Sông Hồng trong chiến lược phát triển dài hạn của Thủ đô

Tái định vị sông Hồng trong không gian đô thị Hà Nội

Tối 16-5, Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội thực hiện Chương trình thời sự với chủ đề “Quy hoạch tầm nhìn 100 năm: Tư duy mới trong phát triển Thủ đô”, phân tích những định hướng lớn trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội vừa được phê duyệt.

Hai khách mời tham dự chương trình thời sự “Quy hoạch tầm nhìn 100 năm: Tư duy mới trong phát triển Thủ đô”. Ảnh: Phan Anh

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất của quy hoạch lần này là việc tái định vị sông Hồng trong cấu trúc phát triển đô thị. Nếu trước đây dòng sông chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ địa lý và phòng chống lũ, thì nay sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái, văn hóa và động lực tăng trưởng mới của Hà Nội.

Theo ông Nguyễn Đức Hùng, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội, đây là bước ngoặt mang tính chiến lược và toàn diện, có thể làm thay đổi diện mạo đô thị Hà Nội trong giai đoạn tới. Chuyển biến đầu tiên và quan trọng nhất là thay đổi cấu trúc đô thị từ phát triển đơn tâm sang đa cực, đa trung tâm, lấy sông Hồng làm trục lõi trung tâm của đô thị lịch sử nghìn năm. Tư duy phát triển mới sẽ tạo ra sự liên kết thuận lợi, hài hòa và đồng bộ cho cả hai bên sông.

Sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái, văn hóa và động lực tăng trưởng mới của Hà Nội. Ảnh minh họa: Phạm Hùng

Cùng với việc thay đổi cấu trúc phát triển, Hà Nội sẽ từng bước tái thiết toàn diện không gian ven sông, từ hành lang bờ bãi, hệ thống đê điều cho đến các khu dân cư và đô thị xung quanh. Đây cũng là cơ sở để hình thành hệ thống hạ tầng giao thông mới, giảm áp lực cho khu vực lõi đô thị hiện hữu.

Ông Nguyễn Đức Hùng cho rằng, một trong những giá trị lớn của quy hoạch lần này là hướng tới xây dựng “lá phổi xanh” quy mô lớn cho Thủ đô, với hệ thống công viên, cây xanh và không gian công cộng ven sông kết nối toàn bộ mạng lưới đô thị Hà Nội và vùng Thủ đô. Cốt lõi của quy hoạch không chỉ nằm ở mở rộng không gian phát triển mà còn ở việc dung hòa giữa phát triển đô thị với an toàn sinh thái trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Trong đó, các giải pháp bảo vệ hành lang thoát lũ, kiểm soát ngập lụt và thích ứng với điều kiện tự nhiên sẽ đóng vai trò quan trọng.

Ở góc độ khác, TS Nguyễn Bá Ân, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (cũ) cho rằng: Hà Nội hiện hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi về thiên thời, địa lợi và nhân hòa để phát triển trục cảnh quan sông Hồng. Trong nhiều thế kỷ, Hà Nội chủ yếu phát triển về một phía của sông Hồng, trong khi chính dòng sông tạo ra sự ngăn cách về không gian đô thị. Tuy nhiên, định hướng phát triển lần này sẽ góp phần xóa nhòa ranh giới đó, kết nối hai bên bờ và mở rộng không gian phát triển mới cho Thủ đô.

Cụ thể hóa định hướng phát triển ven sông Hồng

Sau nhiều năm “quay lưng” với dòng sông, quy hoạch lần này đã đặt sông Hồng vào vị trí trung tâm phát triển của Thủ đô. Theo ông Nguyễn Đức Hùng, ý nghĩa lớn nhất của sự thay đổi tư duy này là xác lập sông Hồng như “mặt tiền” của Hà Nội, thay vì là vùng đất bị lãng quên như trước đây.

Quy hoạch lần này đã đặt sông Hồng vào vị trí trung tâm phát triển của Thủ đô. Ảnh minh họa: Phạm Hùng

Việc khôi phục và phát triển khu vực ven sông cần dựa trên quan điểm phát triển bền vững, lấy người dân làm trung tâm. Mục tiêu đầu tiên là kết nối không gian hai bên sông, tiếp đến là thúc đẩy phát triển kinh tế, gia tăng giá trị đô thị và bảo tồn các giá trị di sản gắn với sông Hồng.

Theo đó, sông Hồng sẽ trở thành trục phát triển chủ đạo, góp phần hình thành một đô thị đối xứng, hài hòa hơn. Một trong những nội dung quan trọng của quy hoạch là trả lại không gian sinh thái cho người dân thông qua hệ thống công viên, cây xanh và không gian công cộng ven sông.

Bên cạnh những định hướng lớn về quy hoạch, Hà Nội cũng đang từng bước triển khai các công trình hạ tầng nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển trục cảnh quan sông Hồng. Thành phố dự kiến xây dựng trục đại lộ cảnh quan dọc hai bên sông với chiều dài khoảng 80km, kết nối các cực tăng trưởng và hệ thống giao thông quan trọng của Thủ đô.

Ngày 11-5, HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 737.000 tỷ đồng. Dự án được triển khai trên địa bàn 16 xã, phường, gồm các hạng mục như hệ thống giao thông, công viên cảnh quan, chỉnh trị lòng sông, bờ sông và các khu đô thị phục vụ tái thiết không gian ven sông.

Cùng với quá trình triển khai dự án, công tác giải phóng mặt bằng cũng đang được thực hiện tại nhiều khu vực. Tại xã Thư Lâm, khu đô thị đa mục tiêu được xác định là dự án chiến lược trong quá trình tái cấu trúc không gian đô thị Thủ đô.

Ông Hoàng Xuân Bình (xã Thư Lâm, Hà Nội) cho biết: “Khu vực canh tác của người dân chủ yếu là đất trũng, sản xuất nông nghiệp hiệu quả không cao, trong khi thời tiết ngày càng khắc nghiệt khiến thu nhập còn thấp. Vì vậy, khi dự án được triển khai, nhiều hộ dân bày tỏ sự đồng thuận và kỳ vọng có thêm điều kiện chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định cuộc sống. Đối với những người đã hết tuổi lao động, khoản hỗ trợ cũng được xem là nguồn tích lũy giúp bảo đảm cuộc sống về sau”.

Theo ông Lại Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm, đến nay địa phương đã thu hồi và bàn giao mặt bằng đợt 1 khoảng 145ha trên tổng số gần 400ha của dự án. Địa phương đang tiếp tục triển khai giải phóng mặt bằng tại các khu vực còn lại theo đúng tiến độ. Đối với khu vực thôn Trung và thôn Đoài của Đông Anh nhưng nằm trên đất nông nghiệp thuộc địa giới Thư Lâm, địa phương dự kiến hoàn thành giải phóng mặt bằng khoảng 100ha trước ngày 15-6; các khu vực còn lại sẽ hoàn thành theo kế hoạch trước ngày 30-6.

Nhận định hướng quy hoạch đến triển khai hạ tầng và tổ chức lại không gian ven sông, TS Nguyễn Bá Ân nhấn mạnh: “Việc phát triển hành lang sông Hồng không chỉ giúp khai thác hiệu quả quỹ đất hai bên bờ mà còn đưa dòng sông trở thành động lực phát triển của Hà Nội trong tương lai. Đây cũng là cơ sở để khẳng định vị thế của một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại”.

Có thể thấy, trong tầm nhìn phát triển mới của Thủ đô, sông Hồng không còn là ranh giới địa lý, mà đang trở thành trục cảnh quan trung tâm, động lực tăng trưởng và không gian phát triển chiến lược của Hà Nội trong nhiều thập niên tới.