Sớm ban hành hướng dẫn hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội

Số hóa toàn bộ vòng đời đồng vốn đầu tư công

Báo cáo của Chính phủ đã xác định mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026 - 2030. Cùng với đó, hiệu quả sử dụng vốn đầu tư (hệ số ICOR) giảm mạnh từ 6,43% giai đoạn 2021 - 2025 xuống còn 4,5 - 4,8%. Tỷ lệ tích lũy tài sản đạt 35 - 36% GDP và tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 40%, ĐBQH Phan Duy Anh (Đà Nẵng) nhấn mạnh, đây là những chỉ tiêu rất tham vọng, thể hiện quyết tâm chính trị cao.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi của bộ tiêu chí trên, đại biểu lưu ý, giai đoạn 2016 - 2020, hệ số ICOR là 6,77%, giai đoạn 2021 - 2025 là 6,43%, tức là sau 5 năm chỉ giảm được 0,34 điểm. Trong khi đó, mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030 là 4,5 - 4,8%, giảm tới 1,6 - 1,9 điểm.

ĐBQH Phan Duy Anh (Đà Nẵng) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

“Nếu không có những giải pháp mang tính đột phá, giải quyết căn cơ những tồn đọng kéo dài, như tình trạng dàn trải trong phân bổ vốn, chất lượng chuẩn bị dự án chưa cao, giải phóng mặt bằng chậm trễ, khả năng cung ứng vật liệu xây dựng còn hạn chế, thì mục tiêu này khó có thể đạt được”, đại biểu nêu rõ.

Từ những phân tích trên, đại biểu Phan Duy Anh đề nghị Chính phủ cần cụ thể hóa bằng một lộ trình rõ ràng, chỉ rõ từng yếu tố đóng góp vào việc giảm hệ số ICOR, đâu là phần do năng suất lao động, đâu là phần do ứng dụng khoa học công nghệ, đâu là phần do cơ cấu lại đầu tư công theo hướng tập trung, tránh dàn trải.

Cho rằng hiệu quả đầu tư thấp do 3 nguyên nhân gốc rễ, ĐBQH Lê Hoàng Anh (Gia Lai) chỉ rõ, ngân sách còn dàn trải, nhiều dự án khánh thành kỹ thuật nhưng chưa đưa vào sử dụng, chưa phát huy hiệu quả. Dự án kéo dài đồng nghĩa chi phí tăng, ICOR tăng. Đáng lưu ý, chuẩn bị đầu tư yếu, đánh giá hiệu quả trước và sau dự án bị xem nhẹ, chi phí phi chính thức cao. Tình trạng vốn ứ đọng, phân bổ không kịp thời.

ĐBQH Lê Hoàng Anh (Gia Lai) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

"Hệ số ICOR cao không phải vì thiếu vốn mà vì thừa dự án, thiếu kỷ luật, thiếu trách nhiệm giải trình”. Nhấn mạnh điều này, đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị, Chính phủ cắt giảm ít nhất 30% số dự án, đi kèm nguyên tắc cắt đúng dự án kém hiệu quả, giữ lại dự án lan tỏa cao, nếu cắt ngẫu nhiên theo số lượng thì ICOR vẫn không giảm.

Cùng với đó, đại biểu cũng đề nghị Chính phủ sớm ban hành hướng dẫn hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội theo yêu cầu tại Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "2 con số".

"Hạch toán phải phù hợp với bản chất từng loại dự án, không thể dùng một bộ tiêu chí cho mọi dự án, nếu không đây sẽ lại là nút thắt mới. Trọng tâm không phải chỉ là báo cáo trước khi quyết định mà sau 3 năm hoàn thành bắt buộc phải đánh giá kết quả thực hiện so với cam kết. Kết quả này phải công khai, ràng buộc trách nhiệm. Cam kết đầu ra phải là nghĩa vụ pháp lý như cam kết tài chính trong hợp đồng vay vốn”, đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh.

Cùng với đó, cần dùng chuyển đổi số quản trị đầu tư công theo thời gian thực, thiết lập bảng điều khiển số theo dõi tiến độ, giải ngân, cảnh báo vượt dự toán, trách nhiệm từng khâu liên thông với chủ đầu tư, Kho bạc và Kiểm toán Nhà nước. "Muốn hạ ICOR thực chất, trước hết phải số hóa toàn bộ vòng đời đồng vốn đầu tư công", đại biểu

Khuyến khích đầu tư vào thị trường trái phiếu phục vụ phát triển kinh tế tốc độ cao

Với mong muốn giảm hệ số ICOR xuống 4,5% trong giai đoạn 2026 - 2030, ĐBQH Nguyễn Hải Nam (TP. Huế) ước tính, chúng ta cần đầu tư khoảng 40% GDP và khoảng 200 tỷ đô. Hiện nay chúng ta dựa vào kênh dẫn vốn qua tín dụng ngân hàng và thị trường vốn (gồm trái phiếu và cổ phiếu).

ĐBQH Nguyễn Hải Nam (TP. Huế) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Đại biểu phân tích, nếu qua tín dụng ngân hàng thì áp lực khá cao và cũng rủi ro, tiềm tàng về nợ xấu hay hệ số an toàn vốn. Vì vậy, cần phát triển đồng bộ qua thị trường vốn gồm trái phiếu và cổ phiếu.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam đề xuất các nhóm giải pháp: đó là, hoàn thiện hệ thống hành lang pháp lý, chú trọng các Luật Đầu tư, Luật Các tổ chức tín dụng, đặc biệt là Nghị định về trái phiếu như Nghị định 153/2020/NĐ - CP; Nghị định 65/2022/NĐ - CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 153/2020/NĐ - CP và Nghị định 08/2023/NĐ - CP, để không quản lý quá chặt hoặc quá lỏng, để thị trường trái phiếu là một kênh dẫn vốn cần thiết cho nền kinh tế, đặc biệt với các doanh nghiệp đang cần vốn phát triển.

Nâng cao công khai, minh bạch trên thị trường trái phiếu, trong đó khuyến khích thực hiện xếp hạng tín nhiệm trái phiếu để hỗ trợ nhà đầu tư đánh giá được rủi ro và phát triển kênh trái phiếu.

Phát triển hệ thống nhà đầu tư và các trung gian tài chính đầu tư vào thị trường trái phiếu. Trong đó, có các nhà đầu tư tổ chức trái phiếu như Quỹ đầu tư trái phiếu, Quỹ bảo hiểm, Quỹ hưu trí tự nguyện, giảm sự phụ thuộc vào nhà đầu tư nhỏ lẻ; Phát triển hệ thống các công ty quản lý Quỹ về trái phiếu, theo đó, ưu đãi về thuế và phát triển hệ thống phân phối bán chứng chỉ Quỹ qua hệ thống ngân hàng thương mại...

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Đại biểu Nguyễn Hải Nam cũng đề xuất thí điểm thành lập các Quỹ đầu tư quốc gia giống như kinh nghiệm của Trung Quốc (CIC, GGF), Singapore (GIC) hay Indonesia (Danantara) để chủ động đầu tư vào hạ tầng, công nghệ cao, AI, chip bán dẫn, đổi mới sáng tạo, năng lượng sạch và năng lượng tái tạo. Các Quỹ này đóng góp đáng kể vào việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ thâm dụng vốn, lao động giá rẻ sang công nghệ cao và phát triển hiệu quả, quản trị hiện đại và công khai, minh bạch.

Cùng với đó, thúc đẩy các loại hình trái phiếu mới như trái phiếu xanh đầu tư vào hạ tầng xanh, khu đô thị xanh theo đúng định hướng của Chính phủ; khuyến khích phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, đặc biệt tại TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, TP. Đà Nẵng và tỉnh Quảng Ninh, từ đó tăng cường đầu tư vào hạ tầng cơ sở.

Cần vận hành hiệu quả thị trường giao dịch trái phiếu thứ cấp, nâng cao thanh khoản để hỗ trợ thị trường sơ cấp. Trong đó xây dựng đường cong lợi suất, giúp nhà đầu tư dự báo xu hướng kinh tế và làm cơ sở định giá trái phiếu.

"Kênh huy động vốn qua thị trường trái phiếu là một mảnh ghép rất quý trong bức tranh tổng thể của thị trường tài chính". Do vậy, đại biểu Nguyễn Hải Nam đề nghị bổ sung vào Điều 9, Nghị quyết của Quốc hội về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030 nội dung: “Đẩy mạnh đa dạng hóa các Qũy đầu tư và khuyến khích đầu tư vào thị trường trái phiếu phục vụ phát triển kinh tế tốc độ cao”.