Sứ mệnh mới - Thể chế mới

Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập một tầm nhìn mới, trao cho TPHCM sứ mệnh mới. Nhưng sứ mệnh ấy chỉ trở thành hiện thực khi có một nền tảng thể chế tương xứng. Luật Đô thị đặc biệt vì thế không đơn thuần là đạo luật dành riêng cho TPHCM, quan trọng hơn, đó là phép thử đối với năng lực đổi mới thể chế của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Điều quan trọng phải khẳng định là TPHCM không đề xuất cơ chế đặc thù để tạo thuận lợi cho riêng mình. Thành phố cần một thể chế phù hợp để thực hiện tốt hơn vai trò đầu tàu. Khi đầu tàu vận hành hiệu quả hơn, không chỉ thành phố được hưởng lợi mà cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và cả nước đều được hưởng lợi.

Một đô thị hàng chục triệu dân không thể vận hành hiệu quả nếu mọi quyết định quan trọng phải đi qua quá nhiều tầng nấc trung gian. Vì vậy, nội dung cốt lõi của đạo luật này phải là phân cấp, phân quyền và ủy quyền thực chất. Thành phố cần được trao quyền nhiều hơn trong các lĩnh vực quản lý đầu tư, đất đai, quy hoạch, tài chính, khoa học công nghệ, tổ chức bộ máy và phát triển hạ tầng. Đi cùng với quyền hạn phải là trách nhiệm giải trình rõ ràng và cơ chế giám sát hiệu quả.

Tinh thần cần hướng tới là, Trung ương tập trung vào hoạch định chiến lược, xây dựng thể chế, kiểm tra và giám sát; còn những vấn đề thuộc phạm vi phát triển của thành phố thì giao cho thành phố quyết định và chịu trách nhiệm. Chỉ khi đó, tư duy “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” mới thực sự đi vào cuộc sống.

Nếu phân quyền là điều kiện để giải phóng năng lực quản trị thì cơ chế thử nghiệm chính sách là điều kiện để giải phóng năng lực đổi mới sáng tạo. Nếu phải chờ hoàn thiện toàn bộ hệ thống pháp luật rồi mới triển khai thì cơ hội phát triển có thể đã trôi qua. Chính vì vậy, khuôn khổ pháp lý mới nên cho TPHCM quyền thử nghiệm các mô hình, cơ chế và chính sách mới trong những lĩnh vực có tính tiên phong như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu và kinh tế số. Những không gian thử nghiệm thể chế được thiết kế chặt chẽ sẽ cho phép thành phố thử nghiệm trong phạm vi kiểm soát được, đánh giá tác động trước khi nhân rộng ra cả nước.

Tuy nhiên, sẽ không có đổi mới nếu những người thực hiện luôn phải đối mặt với tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm. Thực tế cho thấy nhiều cán bộ không thiếu năng lực hay nhiệt huyết, nhưng còn e ngại trước những quyết định chưa có tiền lệ hoặc những vấn đề pháp luật chưa theo kịp thực tiễn. Vì vậy, đạo luật này cần thiết bổ sung các cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Khi TPHCM được trao đủ không gian để phát triển đúng với vai trò đầu tàu, thành phố sẽ không chỉ tạo ra tăng trưởng cho chính mình mà còn mở rộng dư địa phát triển cho cả vùng và cả nước. Và đó cũng chính là tinh thần sâu xa nhất của Nghị quyết 09: phát triển TPHCM để đóng góp cho sự phát triển của đất nước.

TS NGUYỄN SĨ DŨNG

Nguồn SGGP: https://sggp.org.vn/su-menh-moi-the-che-moi-post857186.html