Sớm vận hành Sàn giao dịch dữ liệu phát triển kinh tế dữ liệu

Những bước đi nền tảng đầu tiên

Thực hiện Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương về Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Bộ Công an đã được giao nhiệm vụ xây dựng hành lang pháp lý cho phát triển kinh tế dữ liệu và sàn giao dịch dữ liệu.

Đến nay, Bộ đang khẩn trương hoàn thiện Đề án phát triển kinh tế dữ liệu, công nghiệp dữ liệu; xây dựng cơ chế đặc thù cho hoạt động sáng tạo, khai thác dữ liệu cũng như các quy định về Sàn dữ liệu. Việc sớm đưa Sàn dữ liệu vào vận hành chính thức được kỳ vọng sẽ thúc đẩy mạnh mẽ thị trường dữ liệu trong thời gian tới.

Hệ thống phân tích kiểm soát dữ liệu. Ảnh: TTXVN

Thời gian qua, một số mô hình khai thác dữ liệu đã được triển khai hiệu quả trong các lĩnh vực trọng điểm như y tế, giao thông, ngân hàng, thuế và an sinh xã hội. Các mô hình này chủ yếu dựa trên nền tảng dữ liệu dân cư, căn cước và định danh điện tử, bước đầu hỗ trợ xác thực thông tin, giảm thiểu thủ tục hành chính và mở rộng quy mô dịch vụ số. So với đầu năm 2025, dữ liệu đã được tái sử dụng rộng hơn trong các quy trình liên ngành.

Dù đạt được những kết quả ban đầu, kinh tế dữ liệu nước ta hiện mới ở giai đoạn tạo lập các điều kiện nền tảng, chưa hình thành được thị trường và động lực tăng trưởng rõ nét. Hoạt động mở dữ liệu, phát triển các sản phẩm, dịch vụ và doanh nghiệp dữ liệu còn nhiều hạn chế. Đặc biệt, giá trị kinh tế tạo ra từ nguồn tài nguyên này vẫn chưa được lượng hóa một cách đầy đủ.

Nguyên nhân chủ yếu do chất lượng và khả năng liên thông dữ liệu giữa các đơn vị chưa đồng đều. Bên cạnh đó, hệ thống tiêu chuẩn, từ điển dữ liệu, quy định về quyền khai thác, định giá, chia sẻ lợi ích, cũng như công tác bảo vệ và bảo đảm an toàn dữ liệu vẫn chưa đồng bộ.

Bệ phóng kinh tế dữ liệu

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp công nghệ số thời gian qua chính là bệ phóng vững chắc cho kinh tế dữ liệu. Tính đến hết năm 2025, doanh thu toàn ngành công nghệ số ước đạt tới 198 tỷ USD (tăng 26% so với năm 2024), đóng góp khoảng 1.075.120 tỷ đồng vào GDP. Lợi nhuận toàn ngành đạt hơn 371.000 tỷ đồng, nộp ngân sách gần 70.000 tỷ đồng.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc mở và liên thông dữ liệu có thể đóng góp thêm từ 1% - 2% GDP tại các nền kinh tế số phát triển. Với quy mô và tốc độ số hóa ấn tượng của Việt Nam hiện nay, tiềm năng này là hoàn toàn có cơ sở. Dự báo với quy mô GDP ước đạt 800 tỷ USD vào năm 2030, kinh tế dữ liệu có thể đóng góp từ 8 đến 16 tỷ USD, cao gấp nhiều lần tổng mức đầu tư xây dựng các cơ sở dữ liệu (CSDL) quốc gia hiện tại.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, các chuyên gia tháo gỡ nút thắt chỉ ra 6 điều kiện cốt lõi cần phải hoàn thiện gồm: Chất lượng dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" đảm bảo tính chính xác, cập nhật liên tục để tránh rủi ro dịch vụ số kém chất lượng, gây mất lòng tin người dùng.

Mở dữ liệu công có kiểm soát theo hướng xây dựng cơ chế rõ ràng về phí truy cập, điều kiện sử dụng nhằm kích hoạt kinh tế tư nhân.

API chuẩn hóa và sandbox theo hướng nhân rộng không gian thử nghiệm (sandbox) sang các lĩnh vực y tế, bất động sản, giáo dục để hỗ trợ các doanh nghiệp startup.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân gồm xây dựng khung pháp lý đạt chuẩn quốc tế về quyền riêng tư để thu hút dòng vốn FDI.

Liên thông thực sự theo hướng kết nối và chia sẻ thực chất giữa các CSDL, tránh tình trạng tồn tại độc lập, cát cứ dữ liệu tại từng bộ, ngành.

Phát triển nhân lực dữ liệu: Đào tạo đội ngũ chuyên sâu về phân tích dữ liệu, AI, an ninh mạng để tránh lãng phí nguồn lực đầu tư hạ tầng.