Số phận phi công F-15 có thể xoay cục diện Mỹ - Iran

Số phận của phi công F-15 đang mất tích có thể thay đổi tiến trình của cuộc chiến tại Iran. Ảnh: Reuters.

Khi chiến dịch tìm kiếm - cứu nạn (CSAR) đối với phi công Mỹ mất tích sau vụ tiêm kích F-15 bị bắn rơi trên lãnh thổ Iran vẫn đang tiếp diễn, giới phân tích nhận định diễn biến tiếp theo của cuộc xung đột có thể phụ thuộc trực tiếp vào số phận của người này.

Trong phản ứng ban đầu về sự cố ngày 3/4, Tổng thống Donald Trump khẳng định vụ việc “không làm thay đổi tiến trình đàm phán” với Tehran. “Đó là chiến tranh. Và chúng ta đang ở trong chiến tranh”, ông nói, đồng thời từ chối tiết lộ chi tiết về chiến dịch giải cứu đang diễn ra.

Khi được hỏi về khả năng phi công bị bắt giữ hoặc làm hại, ông Trump chỉ đáp ngắn gọn: “Chúng tôi hy vọng điều đó sẽ không xảy ra”.

Trong khi đó, các nguồn tin thực địa cho thấy trực thăng Black Hawk, máy bay vận tải C-130 cùng UAV trinh sát đã được triển khai dày đặc tại khu vực núi non nơi máy bay rơi. Giai đoạn đầu của chiến dịch giải cứu được cho là chưa ghi nhận thêm thương vong phía Mỹ. Tuy nhiên, rủi ro leo thang vẫn hiện hữu nếu phi công rơi vào tay lực lượng Iran hoặc các nhóm dân quân địa phương.

Iran nổ súng vào trực thăng Mỹ tìm phi công rơi Video chưa kiểm chứng được RT đăng tải cho thấy lực lượng Iran khai hỏa vào hai trực thăng Mỹ đang tìm kiếm tổ lái F-15E bị rơi. Theo CBS, ít nhất một trực thăng trúng đạn súng bộ binh, khiến một số thành viên phi hành đoàn bị thương.

Khủng hoảng con tin

Một kịch bản dễ hình dung là tái hiện “bóng ma” khủng hoảng con tin năm 1979 - sự kiện từng kéo dài 444 ngày và làm chao đảo chính trường Mỹ.

Nếu Iran công bố hình ảnh phi công bị bắt, Nhà Trắng sẽ lập tức đối mặt với làn sóng áp lực từ Quốc hội, gia đình quân nhân, cựu binh và dư luận, buộc phải ưu tiên đàm phán thay vì leo thang quân sự.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục không kích có thể trở nên bất khả thi về mặt chính trị, đẩy Washington vào thế phải chấp nhận một lệnh ngừng bắn với các điều khoản kém thuận lợi hơn.

Đàm phán “con bài chiến lược”

Một hướng đi khác kín đáo hơn: Iran bắt giữ phi công nhưng không công khai ngay, thay vào đó sử dụng như một “đòn bẩy” trong các cuộc thương lượng rộng hơn.

Trong trường hợp này, giá trị của một phi công bị bắt có thể vượt xa một thỏa thuận ngừng bắn đơn thuần. Tehran có thể đưa ra gói yêu sách bao gồm: chấm dứt xung đột, quyền kiểm soát và thu phí quá cảnh tại eo biển Hormuz, hạn chế hoạt động quân sự của Mỹ trong tương lai, thậm chí là dỡ bỏ trừng phạt.

Iran có thể tận dụng việc bắt giữ con tim như một đòn bẩy để đạt được các yêu cầu như đang làm với eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters.

Đáng chú ý, Iran từ lâu đã tìm cách biến quyền đóng/mở eo biển Hormuz trong thời chiến thành lợi thế lâu dài trong thời bình. Việc Quốc hội Iran thúc đẩy hợp thức hóa các biện pháp kiểm soát vận tải biển gần đây càng cho thấy toan tính này.

Trong bối cảnh chịu áp lực trong nước phải đưa quân nhân về an toàn, Tổng thống Trump sẽ phải cân nhắc giữa chi phí chính trị của một cuộc khủng hoảng kéo dài và cái giá phải trả nếu chấp nhận các điều kiện từ Tehran.

Kịch bản này có thể diễn ra âm thầm: không có tuyên truyền rầm rộ, chỉ là những tín hiệu đủ để Washington hiểu rằng Iran “đang nắm giữ một quân bài” và sẵn sàng mặc cả. Một thỏa thuận khi đó có thể được trình bày như thắng lợi kép: vừa giải cứu được quân nhân, vừa đạt được nhượng bộ chiến lược.

Phi công thiệt mạng, chiến tranh bùng phát mạnh hơn

Tình huống nghiêm trọng nhất là phi công tử vong - dù trong quá trình bị bắt giữ hay trong một chiến dịch giải cứu thất bại. Khi đó, toàn bộ động lực hiện tại có thể đảo chiều, biến vụ việc thành cái cớ cho leo thang quân sự quy mô lớn.

Nếu xuất hiện bằng chứng cho thấy lực lượng Iran đã sát hại phi công sau khi nhảy dù, hoặc Mỹ chịu tổn thất trong một chiến dịch cứu hộ bất thành, áp lực đòi trả đũa sẽ dâng cao chưa từng có.

Các nhóm cựu binh, gia đình quân nhân và giới chính trị, đặc biệt là phe Cộng hòa, có thể yêu cầu hành động mạnh mẽ hơn nhiều so với các đợt không kích.

Trước đó, ông Trump từng úp mở khả năng gia tăng tấn công vào hạ tầng trọng yếu của Iran trong vài tuần tới. Tuy nhiên, việc triển khai chiến dịch trên bộ nhằm kiểm soát đảo, cơ sở hạt nhân hoặc lãnh thổ, sẽ đòi hỏi một “lý do chính đáng” mang tính kích hoạt, và cái chết của một phi công có thể trở thành ngòi nổ đó.

IRGC công bố hình ảnh tiêu diệt tên lửa, drone và chiến đấu cơ đối phương ngày 03/04/2026. Ảnh: Press TV.

Sa lầy trên bộ

Dù bị đánh giá suy yếu, Iran vẫn được cho là đã chuẩn bị kỹ lưỡng cho kịch bản chiến tranh trên bộ. Địa hình hiểm trở của dãy Zagros - kéo dài gần 2.000 km với nhiều đỉnh cao trên 4.000 m, tạo ra lợi thế phòng thủ tự nhiên cực lớn.

Các thung lũng hẹp, “vùng chết” và những con đèo dễ phòng thủ có thể biến bất kỳ cuộc tiến quân nào thành cái bẫy tiêu hao lực lượng.

Không chỉ địa hình, yếu tố con người cũng là thách thức đáng kể. Lực lượng dân quân địa phương, các bộ tộc giàu kinh nghiệm chiến đấu và thông thạo địa bàn có thể triển khai chiến thuật phục kích hiệu quả, gây tổn thất kéo dài cho đối phương.

Kịch bản này gợi nhớ đến sự kiện “Black Hawk Down” năm 1993 tại Mogadishu (Somalia), khi một chiến dịch ngắn hạn đã nhanh chóng biến thành trận chiến đô thị kéo dài 18 giờ, khiến 18 binh sĩ Mỹ thiệt mạng và hàng trăm người Somalia thương vong.