Sử dụng thuốc hợp lý: 'Chìa khóa' nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh trong giai đoạn già hóa dân số

Tại Hội nghị khoa học "Nâng cao công tác bảo vệ và chăm sóc sức khỏe trong giai đoạn già hóa dân số" do Bệnh viện Thống Nhất phối hợp Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương TPHCM cùng UBND tỉnh Cà Mau tổ chức, các chuyên gia dược đã dành nhiều thời gian phân tích những thách thức mới trong sử dụng thuốc ở người cao tuổi cũng như xu hướng điều trị nhiễm khuẩn răng hàm mặt trong bối cảnh kháng kháng sinh ngày càng gia tăng.

Người cao tuổi càng cần được "cá thể hóa" trong sử dụng thuốc

Theo PGS.DS. Bùi Thị Hương Quỳnh - Phó Trưởng khoa Dược Bệnh viện Thống Nhất, già hóa dân số đồng nghĩa số lượng người mắc nhiều bệnh mạn tính ngày càng tăng. Một người cao tuổi có thể đồng thời mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, xương khớp, bệnh thận... nên việc sử dụng nhiều loại thuốc là điều gần như không thể tránh khỏi.

Thực tế này kéo theo hàng loạt nguy cơ như tương tác thuốc, chống chỉ định giữa các bệnh lý, phản ứng có hại và khó dự đoán đáp ứng điều trị.

Lãnh đạo khoa Dược Bệnh viện Thống Nhất lưu ý "không có gì có thể thay thế được việc theo dõi sát người bệnh trong suốt quá trình điều trị". Ảnh: Mimosa.

PGS. Hương Quỳnh cho biết, tại Bệnh viện Thống Nhất, gần 60% bệnh nhân ngoại trú thuộc nhóm sử dụng từ 5 loại thuốc trở lên. Ở bệnh nhân nội trú, tình trạng đa thuốc còn phức tạp hơn. Chính vì vậy, mỗi quyết định kê đơn đều cần được cân nhắc rất kỹ, từ lựa chọn thuốc, liều dùng cho đến khả năng tương tác với các thuốc khác.

Một đặc điểm khác của người cao tuổi là chức năng gan, thận suy giảm theo tuổi tác khiến việc chuyển hóa và đào thải thuốc thay đổi đáng kể. Do đó, nhiều loại thuốc cần bắt đầu với liều thấp, điều chỉnh từ từ theo đáp ứng điều trị thay vì áp dụng ngay liều tối đa như ở người trẻ.

Không chỉ vậy, việc theo dõi trong quá trình điều trị cũng đặc biệt quan trọng. Người cao tuổi có thể xuất hiện các phản ứng bất lợi như suy gan, suy thận hoặc đáp ứng điều trị không ổn định, đòi hỏi nhân viên y tế phải đánh giá thường xuyên để điều chỉnh thuốc kịp thời.

Theo chuyên gia, một thách thức khác là khả năng tuân thủ điều trị. Người bệnh lớn tuổi thường phải uống nhiều thuốc, nhiều thời điểm khác nhau, trong khi không ít người bị suy giảm trí nhớ hoặc phụ thuộc vào người chăm sóc.

"Không có gì có thể thay thế được việc theo dõi sát người bệnh trong suốt quá trình điều trị" - PGS. Hương Quỳnh nhấn mạnh.

Dược sĩ lâm sàng trở thành "mắt xích" quan trọng

Theo PGS.DS. Bùi Thị Hương Quỳnh, dược sĩ lâm sàng ngày nay không còn chỉ làm công việc cấp phát thuốc mà tham gia trực tiếp vào quá trình điều trị cùng bác sĩ.

Nhiệm vụ của dược sĩ là rà soát đơn thuốc, phát hiện tương tác, chống chỉ định, sai liều, sai đường dùng hoặc những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị. Việc can thiệp được thực hiện ngay khi bác sĩ kê đơn, đồng thời tiếp tục thông qua các bản tin thông tin thuốc, xây dựng hướng dẫn sử dụng và ứng dụng công nghệ để cảnh báo tự động trên hệ thống kê đơn điện tử.

Hội nghị khoa học thu hút đội ngũ bác sĩ, dược sĩ, cán bộ y tế cả khu vực phía Nam. Ảnh: Mimosa.

Bên cạnh đó, dược sĩ còn tham gia xây dựng danh mục thuốc nguy cơ cao, hướng dẫn pha chế, giám sát phản ứng có hại của thuốc (ADR), quản lý tương tác thuốc cũng như phát triển các công cụ tra cứu giúp bác sĩ lựa chọn thuốc nhanh và chính xác hơn.

Theo PGS. Hương Quỳnh, mục tiêu cuối cùng là giúp người bệnh được sử dụng thuốc đúng, đủ, an toàn và phù hợp với từng cá thể, đồng thời giảm thiểu sai sót trong toàn bộ quá trình điều trị.

Điều trị nhiễm khuẩn răng hàm mặt: Không thể chỉ trông chờ vào kháng sinh

Ở một góc nhìn khác, DS.CKI. Trần Thị Mỹ Hạnh - Trưởng khoa Dược Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương TPHCM, cho rằng việc sử dụng kháng sinh trong điều trị nhiễm khuẩn răng hàm mặt cũng đang đặt ra nhiều yêu cầu mới nhằm hạn chế tình trạng kháng thuốc.

Theo DS. Mỹ Hạnh, nhiễm khuẩn răng hàm mặt thường là nhiễm khuẩn đa vi khuẩn, diễn tiến nhanh và có thể lan rộng vùng đầu, mặt, cổ nếu không được điều trị kịp thời. Tuy nhiên, nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là xử trí ngoại khoa như rạch dẫn lưu ổ mủ, loại bỏ nguyên nhân gây bệnh. Kháng sinh chỉ đóng vai trò hỗ trợ chứ không thể thay thế các biện pháp này.

Lãnh đạo khoa Dược Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương TPHCM cảnh báo tình trạng đề kháng của một số kháng sinh đang gia tăng. Ảnh: Mimosa.

Đối với các trường hợp cần dùng thuốc, việc lựa chọn kháng sinh phải hướng tới bao phủ được cả vi khuẩn hiếu khí và kỵ khí. Nhiều bằng chứng hiện nay cho thấy phối hợp amoxicillin với metronidazole vẫn là một trong những lựa chọn hiệu quả trong nhiều tình huống lâm sàng phù hợp.

Đáng chú ý, chuyên gia cũng cảnh báo tình trạng đề kháng của một số kháng sinh đang gia tăng. Kết quả khảo sát tại các bệnh viện chuyên khoa răng hàm mặt ở cả hai miền Nam, Bắc cho thấy tỷ lệ kháng với một số kháng sinh sử dụng phổ biến đã ở mức cao, khiến việc điều trị theo kinh nghiệm tiềm ẩn nguy cơ thất bại nếu không đánh giá kỹ người bệnh và thực hiện kháng sinh đồ khi cần thiết.

Theo DS.CKI. Trần Thị Mỹ Hạnh, một nguyên tắc khác là không lạm dụng kháng sinh dự phòng. Chỉ một số nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn mới cần sử dụng kháng sinh trước các thủ thuật nha khoa theo đúng khuyến cáo. Đồng thời, việc khai thác kỹ tiền sử dị ứng thuốc cũng rất quan trọng để lựa chọn kháng sinh an toàn và phù hợp cho từng người bệnh.

Khép lại phần trình bày, hai chuyên gia đều thống nhất rằng trước áp lực già hóa dân số và sự gia tăng tình trạng kháng kháng sinh, việc sử dụng thuốc hợp lý không còn là nhiệm vụ của riêng bác sĩ hay dược sĩ mà cần sự phối hợp của cả nhóm điều trị cùng với sự tuân thủ của người bệnh. Đây cũng là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, giảm biến chứng và bảo đảm hiệu quả điều trị lâu dài.