Sốt xuất huyết Dengue đang phá vỡ mọi quy luật cũ

Cụ thể, các chuyên gia cho hay, chỉ trong những tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận hơn 50.000 ca mắc, gấp 2,5 lần cùng kỳ năm trước, theo đó số ca nặng phải nhập viện cũng tăng theo; Chu kỳ bùng phát dịch có xu hướng ngắn lại và bệnh đang ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi, ở mọi vùng miền.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), SXH Dengue hiện nằm trong nhóm 10 mối đe dọa hàng đầu đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Trong giai đoạn 2010-2019, số ca mắc trên thế giới tăng gấp 10 lần, phản ánh tốc độ lây lan ngày càng nhanh của căn bệnh này. Tại Việt Nam, dịch bệnh đã xuất hiện ở hầu hết các địa phương. Đặc biệt, những khu vực trước đây có tỷ lệ mắc thấp như nhiều tỉnh phía Bắc nay đang ghi nhận số ca tăng đáng kể. Đợt bùng phát năm 2022 từng khiến nhiều bệnh viện quá tải với hàng trăm trường hợp nặng…

Các chuyên gia tại Tọa đàm

Tại Tọa đàm, TS. Angela Pratt - Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam nhận định, biến đổi khí hậu đang tạo điều kiện thuận lợi để muỗi Aedes aegypti sinh sôi mạnh hơn. Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa nhanh, dân cư tập trung đông và hạ tầng môi trường chưa đồng bộ cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh.

TS. Angela Pratt - Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam

ThS. BS Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết Việt Nam vẫn ghi nhận hàng trăm nghìn ca SXH mỗi năm. Dù dịch thường có chu kỳ bùng phát khoảng 3 năm một lần, diễn biến những năm gần đây cho thấy quy luật này đang thay đổi. Theo đó, chu kỳ bùng phát dịch có xu hướng ngắn lại. Đỉnh điểm năm 2022 ghi nhận 371.000 ca trên toàn quốc, trong các năm qua trung bình vẫn ghi nhận khoảng 150.000 ca/năm. “Đáng lo ngại hơn, SXH tuýp huyết thanh DENV-2 hiện đang chiếm ưu thế, làm tăng nguy cơ xuất hiện nhiều ca nặng” - ThS. BS Võ Hải Sơn cảnh báo.

ThS. BS Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế)

PGS.TS.BS. Nguyễn Thanh Hùng -Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam; Nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1, TP. Hồ Chí Minh cho biết thêm, nếu hơn 10 năm trước có tới 60-70% ca bệnh ở phía Nam là trẻ dưới 15 tuổi, thì nay tỷ lệ mắc giữa trẻ em và người trên 15 tuổi gần như ngang nhau. Nói cách khác, bất kỳ ai trong gia đình cũng có thể mắc bệnh SXH Dengue. Cũng theo PGS.TS.BS. Nguyễn Thanh Hùng, rào cản lớn nhất hiện nay đối với công tác phòng bệnh nằm ở chính tâm lý chủ quan. Hầu hết người dân đều biết về SXH Dengue, nhưng vẫn nghĩ “đó là chuyện nhà khác”. Khi sốt cao thì tự mua thuốc, và không ít người trẻ tin rằng bệnh “chẳng nghiêm trọng gì với mình”.

Trong khi đó, SXH Dengue lại diễn tiến trái ngược hoàn toàn với cảm nhận thông thường: Ngày thứ 3 đến thứ 5, khi cơn sốt đã giảm và người bệnh tưởng đã khỏe lại, mới chính là giai đoạn có thể nguy hiểm nhất, bệnh dễ trở nặng nhất, với các biến chứng như sốc SXH, xuất huyết nặng, suy đa tạng. Sự chủ quan cùng với đặc tính “đánh lừa” này đã khiến không ít ca được phát hiện quá muộn, làm tăng nguy cơ tử vong.

Điều đáng lưu ý là, ngay cả những ca nặng được cứu sống cũng có thể để lại di chứng kéo dài ở cả người lớn và trẻ em: Từ suy giảm trí nhớ, mất tập trung, mất ngủ, trầm cảm đến rụng tóc và rối loạn thị lực. Về chi phí, những ca nặng phải lọc máu, thở máy có thể tốn tới hàng trăm triệu đồng mỗi ca, cá biệt lên đến 500 - 600 triệu đồng, và tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế. Bên cạnh đó, bệnh còn tạo gánh nặng cho gia đình người bệnh: Nhiều ca cần người thân nghỉ việc nhiều ngày để túc trực chăm sóc và gây tâm lý lo lắng kéo dài - PGS.TS.BS. Nguyễn Thanh Hùng lo ngại đánh giá.

PGS.TS.BS. Nguyễn Thanh Hùng - Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam; Nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1, TP.Hồ Chí Minh

Trong hơn nửa thế kỷ qua, cuộc chiến chống SXH Dengue chủ yếu dựa vào kiểm soát véc-tơ truyền bệnh (diệt muỗi, diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi vằn) và giám sát dịch tễ - đây vẫn là nền tảng và tuyến phòng thủ đầu tiên. Hiện nay, đã có các công cụ phòng ngừa mới. Theo TS. Angela Pratt, các hệ thống cảnh báo sớm ngày càng cải thiện nhờ công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI), giúp dự báo xu hướng lây truyền chính xác hơn. Cùng với đó, vắc-xin trở thành công cụ dự phòng chủ động, giúp giảm nguy cơ mắc và giảm nguy cơ diễn tiến nặng, qua đó giảm gánh nặng điều trị và tử vong. “Việt Nam đã cấp phép cho một loại vắc-xin SXH Dengue, và sắp tới sẽ triển khai thí điểm để đánh giá tính khả thi đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng. Cá nhân tôi rất mong chờ kết quả từ chương trình này, bởi vắc-xin là một công cụ mới rất quan trọng trong “bộ công cụ” phòng chống dịch.” - TS. Angela Pratt cho biết.

ThS.BS. Võ Hải Sơn cho biết thêm, với sự hỗ trợ của tổ chức quốc tế và doanh nghiệp, ngành y tế đang nghiên cứu triển khai thí điểm tiêm chủng vắc-xin SXH tại một số địa bàn nhằm làm cơ sở đánh giá trước khi xem xét đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng. Song song đó, ngành y tế vẫn tiếp tục đẩy mạnh kiểm soát muỗi, truyền thông, nâng cao năng lực điều trị và từng bước ứng dụng dữ liệu môi trường, thời tiết để cảnh báo dịch sớm./.