Sửa đổi Bộ luật Hình sự đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong tình hình mới

Quốc hội cho ý kiến về 6 dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo

Trong tuần làm việc thứ hai của Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI (từ 26/10 đến 1/11), dự kiến Quốc hội làm việc 6 ngày, cho ý kiến về 13 dự án luật, 3 dự thảo nghị quyết, đồng thời xem xét, quyết định các vấn đề kinh tế - xã hội (KTXH), tài chính, ngân sách...

Trong đó, dự kiến Quốc hội nghe tờ trình và thảo luận ở tổ về 5 dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, gồm: Luật An ninh dữ liệu; Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; Luật Định danh và xác thực điện tử; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).

Quang cảnh Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI.

Quốc hội cũng thảo luận ở hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi); Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi); dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi); dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.

Cùng với đó, Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; Luật Bưu chính (sửa đổi); Luật Đất đai (sửa đổi); Luật Nhà ở (sửa đổi); Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Quốc hội thảo luận về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển KTXH năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển KTXH năm 2027; tình hình thực hiện ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2026, dự toán NSNN, phương án phân bổ ngân sách Trung ương năm 2027; tình hình thực hiện kế hoạch đầu tư công năm 2026 và dự kiến kế hoạch đầu tư công năm 2027; quyết toán NSNN năm 2025; việc tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 66/2013/QH13 ngày 29/11/2013 của Quốc hội và kết thúc đầu tư xây dựng dự án đường Hồ Chí Minh quy mô hai làn xe.

Phù hợp đường lối cải cách tư pháp của Đảng và định hướng của Hiến pháp

Trong đó, đối với Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Công an đã thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ thay mặt Cơ quan soạn thảo trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất (ngày 20/8/2026). Tại Kỳ họp thứ hai, Bộ trưởng Bộ Công an đã trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) tại phiên khai mạc (ngày 17/10/2026). Dự thảo luật sau đó đã được thảo luận tại tổ và dự kiến sẽ thảo luận ở hội trường vào ngày 27/10 tới đây.

Đại tướng Lương Tam Quang, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ 2.

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) có rất nhiều điểm mới, liên quan đến quyền con người, quyền công dân, mà điển hình là dự kiến bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh, chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 4 tội danh: Phản bội Tổ quốc, Giết người, Sản xuất trái phép chất ma túy, Khủng bố.

Theo Bộ Công an - Cơ quan chủ trì soạn thảo, việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình là chủ trương đã được xác định trong đường lối cải cách tư pháp của Đảng. Nghị quyết số 49 ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đặt ra định hướng hạn chế áp dụng hình phạt tử hình theo hướng chỉ áp dụng đối với một số loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Định hướng này tiếp tục được khẳng định tại Kết luận số 92 và Kết luận số 84 của Bộ Chính trị.

Việc tiếp tục thu hẹp hình phạt tử hình cũng phù hợp với định hướng của Hiến pháp năm 2013 về tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, trong đó quyền sống có vị trí đặc biệt và nguyên tắc hạn chế quyền con người chỉ trong trường hợp thật sự cần thiết. Thực tiễn thi hành Bộ luật Hình sự nhận thấy, nhiều tội danh áp dụng hình phạt tử hình nhưng tình hình tội phạm vẫn diễn biến phức tạp với tính chất, mức độ nguy hiểm ngày càng cao, điển hình là các tội về ma túy.

Chính sách này cũng đáp ứng yêu cầu của Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị mà Việt Nam là thành viên, trong đó, yêu cầu đối với quốc gia chưa xóa bỏ tử hình là chỉ áp dụng hình phạt này đối với "những tội phạm nghiêm trọng nhất", được hiểu là những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến việc cố ý tước đoạt tính mạng. Đồng thời, việc bỏ tử hình góp phần nâng cao mức độ tương thích của pháp luật Việt Nam với xu hướng luật pháp quốc tế, hiện nay trên thế giới chỉ còn khoảng 50 quốc gia còn áp dụng hình phạt tử hình; nâng cao vị thế của Việt Nam trong tương trợ tư pháp hình sự, dẫn độ, chuyển giao người đang chấp hành án; đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong tình hình mới...

Kết hợp hài hòa giữa nghiêm trị, nghiêm minh với khoan hồng, nhân đạo

Một trong những điểm đột phá của Bộ luật Hình sự lần này là việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Điều này phù hợp trong tình hình thực tiễn công tác phòng, chống tội phạm, đã được Cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan đơn vị có liên quan cân nhắc, xem xét kỹ lưỡng trên cơ sở quán triệt đầy đủ các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển KTXH.

Các tội phạm mới bổ sung quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đều có xem xét đầy đủ cơ sở lý luận và thực tiễn. Theo đó, tội phạm được quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại khi hành vi phạm tội theo quy định của pháp luật chuyên ngành vốn thuộc nghĩa vụ, trách nhiệm của pháp nhân thương mại (ví dụ: Trốn thuế, trốn đóng bảo hiểm xã hội...).

Từ thực tiễn phòng, chống tội phạm cho thấy, hành vi phạm tội được thực hiện với danh nghĩa pháp nhân, có sự thay đổi về tính chất, mức độ nguy hiểm nếu chỉ xử lý hành chính đối với pháp nhân thương mại thì không đủ sức răn đe, mà cần quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Một lý do nữa là xuất phát từ yêu cầu nội luật hóa các Điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia hoặc là thành viên.

Dự thảo Bộ luật Hình sự lần này cũng bổ sung 11 tội danh mới và bổ sung một số hành vi phạm tội mới. Các chính sách hình sự về việc bổ sung các tội danh mới, hành vi phạm tội mới và các quy định nghiêm khắc hơn đối với người phạm tội trong dự thảo là bảo đảm sự hài hòa, kết hợp giữa nghiêm trị với khoan hồng, giữa nghiêm minh với nhân đạo, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, phù hợp với quan điểm của Đảng về xây dựng, bảo vệ đất nước và phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới, phù hợp với xu hướng và luật pháp quốc tế.

Quá trình tổng kết thi hành Bộ luật Hình sự cho thấy, còn những hành vi nguy hiểm cho xã hội chưa được quy định đầy đủ, nhất là trong lĩnh vực kinh tế, công nghệ, an ninh mạng, an toàn thực phẩm, môi trường... Đây là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm hại đến các khách thể quan trọng được Bộ luật Hình sự bảo vệ, ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.