Sửa Bộ luật Tố tụng hình sự, bổ sung biện pháp ngăn chặn giám sát điện tử

Hạn chế tạm giam, tăng cường biện pháp ngăn chặn thay thế

Theo Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đến nay đã bộc lộ một số hạn chế, nhất là về thủ tục còn phức tạp, thủ tục rút gọn chưa phát huy đầy đủ hiệu quả, quy định về chứng cứ điện tử và tố tụng trên môi trường số chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến. Ảnh: Media Quốc hội.

Trong khi đó, yêu cầu cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền, chuyển đổi số, đấu tranh phòng, chống tội phạm và hội nhập quốc tế đặt ra những yêu cầu mới. Vì vậy, dự án Bộ luật được xây dựng theo hướng tinh gọn, hiện đại, hiệu quả, đồng thời bảo đảm quyền con người, quyền công dân và tăng cường kiểm soát quyền lực.

Theo đó, dự thảo luật đơn giản hóa một số thủ tục, giảm giấy tờ, yêu cầu chứng thực không cần thiết và chuẩn hóa quy trình tố tụng.

Đặc biệt, đổi mới và mở rộng thủ tục rút gọn, trong đó quy định thủ tục rút gọn bắt buộc, rút gọn trong giai đoạn xét xử phúc thẩm và bổ sung trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để được hưởng chính sách khoan hồng.

Việc áp dụng phải bảo đảm tự nguyện, được giải thích đầy đủ về quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý; lời nhận tội phải phù hợp với các chứng cứ khách quan khác và không được là chứng cứ duy nhất để buộc tội, kết tội.

Dự thảo cũng bổ sung nguyên tắc phân hóa thủ tục tố tụng, cho phép lựa chọn thủ tục phù hợp với tính chất, mức độ hành vi, nhân thân, thái độ khai báo, mức độ hợp tác và việc khắc phục hậu quả.

Đồng thời, bổ sung các trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại, trường hợp không khởi tố, miễn trách nhiệm hình sự và bổ sung thủ tục tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, bảo đảm đồng bộ với chính sách của Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Đối với biện pháp ngăn chặn, dự thảo theo hướng hạn chế tạm giam, tăng cường biện pháp thay thế, trong đó bổ sung giám sát điện tử; đồng thời tiếp tục hoàn thiện các quy định bảo đảm quyền bào chữa và quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Đáng chú ý, dự thảo tiếp tục phân định rõ thẩm quyền giữa các cơ quan, các cấp tố tụng và giữa người đứng đầu với Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán; gắn thẩm quyền với trách nhiệm và kiểm soát quyền lực.

Đồng thời, mở rộng có điều kiện thẩm quyền của Điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng, Phó trưởng Công an cấp xã trong điều tra một số vụ án rất nghiêm trọng, có tính chất đơn giản, chứng cứ rõ ràng xảy ra trên địa bàn cấp xã, qua đó phát huy nguồn lực tại cơ sở và giảm tải cho Cơ quan điều tra cấp tỉnh.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu. Ảnh: Media Quốc hội.

Giám sát điện tử góp phần bảo đảm quyền con người

Trình bày thẩm tra dự án luật trên, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) Phan Chí Hiếu cho biết, UBPLTP cơ bản tán thành với những nội dung sửa đổi, bổ sung liên quan đến biện pháp ngăn chặn, bảo đảm phù hợp với chủ trương của Đảng về "hạn chế việc áp dụng biện pháp tạm giam với một số tội phạm".

Tán thành việc bổ sung biện pháp giám sát điện tử với tính chất là một trong những biện pháp ngăn chặn nhằm thay thế biện pháp tạm giam, nhằm bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân trong tố tụng hình sự.

UBPLTP cũng cơ bản tán thành với việc hoàn thiện thủ tục rút gọn theo hướng mở rộng các trường hợp được áp dụng thủ tục rút gọn nhằm bảo đảm yêu cầu giải quyết vụ án khẩn trương, nhanh chóng, kịp thời, xây dựng tố tụng hiệu quả.

Đối với thủ tục rút gọn bắt buộc, UBPLTP cơ bản tán thành mở rộng áp dụng thủ tục này với tội nghiêm trọng và trường hợp người phạm tội đầu thú.

Đối với thủ tục rút gọn áp dụng trong trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt, UBPLTP nhận thấy, việc bổ sung thủ tục này nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện pháp luật hình sự, tố tụng hình sự theo hướng hiện đại, đồng bộ, khả thi, nhanh, gọn, hiệu quả, đồng thời phù hợp với thực tiễn giải quyết án thời gian qua.

Tuy nhiên, đây là chế định mới, có tác động trực tiếp đến hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và cơ chế kiểm soát quyền lực trong tố tụng hình sự, do đó, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, làm rõ để bảo đảm phù hợp và khả thi.