'Steve Jobs Việt Nam': Điểm hay và điều còn gây tranh luận trong đề Ngữ văn 2026

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026.

Đề thi gợi mở những vấn đề lớn của thời đại

Nhận định về đề thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn năm 2026, TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng đây là một đề thi hay, gắn với thực tiễn và phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay.

Theo TS Vinh, cũng như đề Toán, đề Ngữ văn năm nay có nhiều điểm đáng ghi nhận. Các đề Văn hiện nay nhìn chung đều tạo được không gian để học sinh thể hiện suy nghĩ, quan điểm và năng lực của mình. Nếu không giới hạn dung lượng, nhiều học sinh có thể viết rất dài; ngược lại, việc quy định dung lượng cũng giúp các em rèn luyện khả năng tư duy cô đọng, viết đúng trọng tâm.

Ông nhận xét văn bản đọc hiểu cũng như bài thơ Những chiếc lá đều là những lựa chọn phù hợp. Học sinh hiểu đến đâu, cảm nhận đến đâu có thể thể hiện đến đó. Với môn Ngữ văn, đây là điều tích cực vì cho phép người học bộc lộ năng lực thực sự, thay vì chỉ tái hiện những kiến thức đã được chuẩn bị sẵn.

Liên quan đến ý kiến cho rằng việc đưa các nhân vật như Steve Jobs, Elon Musk hay Mark Zuckerberg vào đề thi có thể gây bất lợi cho một bộ phận học sinh, TS Vinh cho rằng đây là một băn khoăn cần được nhìn nhận nghiêm túc.

Theo ông, trước hết cần ghi nhận đây là một câu hỏi hay khi đặt ra vấn đề lớn: làm thế nào để Việt Nam có thể nuôi dưỡng những con người sáng tạo, có khả năng tạo ra những giá trị mang tầm ảnh hưởng thế giới. Đây là một hướng gợi mở tích cực, khuyến khích học sinh suy nghĩ về giáo dục, môi trường xã hội, chính sách và văn hóa khuyến khích sáng tạo.

Tuy nhiên, góp ý cho rằng đề thi nên thận trọng hơn khi sử dụng những nhân vật cụ thể như Steve Jobs cũng không phải không có cơ sở. Với một kỳ thi đại trà quy mô quốc gia, một chi tiết mang tính gợi mở đôi khi vẫn có thể vô tình tạo lợi thế cho những học sinh quen thuộc với các nhân vật này, đồng thời gây lúng túng cho những em có ít thông tin hơn.

TS Vinh dẫn lại một ví dụ trong quá trình xây dựng đề thi Olympic Toán quốc tế năm 2018. Ban đầu, một bài toán được phát biểu trên bàn cờ vua. Khi cân nhắc đưa vào đề thi chính thức, hội đồng chuyên môn đã thảo luận kỹ lưỡng vì cho rằng học sinh ở những quốc gia quen thuộc với cờ vua có thể dễ hình dung cấu trúc bài toán hơn. Mặc dù với học sinh giỏi Toán, mô hình tô màu theo bàn cờ là kiến thức quen thuộc, hội đồng vẫn quyết định điều chỉnh cách phát biểu để tránh liên hệ trực tiếp với cờ vua, nhằm bảo đảm tính công bằng cho mọi thí sinh.

Từ góc độ đó, TS Vinh cho rằng ý tưởng của câu hỏi trong đề Ngữ văn là tốt và rất đáng suy ngẫm, song cách diễn đạt có thể trung tính và phổ quát hơn. Thay vì đặt vấn đề làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”, đề thi có thể hỏi làm thế nào để Việt Nam nuôi dưỡng những con người sáng tạo, có năng lực tạo ra sản phẩm, ý tưởng hoặc giá trị có sức ảnh hưởng rộng lớn. Khi đó, học sinh không nhất thiết phải biết chi tiết về các nhân vật cụ thể nhưng vẫn có thể suy nghĩ nghiêm túc về vấn đề mà đề bài đặt ra.

Dù vậy, TS Vinh khẳng định nhìn tổng thể, đây vẫn là một đề thi hay, có giá trị gợi mở tư duy và phù hợp với định hướng đổi mới trong dạy học Ngữ văn hiện nay.

Đặt đề thi trong bối cảnh tư duy toàn cầu

Chia sẻ câu chuyện về đề thi Ngữ văn 2026, cô Phạm Thị Cúc Hà, Giám đốc Chương trình SACE Việt Nam, thành viên Hội đồng trường H.A.S, cho rằng vấn đề không hẳn nằm ở nhân vật Steve Jobs mà chủ yếu ở cách diễn đạt của đề bài. Theo cô, đây là đề thi Ngữ văn, nơi năng lực của học sinh được đánh giá thông qua khả năng đọc hiểu, lập luận và diễn đạt. Vì vậy, một đề thi tốt cần hạn chế tối đa việc thí sinh bị ảnh hưởng bởi những yếu tố nằm ngoài năng lực mà đề muốn đánh giá.

Theo cô Hà, việc lấy Steve Jobs hay bất kỳ nhân vật quốc tế nào làm ví dụ là điều hoàn toàn bình thường trong bối cảnh hội nhập và tư duy toàn cầu. Điều quan trọng không phải bản thân các nhân vật này, mà là những giá trị, phẩm chất và biểu tượng mà họ đại diện.

Tuy nhiên, cô cho rằng nếu đề bài trực tiếp đặt ra yêu cầu nghị luận về tinh thần sáng tạo, đổi mới, khởi nghiệp hay dám nghĩ khác, thay vì diễn đạt theo hướng “làm thế nào để có nhiều Steve Jobs Việt Nam”, thì có thể rõ ràng và phổ quát hơn. Khi đó, ngay cả những học sinh không có nhiều hiểu biết về Steve Jobs, Elon Musk hay Mark Zuckerberg vẫn có thể nhận diện đúng vấn đề và thể hiện đầy đủ năng lực tư duy, lập luận của mình.