Stridsvagn 103 - Xe tăng không tháp pháo khiến cả NATO và Liên Xô kinh ngạc

Trong thập niên 1950, khi căng thẳng giữa khối NATO và Liên Xô leo thang khắp châu Âu, Thụy Điển dù giữ lập trường trung lập vẫn đối mặt nguy cơ chiến tranh bùng nổ ngay sát biên giới Bắc Âu.

Chính phủ Stockholm khi đó quyết định phát triển một dòng xe tăng chủ lực hoàn toàn mới để phù hợp với chiến thuật phòng thủ trên địa hình rừng núi và tuyết dày của nước này.

Kết quả là xe tăng chủ lực Stridsvagn 103, còn gọi là S-Tank, chính thức xuất hiện đầu thập niên 1960. Đây là mẫu xe tăng chiến đấu đầu tiên trên thế giới loại bỏ hoàn toàn tháp pháo xoay truyền thống.

Khác với các xe tăng phương Tây cùng thời như xe tăng chủ lực M60 Patton của Mỹ hay xe tăng chủ lực Leopard 1 của Đức, Stridsvagn 103 gắn cố định pháo nòng xoắn 105 mm vào thân xe.

Muốn ngắm bắn mục tiêu, toàn bộ thân xe sẽ xoay sang trái hoặc phải bằng hệ thống truyền động. Góc nâng hạ nòng pháo được điều chỉnh bằng hệ thống treo thủy lực.

Thiết kế này giúp Stridsvagn 103 có chiều cao cực thấp, chỉ 2,14 m, thấp hơn đáng kể so với nhiều xe tăng chiến đấu cùng thời.

Khi ẩn nấp sau công sự hoặc địa hình gồ ghề, chiếc xe gần như chỉ lộ phần nòng pháo, khiến đối phương rất khó phát hiện.

Phiên bản đầu tiên của Stridsvagn 103 được đưa vào biên chế quân đội Thụy Điển năm 1967. Xe sử dụng pháo 105 mm L74 có hệ thống nạp đạn tự động, cho phép tốc độ bắn đạt 15 phát/phút. Đây là thông số rất cao trong thời kỳ đó.

Xe có kíp lái 3 người gồm trưởng xe, lái xe phía trước kiêm pháo thủ và lái xe phía sau. Người điều khiển phía sau có thể lái xe lùi ở tốc độ cao nếu cần rút khỏi chiến trường khẩn cấp.

Một trong những điểm đáng chú ý khác là hệ thống động lực lai hiếm gặp. Stridsvagn 103 sử dụng động cơ diesel Rolls-Royce K60 kết hợp turbine khí Boeing 553. Cấu hình này cho phép xe tăng đạt tốc độ 60 km/h trên đường bằng.

Giới quân sự phương Tây từng đặc biệt quan tâm tới Stridsvagn 103 vì triết lý chiến đấu hoàn toàn khác biệt.

Thay vì lao lên tấn công trực diện, mẫu tăng của Thụy Điển được thiết kế để phục kích, tận dụng địa hình phòng thủ và khai hỏa chính xác từ vị trí cố định.

Trong các cuộc thử nghiệm cuối thập niên 1960 và đầu thập niên 1970, Stridsvagn 103 được đưa sang Anh để so sánh với xe tăng chủ lực Chieftain của quân đội Anh. Kết quả cho thấy mẫu tăng Thụy Điển có độ chính xác rất cao khi bắn từ trạng thái dừng.

Tuy nhiên, thiết kế không tháp pháo cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Khi tác chiến trên địa hình gồ ghề hoặc trong lúc di chuyển tốc độ cao, việc ngắm bắn trở nên khó khăn hơn nhiều so với xe tăng có tháp pháo xoay độc lập.

Ngoài ra, khi chiến tranh hiện đại chuyển sang xu hướng tác chiến cơ động nhanh, các mẫu xe tăng truyền thống với tháp pháo xoay 360 độ tỏ ra linh hoạt hơn đáng kể.

Dù vậy, Stridsvagn 103 vẫn được đánh giá là một bước đi táo bạo của ngành công nghiệp quốc phòng Thụy Điển.

Mẫu tăng này phục vụ quân đội nước này tới cuối thập niên 1990 trước khi bị thay thế bởi xe tăng chủ lực Stridsvagn 122, phiên bản nội địa hóa từ xe tăng chủ lực Leopard 2 của Đức.

Cho tới nay, Stridsvagn 103 vẫn là một biểu tượng đặc biệt trong lịch sử phát triển xe tăng thế giới. Nhiều chuyên gia quân sự nhận định đây là minh chứng cho tư duy thiết kế sáng tạo và chiến lược phòng thủ độc lập của Thụy Điển trong giai đoạn Chiến tranh Lạnh.