Sự thật về loài cây có thể giết chết cả khu rừng bằng vũ khí hóa học

Thoạt nghe, ý tưởng một cái cây có thể “giết chết cả khu rừng” giống như chuyện trong phim khoa học viễn tưởng. Nhưng trong tự nhiên tồn tại một hiện tượng thực vật rất thú vị gọi là allelopathy – ức chế sinh hóa, khi một loài cây giải phóng các hợp chất hóa học có khả năng ảnh hưởng đến sự nảy mầm hoặc sinh trưởng của những loài khác.

Ảnh: dpi.nsw.gov

Một trong những cái tên thường được nhắc đến trong câu chuyện này là bạch đàn (Eucalyptus). Một số loài bạch đàn có thể giải phóng các hợp chất từ lá rụng, rễ hoặc những phần khác của cây vào môi trường. Khi lá rụng tích tụ trên mặt đất và phân hủy, các chất này có thể tác động đến hạt giống và cây non của những loài khác.

Ảnh: Wikimedia Commons

Kết quả dễ nhận thấy là tầng thực vật bên dưới tán bạch đàn đôi khi rất thưa. Hạt của các loài cây khác khó nảy mầm, cây con khó sống sót, trong khi bạch đàn tiếp tục phát triển. Một số nghiên cứu đã ghi nhận hiện tượng này và xem allelopathy là một trong những yếu tố có thể góp phần làm giảm đa dạng thực vật trong một số rừng trồng bạch đàn.

Tuy nhiên, câu chuyện không đơn giản đến mức “bạch đàn tiết độc tố và giết sạch mọi thứ xung quanh”. Trong thực tế, sự khan hiếm cây dưới tán còn có thể xuất phát từ cạnh tranh ánh sáng, nước và chất dinh dưỡng, lớp lá mục dày, đặc điểm đất và khí hậu. Các nghiên cứu thực địa cũng cho thấy tác động allelopathy thay đổi tùy loài bạch đàn, loài cây đối tượng và điều kiện môi trường.

Ảnh: fepama

Điều đáng chú ý là khi bạch đàn được trồng bên ngoài vùng phân bố tự nhiên, đặc biệt trong những hệ sinh thái phù hợp với nó, khả năng cạnh tranh mạnh có thể trở thành vấn đề sinh thái. Một nghiên cứu tổng quan công bố năm 2025 cho thấy bạch đàn hiện được xem xét ngày càng nhiều dưới góc độ loài có nguy cơ xâm lấn ở một số khu vực, dù không phải mọi loài và mọi nơi đều gây tác động giống nhau.

Vì vậy, gọi bạch đàn là “loài cây có thể làm chết cả khu rừng” là cách nói gây tò mò hơn là một kết luận khoa học chính xác. Nhưng đằng sau câu chuyện giật gân ấy là một sự thật còn thú vị hơn: cây cối không chỉ cạnh tranh bằng cành, rễ và tán lá – chúng còn có thể tác động lên những loài hàng xóm bằng hóa học.

Trong một khu rừng, cuộc chiến sinh tồn đôi khi diễn ra âm thầm dưới lớp đất, nơi những phân tử vô hình có thể quyết định hạt nào được phép trở thành cây trưởng thành.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước