STEM tăng sức hút, hình thành nhóm ngành 'hot' đầu vào cao

Đào tạo nhân lực trong các ngành kỹ thuật. Ảnh minh họa: Nhật Dương.

Nhằm đáp ứng mục tiêu phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao giai đoạn 2025–2035 và tầm nhìn đến năm 2045 theo Quyết định số 1002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, công tác đào tạo khối ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) đang được đẩy mạnh nhằm phục vụ các ngành công nghệ chiến lược.

SỐ NGƯỜI ĐĂNG KÝ THEO HỌC NHÓM NGÀNH STEM ĐANG GIA TĂNG

Tín hiệu tích cực từ thị trường đào tạo đã thể hiện rõ qua số liệu tuyển sinh đại học đợt 1 năm 2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, với tổng số thí sinh nhập học tăng hơn 4% so với đợt 1 năm 2025.

Trong đó, khối STEM ghi nhận sự bứt phá cả về quy mô lẫn chất lượng, bắt đầu định hình những ngành trọng điểm thu hút mạnh mẽ các thí sinh có học lực xuất sắc.

Đáng chú ý, nhiều con số tăng trưởng ở tỷ lệ thí sinh xác nhận nhập học các ngành STEM, nhóm ngành kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược, cho thấy cơ cấu nguồn nhân lực đang dịch chuyển rõ hơn về khoa học, công nghệ, và những lĩnh vực đất nước đang cần.

Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), điểm nổi bật rõ nét trong bức tranh tuyển sinh đại học năm 2026 nằm ở cơ cấu các nhóm ngành. Có khoảng 212,6 nghìn thí sinh đã xác nhận nhập học vào các ngành STEM, chiếm 33,6% tổng số xác nhận nhập học đại học, tức xấp xỉ một 1/3.

Trong 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt, và công nghệ chiến lược, thuộc phạm vi Nghị định số 179/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt, và công nghệ chiến lược, có hơn 121 nghìn người đã xác nhận nhập học, chiếm khoảng 19,1%.

Số thí sinh xác nhận theo học nhóm ngành khoa học cơ bản là hơn 11 nghìn người học đã xác nhận, nhóm ngành kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược xấp xỉ 110 nghìn người nhập học.

“Những con số này cho thấy sự chuyển dịch không còn chỉ nằm ở số ngành mở hay chỉ tiêu tuyển sinh, mà đã đi vào quyết định nhập học thực tế của người học. Có thể nói, tuyển sinh đại học năm 2026 cơ bản ổn định, nhưng cơ cấu nguồn nhân lực đang dịch chuyển rõ hơn về khoa học, công nghệ và những lĩnh vực đất nước đang cần”, ông Thảo thông tin.

Theo ông Thảo, dù vậy, STEM là một khối rất rộng và phân hóa sâu, do đó không nên hiểu rằng tất cả ngành STEM đều có điểm cao. Điều đáng chú ý là đã xuất hiện những “cực điểm chuẩn cao” ở một số nhóm ngành và chương trình đào tạo, bên cạnh các ngành đào tạo sư phạm, sức khỏe, luật vẫn có mặt bằng điểm chuẩn cao nhất và đồng đều trong thời gian qua.

Đơn cử, trong nhóm ngành về trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, có nhiều chương trình lấy trên 25 điểm. Riêng các chương trình có tên liên quan vi mạch - bán dẫn, trên 60% lượt ngành có điểm chuẩn từ 22,5 trở lên. Các nhóm máy tính, điện - điện tử, cơ khí, vật liệu, cũng đã xuất hiện nhiều chương trình có nguồn tuyển tốt trên 22,5 điểm.

Bên cạnh đó, lĩnh vực biển và hàng hải, đường sắt đã hình thành quy mô nhập học đáng kể, cho thấy người học bắt đầu quan tâm hơn đến những lĩnh vực gắn với các chiến lược và dự án phát triển dài hạn của quốc gia.

Đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo nhận định, đây là tín hiệu tích cực, cho thấy STEM không chỉ tăng về tỷ trọng, mà bên trong đã bắt đầu hình thành những nhóm có sức hút và chất lượng đầu vào cao. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi trong nhiều năm, vì lựa chọn ngành còn phụ thuộc thị trường lao động, uy tín từng trường, và kỳ vọng nghề nghiệp của người học.

XÂY DỰNG HỆ SINH THÁI CHO NHÂN TÀI STEM

Từ góc độ thị trường, bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, Giám đốc vận hành, Khối Tuyển dụng Kỹ thuật, Manpower Việt Nam, đánh giá rằng dù số lượng người theo học STEM đang gia tăng, tình trạng thiếu hụt nhân tài STEM chất lượng cao vẫn là thách thức lớn trên phạm vi toàn cầu và tại Việt Nam.

Lao động làm việc trong lĩnh vực kỹ thuật. Ảnh: Nhật Dương.

Theo khảo sát của ManpowerGroup, có tới 73% doanh nghiệp trong lĩnh vực kỹ thuật hiện gặp khó khăn khi tìm kiếm nhân sự phù hợp. Thực tế từ hoạt động tuyển dụng của Manpower Việt Nam, cũng cho thấy doanh nghiệp đang gặp nhiều thách thức trong việc tìm kiếm nguồn nhân lực kỹ thuật và công nghệ có chuyên môn sâu, kinh nghiệm thực tiễn, và kỹ năng đáp ứng yêu cầu công việc.

“Thách thức của doanh nghiệp hiện nay không đơn thuần là tìm kiếm ứng viên được đào tạo trong các ngành STEM, mà là tìm được những nhân sự sở hữu cả các kỹ năng mềm, và kỹ năng thích ứng để có thể làm việc hiệu quả trong môi trường công nghệ thay đổi nhanh chóng”, bà Thủy nhận xét.

Do vậy, chuyên gia nhấn mạnh, cùng với việc mở rộng quy mô đào tạo, điều quan trọng là tăng cường kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp, cập nhật chương trình đào tạo theo nhu cầu thị trường, và trang bị cho người học các năng lực mới, như AI, bên cạnh các kỹ năng mềm cần thiết.

Hiện Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đang lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với dự thảo Thông tư quy định về tổ chức hoạt động giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông.

Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm cụ thể hóa các quy định mới của Luật Giáo dục, và phù hợp với chủ trương thực hiện dạy học 2 buổi/ngày tại các cơ sở giáo dục nhằm phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh.

Đồng thời, tạo hành lang pháp lí thống nhất cho việc tổ chức giáo dục STEM tại các cơ sở giáo dục phổ thông trên cả nước, khắc phục tình trạng triển khai chưa đồng bộ giữa các địa phương, nhà trường trong thời gian qua.

Dự thảo Thông tư hướng tới mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh theo Chương trình giáo dục phổ thông, tăng cường năng lực khoa học, công nghệ, tin học, năng lực số, và khả năng vận dụng kiến thức liên môn giải quyết vấn đề thực tiễn. Từng bước hình thành hệ sinh thái giáo dục STEM, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nhà trường.

Dự thảo cũng nhấn mạnh mục tiêu phát hiện, khuyến khích và tạo điều kiện phát triển học sinh có năng lực, sở thích, năng khiếu trong các lĩnh vực khoa học, kĩ thuật và công nghệ.

Tăng cường định hướng nghề nghiệp, kết nối với cơ sở giáo dục đại học, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp, góp phần tạo nguồn người học cho các ngành khoa học cơ bản, kĩ thuật then chốt và công nghệ chiến lược của quốc gia.

Về dài hạn, chuyên gia cho rằng, để giải quyết bài toán nhân lực STEM, không chỉ là đào tạo thêm kỹ sư hay chuyên gia công nghệ, mà còn là xây dựng một hệ sinh thái nhân tài đa dạng và hòa nhập hơn.

"Đây sẽ là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam tận dụng cơ hội từ làn sóng đầu tư vào AI, bán dẫn, công nghệ cao và sản xuất thông minh trong những năm tới", bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, Giám đốc vận hành, Khối Tuyển dụng Kỹ thuật, Manpower Việt Nam, nhấn mạnh.