Sử dụng mạng xã hội có kiểm soát

Người dùng cần cài đặt tính năng Digital Wellbeing trên điện thoại Android để quản lý và giới hạn thời lượng sử dụng các ứng dụng mạng xã hội hằng ngày. Đồ họa: Thái Bình

Thiết lập ranh giới thời gian

Hiện nay, các ứng dụng trực tuyến như Facebook, TikTok hay Instagram đã và đang mang lại vô vàn lợi ích vượt trội, giúp con người dễ dàng duy trì kết nối, cập nhật tin tức, hỗ trợ học tập và giải trí mọi lúc, mọi nơi. Song để khai thác giá trị tích cực và hạn chế sa đà vào không gian mạng, khiến nhiều người tiêu tốn hàng giờ đồng hồ mỗi ngày một cách vô ích, cần phải có những kỹ năng cần thiết.

Bước quan trọng đầu tiên là người dùng phải đo lường chính xác lượng thời gian thực tế bản thân đang tiêu tốn mỗi ngày bằng các công cụ tích hợp sẵn trên điện thoại thông minh. Đối với hệ điều hành Android, người dùng truy cập vào phần Cài đặt, tìm đến mục Digital Wellbeing hoặc Sức khỏe kỹ thuật số, sau đó mở Bảng điều khiển để xem chi tiết thời lượng dành cho từng ứng dụng cụ thể. Đối với người dùng iPhone, thao tác được thực hiện bằng cách vào Cài đặt, chọn Thời gian sử dụng hay Screen Time, rồi nhấn Xem tất cả hoạt động để kiểm tra tổng thời lượng cũng như số lần mở máy và số lượng thông báo nhận được.

Sau khi đã nắm rõ bức tranh thực tế về thói quen sử dụng của bản thân trong khoảng một tuần, người dùng tiến hành thiết lập các giới hạn cụ thể để từng bước giảm thiểu sự phụ thuộc. Trên hệ điều hành Android, việc cài đặt được thực hiện trong Bảng điều khiển của Digital Wellbeing bằng cách chọn từng ứng dụng như Facebook hay TikTok, rồi nhấn vào tùy chọn Bộ hẹn giờ ứng dụng để đặt ra số phút tối đa được phép sử dụng mỗi ngày. Trên thiết bị iPhone, người dùng truy cập Cài đặt, mở mục Thời gian sử dụng, chọn Giới hạn ứng dụng, nhấn Thêm giới hạn và chủ động chọn danh mục Mạng xã hội hoặc từng ứng dụng riêng biệt để cài đặt thời lượng phù hợp cho ngày làm việc hay cuối tuần. Song song với việc giới hạn thời lượng, việc tắt bỏ những thông báo không thực sự cần thiết là yếu tố then chốt giúp giảm thiểu tối đa tình trạng xao nhãng trong công việc và cuộc sống. Người dùng nên truy cập vào phần Cài đặt thông báo trên điện thoại để chủ động tắt các tin nhắn gợi ý video, gợi ý kết bạn, thông báo phát trực tiếp từ người lạ hay các nội dung quảng cáo mang tính kích thích phản xạ mở ứng dụng.

Ngoài ra, việc kích hoạt tính năng Focus Mode trên Android hoặc chế độ Tập trung trên iPhone trong giờ làm việc sẽ giúp ngăn chặn các xao nhãng không cần thiết, chỉ cho phép những ứng dụng quan trọng phục vụ công việc được gửi tín hiệu đến người dùng.

Cần chủ động tinh lọc nội dung và thiết lập quyền riêng tư trên ứng dụng Facebook giúp bảo vệ thông tin cá nhân và làm sạch bảng tin. Đồ họa: Thái Bình

Chủ động tinh lọc bảng tin và thực hiện nguyên tắc kiểm chứng thông tin

Mỗi hành vi tương tác của người dùng như nhấn thích, bình luận, chia sẻ hay thậm chí là dừng lại xem một video quá lâu đều được thuật toán ghi nhận để tiếp tục đề xuất các nội dung tương tự lên bảng tin. Do đó, để tạo ra một môi trường mạng lành mạnh, người dùng cần chủ động tinh lọc các nội dung xuất hiện hằng ngày bằng những thao tác trực tiếp trên giao diện ứng dụng.

Trên nền tảng Facebook, khi bắt gặp những bài viết có nội dung tiêu cực hoặc không mong muốn, người dùng chỉ cần nhấn vào biểu tượng dấu ba chấm ở góc bài viết để chọn các tính năng như Ẩn bài viết, Tạm ẩn hoặc Bỏ theo dõi nhằm giảm bớt tần suất xuất hiện mà vẫn duy trì được quan hệ bạn bè. Trên ứng dụng TikTok, thao tác làm sạch bảng tin được thực hiện bằng cách nhấn giữ vào màn hình video không thích và chọn biểu tượng Không quan tâm để thuật toán dừng việc đề xuất các chủ đề tương tự. Tương tự, trên nền tảng Instagram, việc kết hợp linh hoạt các tính năng Bỏ theo dõi, Tắt thông báo, Chặn hoặc Báo cáo đối với các tài khoản không phù hợp sẽ giúp người dùng nhanh chóng lấy lại sự chủ động đối với những gì mình theo dõi hằng ngày.

Bên cạnh việc tinh lọc nội dung, việc thiết lập các lớp bảo vệ riêng tư và tăng cường an toàn tài khoản là nhiệm vụ bắt buộc đối với mọi công dân trên không gian mạng. Trong phần Cài đặt quyền riêng tư của các ứng dụng, người dùng cần điều chỉnh phạm vi hiển thị bài viết, danh sách bạn bè và thông tin cá nhân về chế độ Bạn bè hoặc Chỉ mình tôi nhằm ngăn chặn nguy cơ bị thu thập dữ liệu bất hợp pháp. Các mục quản lý tương tác như ai có thể gửi lời mời kết bạn, ai được phép bình luận, nhắn tin hay gắn thẻ tài khoản cũng cần được rà soát kỹ lưỡng và thắt chặt theo nhu cầu thực tế.

Đặc biệt, người dùng nên hình thành thói quen định kỳ kiểm tra các thiết bị đang đăng nhập bằng cách vào mục Bảo mật và mật khẩu để xem lại danh sách điện thoại, máy tính hay vị trí đã truy cập. Nếu phát hiện bất kỳ thiết bị lạ nào, cần lập tức thực hiện thao tác đăng xuất từ xa, tiến hành đổi mật khẩu mới và kích hoạt ngay tính năng xác thực hai yếu tố 2FA để bảo vệ an toàn cho tài khoản. Người dùng tuyệt đối không cung cấp mã xác thực hay mật khẩu cá nhân cho bất kỳ ai dưới mọi hình thức, đồng thời chủ động cập nhật các phương thức khôi phục tài khoản chính chủ để phòng ngừa rủi ro bị chiếm đoạt.

Trong quá trình giao tiếp trực tuyến, người dùng cũng cần trang bị kỹ năng quản lý các tranh luận tiêu cực và kiên quyết không sa đà vào những cuộc cãi vã vô bổ với người lạ. Bên cạnh đó, việc xây dựng một khung thời gian cố định trong ngày dành cho mạng xã hội, ví dụ như 15 phút buổi sáng và 30 phút buổi tối, sẽ giúp định hình thói quen sinh hoạt khoa học và giảm bớt các phản xạ mở ứng dụng vô thức. Thay vì để các thuật toán tự do điều hướng hành vi, mỗi người dân hãy chủ động tìm kiếm thông tin từ các cơ quan báo chí chính thống, các trang tin nhà nước và thực hiện dọn dẹp vệ sinh số định kỳ hằng tháng để biến mạng xã hội thành một công cụ phục vụ cuộc sống một cách trọn vẹn nhất.