Steve Jobs là thiên tài nhưng không phải người hoàn hảo

Steve Jobs xuất hiện ở đề thi Ngữ văn thuộc kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Ảnh: REUTERS.

Hôm 11/6, đề thi môn Ngữ văn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT thu hút sự chú ý khi đặt ra vấn đề làm thế nào để có những "Steve Jobs Việt Nam".

Trong nhiều năm, Steve Jobs được xem là biểu tượng của tinh thần đổi mới, người góp phần thay đổi cách con người làm việc, giải trí và giao tiếp. Tuy nhiên, cuốn Tiểu sử Steve Jobs của Walter Isaacson - được thực hiện dựa trên hơn 40 cuộc trò chuyện với chính Jobs cùng hơn 100 cuộc phỏng vấn với người thân, đồng nghiệp và bạn bè - lại cho thấy một chân dung khác.

Đó là một Steve Jobs đầy mâu thuẫn. Ông quyết liệt theo đuổi sự hoàn hảo nhưng dễ làm tổn thương người khác; có thể nhìn thấy tương lai của công nghệ nhưng nhiều lần không đủ can đảm đối diện với những trách nhiệm rất đời thường.

Một Steve Jobs bất toàn

Những lần xuất hiện trên sân khấu của Steve Jobs thường gắn với hình ảnh một nhà lãnh đạo tự tin, cuốn hút và đầy cảm hứng. Song, Walter Isaacson - cựu Tổng biên tập tạp chí Time - mô tả nhà đồng sáng lập Apple là người có tính khí thất thường và rất khó làm việc cùng.

Theo Isaacson, Jobs có thể dành những lời khen ngợi hết mực cho nhân viên vào hôm nay nhưng ngay ngày hôm sau lại thẳng thừng phủ nhận mọi nỗ lực của họ nếu kết quả chưa đạt tới tiêu chuẩn mà ông mong muốn.

"Ông ấy rất nóng nảy, hay giận dỗi. Ông ấy rất 'dễ vỡ' và đôi khi tỏ ra nhỏ nhen. Dù đó là một nhân viên đã thức cả đêm để soạn mã (coding), ông chỉ đơn giản nói rằng: 'Cậu làm sai rồi. Thật kinh khủng'", Isaacson viết.

Quyển Tiểu sử Steve Jobs của Walter Isaacson - cựu Tổng biên tập tạp chí Time. Ảnh: Alpha Books.

Sự cầu toàn gần như cực đoan khiến môi trường làm việc quanh Jobs luôn ở trạng thái căng thẳng. Ông sẵn sàng thay đổi quyết định vào phút chót, bác bỏ những phương án đã được chuẩn bị kỹ lưỡng hoặc gây áp lực buộc cộng sự phải vượt xa giới hạn thông thường.

Không chỉ trong công việc, tính cách cứng rắn của Jobs còn ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống cá nhân. Một trong những chương gây tranh cãi nhất của cuốn tiểu sử là câu chuyện về Lisa Brennan, con gái đầu lòng của ông với Chrisann Brennan.

Khi Brennan mang thai, Jobs phủ nhận trách nhiệm làm cha. Dù thừa nhận từng có quan hệ tình cảm với Brennan, ông vẫn nghi ngờ đứa trẻ có phải con mình hay không. Theo Brennan, Jobs đưa cô ra tòa và tìm cách chứng minh bất kỳ người đàn ông nào khác cũng có thể là cha của đứa bé.

Chỉ sau khi kết quả xét nghiệm ADN xác nhận khả năng huyết thống lên tới 94,41%, Jobs mới ký văn bản thừa nhận quan hệ cha con và thực hiện nghĩa vụ chu cấp theo phán quyết của tòa án.

Nhiều năm sau, khi nhìn lại quãng thời gian ấy, ông thừa nhận đó là một trong những điều khiến bản thân day dứt nhất. "Tôi không dám thừa nhận mình là cha đứa bé vì tôi đã không dám đối mặt với điều đó. Nhưng khi cuộc kiểm nghiệm cho kết quả đứa bé chính là con gái của tôi, thì tôi thấy thật không phải khi đã nghi ngờ điều đó. Tôi đã cố gắng làm những điều đúng đắn", Jobs chia sẻ.

Những mâu thuẫn trong con người Jobs còn thể hiện qua nhiều lựa chọn khác. Ông từng sử dụng LSD khi còn trẻ và cho rằng đó là một trong những trải nghiệm có ảnh hưởng lớn tới cách nhìn nhận cuộc sống. Đến cuối đời, chính sự bướng bỉnh và niềm tin vào các phương pháp điều trị thay thế khiến ông trì hoãn cuộc phẫu thuật ung thư tuyến tụy trong nhiều tháng.

Bà Laurene Powell, vợ Jobs, từng đề nghị Isaacson không tô hồng nhân vật. Theo bà, những góc tối và sai lầm trong tính cách cũng là một phần tạo nên con người Steve Jobs.

Những di sản thay đổi thế giới

Dù có khiếm khuyết, Steve Jobs vẫn là một trong những doanh nhân có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử công nghệ hiện đại.

Sau khi rời Apple vào giữa thập niên 1980, ông thành lập NeXT - một công ty máy tính không đạt được thành công thương mại như kỳ vọng. Tuy nhiên, khoản đầu tư vào Pixar đã giúp Jobs góp phần tạo nên cuộc cách mạng trong lĩnh vực phim hoạt hình bằng công nghệ máy tính.

Khi trở lại Apple năm 1997, công ty đang ở giai đoạn khó khăn nhất. Theo Isaacson, Apple chỉ còn vài tháng trước nguy cơ cạn kiệt nguồn lực tài chính. Jobs nhanh chóng cắt giảm các dự án kém hiệu quả, tái cấu trúc danh mục sản phẩm và phát động chiến dịch "Think Different". Những quyết định quyết liệt đã đặt nền móng cho sự hồi sinh của Apple trong những năm tiếp theo.

Steve Jobs là một trong những người có sức ảnh hưởng lớn nhất lịch sử công nghệ toàn cầu. Ảnh: Justin Sullivan.

Thay vì chạy theo số lượng, Jobs tập trung vào trải nghiệm người dùng và sự đồng bộ giữa phần cứng với phần mềm. Isaacson cho rằng đây chính là điểm khác biệt tạo nên thành công của Apple.

"Đó là điều Microsoft không thể làm vì họ chỉ sản xuất phần mềm nhưng không có phần cứng. Đó là điều Sony không thể làm bởi họ cho ra đời vô số thiết bị nhưng không thực sự có một hệ thống phần mềm hoàn chỉnh", ông viết.

Với Jobs, công nghệ không chỉ là những bảng mạch hay dòng mã lập trình. Ông tin rằng những sản phẩm vĩ đại phải được tạo ra ở điểm giao thoa giữa kỹ thuật và nghệ thuật, giữa khoa học và nhân văn. Chính triết lý đó góp phần tạo nên Macintosh, iPod, iPhone hay iPad - những thiết bị làm thay đổi thói quen của hàng tỷ người trên thế giới.

Tinh thần nổi loạn cũng trở thành một phần trong văn hóa mà Jobs xây dựng tại Apple. Ông khuyến khích cộng sự tranh luận tới cùng để bảo vệ ý tưởng mà họ tin tưởng. Trong nhiều trường hợp, ông chấp nhận đi ngược những quy tắc thông thường để theo đuổi thứ mà mình cho là tốt nhất.