnh: Reuters.

Ông Pratik Dattani, nhà sáng lập tổ chức nghiên cứu Bridge India, cho rằng phán quyết có thể tạo khoảng trống để Ấn Độ làm chậm đàm phán, chờ đợi một thách thức pháp lý đối với các mức thuế mới, hoặc sự thay đổi cán cân quyền lực tại Quốc hội Mỹ sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11.

Tuy nhiên, ở những nơi thỏa thuận đã được hoàn tất — như với Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc — các nhà phân tích dự báo nỗi lo bị trả đũa sẽ hạn chế tác động tiêu cực.

Thuế quan của ông Trump đối với thép, ô tô, chất bán dẫn và hàng hóa y tế được áp dụng theo các Mục 232 và 301 của luật thương mại Mỹ — những công cụ pháp lý vẫn còn trong tay chính quyền để trừng phạt các đối tác tìm cách rút lại các nhượng bộ đã đưa ra.

Nghị viện châu Âu sẽ họp vào đầu tuần tới để thảo luận việc trì hoãn phê chuẩn cái gọi là “Thỏa thuận Turnberry” — thỏa thuận giữa Brussels và Washington năm ngoái áp mức thuế 15% đối với phần lớn hàng hóa châu Âu nhập khẩu vào Mỹ.

Bất chấp một số phản đối, ông Nicolas Köhler-Suzuki, cố vấn về thương mại và an ninh kinh tế tại Jacques Delors Institute, cho rằng thỏa thuận EU–Mỹ sẽ trụ vững nhờ mối đe dọa “răn đe thay thế”.

“Cây gậy ở đây là các mối đe dọa pháp lý thay thế, cụ thể là… thuế quan ô tô. Nghị viện châu Âu sẽ được tiếp thêm động lực bởi phán quyết, nhưng rủi ro kinh tế nếu thuế ô tô được khôi phục vẫn tồn tại và làm trung hòa động lực thách thức trực diện”, ông nói.

Khi Mỹ tiếp tục nỗ lực làm trung gian hòa bình giữa Moscow và Kiev, châu Âu cũng phải cân nhắc nguy cơ ông Trump rút hỗ trợ an ninh cho Ukraine — yếu tố quan trọng trong quyết định ban đầu của Brussels khi ký Thỏa thuận Turnberry bất chấp phản đối chính trị, ông Evenett bổ sung.

Phản ứng dè dặt tại châu Á phản ánh thực tế tương tự mà các quốc gia như Hàn Quốc và Nhật Bản phải đối mặt, khi ngành ô tô của họ đặc biệt dễ bị tổn thương trước nguy cơ trả đũa.

Dù vậy, bà Allie Renison, cựu quan chức Bộ Thương mại Anh, hiện làm việc tại công ty tư vấn SEC Newgate, cảnh báo rằng dù Mỹ vẫn nắm đòn bẩy trong các cuộc đàm phán thương mại đang diễn ra, Washington giờ đây sẽ cần hành xử thận trọng hơn.

“Nhà Trắng hy vọng cách tiếp cận khó lường của Tổng thống Trump trong quan hệ đối ngoại sẽ ngăn các nỗ lực đàm phán lại — nhưng điều đó cũng phụ thuộc vào việc Washington có khôi phục được kỹ năng ngoại giao hay không”, bà nói thêm.

Theo FT, Reuters

Huyền Chi