Phát hiện 3 vị vua Assyria từng bị xóa khỏi lịch sử

Các nhà nghiên cứu vừa nhận diện ba vị vua chưa từng được ghi nhận trong danh sách các quân vương Assyria, sau khi xem xét lại những phiến đất sét và bia đá có niên đại khoảng thế kỷ X-VIII trước Công nguyên. Phát hiện cho thấy lịch sử của Đế quốc Tân Assyria có thể phức tạp và đẫm máu hơn nhiều so với hình ảnh về những cuộc chuyển giao quyền lực có trật tự mà các tài liệu cổ truyền lại.

Tiglath-pileser

Vị vua đầu tiên được xác định là Tiglath-pileser, được cho là cai trị trong khoảng năm 763-762 trước Công nguyên. Một phiến đất sét được phát hiện tại Nineveh ghi lại một khoản đất được nhà vua ban tặng và có tên Tiglath-pileser. Tuy nhiên, văn bản này trước đây được cho là thuộc về Tiglath-pileser III, một vị vua trị vì nhiều thập niên sau đó. Việc các vị vua Assyria thường sử dụng lại tên của những người tiền nhiệm nổi tiếng khiến sự nhầm lẫn càng dễ xảy ra.

Khi xem xét lại tư liệu, các nhà nghiên cứu nhận thấy Tiglath-pileser này có thể đã nổi dậy chống lại chính quyền đương thời. Một nguồn khác ghi lại rằng thời điểm đó Assyria trải qua dịch bệnh và một lần nhật thực được xem là điềm xấu. Những biến động này có thể đã tạo điều kiện cho Tiglath-pileser thách thức người cháu Aššur-dān III, vị vua được coi là người đang nắm ngai vàng chính thức.

Phiến đất sét ghi lại sắc lệnh ban đất của hoàng gia, góp phần giúp các nhà nghiên cứu phát hiện vị vua chưa từng được nhận diện trước đây đầu tiên: Tiglath-pileser.

Shalmaneser

Vị vua thứ hai là Shalmaneser, được cho là trị vì trong khoảng năm 747-745 trước Công nguyên. Dấu tích về ông xuất hiện trên một tấm bia đá được phát hiện tại Iraq vào năm 1894. Tấm bia mang tên Shalmaneser, nhưng tên vị vua này sau đó bị đục bỏ và thay bằng tên của người kế vị là Tiglath-pileser III.

Thời kỳ Shalmaneser được cho là sống trong bối cảnh Assyria liên tục bất ổn, với những cuộc tranh giành chính trị, các chư hầu mưu phản và những cuộc tấn công của các nhóm du mục. Ông cũng chỉ trị vì chưa đầy hai năm.

Sau đó, tên ông gần như biến mất khỏi lịch sử chính thức.

Aššur-uballiṭ

Vị vua thứ ba là Aššur-uballiṭ, được cho là trị vì trong khoảng năm 913-912 trước Công nguyên trước khi bị một kẻ tiếm quyền lật đổ.

Một phiến chữ hình nêm cho biết ông từng cung cấp bạc để phục chế một chiếc bình dùng trong nghi lễ dành cho thần quốc gia Aššur. Chi tiết này cho thấy ông thực sự đã thực hiện các hoạt động mang tính hoàng gia, dù triều đại ngắn ngủi.

Đáng chú ý hơn, các nhà nghiên cứu phát hiện một công trình bị phá hủy có thể từng là tượng hoặc tượng đài của Aššur-uballiṭ. Phần đầu, cánh tay và các biểu tượng hoàng gia của công trình đã bị phá bỏ. Sau đó, nó được biến thành một tấm bia ca ngợi vị hoàng tử tiếm quyền.

Theo các nhà nghiên cứu, người lên ngôi có lẽ không muốn người đời biết rằng ông giành quyền lực trong một cuộc tranh giành ngai vàng đầy mờ ám. Vì vậy, việc phá hủy hình ảnh của vị vua tiền nhiệm có thể là cách ông xóa đi những dấu vết về người từng ngồi trên ngai vàng trước mình.

Phát hiện mới đặt ra câu hỏi về độ đáng tin cậy của Assyrian King List - danh sách các vị vua Assyria được người Assyria cổ đại biên soạn. Các cuộc nổi dậy, tranh giành ngai vàng và những vị vua bị xóa khỏi văn bản có thể đã tồn tại nhưng không được đưa vào phiên bản lịch sử chính thức. Cho thấy những gì chúng ta biết về một đế chế đôi khi phụ thuộc vào việc ai là người được quyền viết lịch sử.

Và sau hàng nghìn năm, những vị vua từng bị đẩy ra khỏi câu chuyện ấy đang dần được đưa trở lại ánh sáng.