Sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật: Lấy hiệu quả tiếp cận pháp luật của người dân làm thước đo

Phó Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam Cao Xuân Thạo phát biểu tại Hội nghị.

Chủ trì Hội nghị có ông Cao Xuân Thạo - Phó Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam; GS.TS Trần Ngọc Đường - Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật UBTƯ MTTQ Việt Nam.

Sau 13 năm thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đã nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền, các ngành, các cấp từ Trung ương đến cơ sở; đạt được một số kết quả như việc tổ chức thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật ngày càng được chú trọng, dần đi vào nền nếp, huy động toàn xã hội tham gia, qua đó đưa chính sách, pháp luật đi vào đời sống thực tiễn.

Tuy nhiên, qua tổng kết cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật còn một số hạn chế, bất cập.

Chính vì vậy, việc xây dựng Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) nhằm khắc phục những hạn chế, khó khăn, vướng mắc do quy định của Luật đã được các bộ, cơ quan, tổ chức ở trung ương, địa phương kiến nghị, đề xuất trong quá trình sơ kết, tổng kết thi hành Luật trên thực tế; đồng thời đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác truyền thông, phổ biến các chính sách, văn bản quy phạm pháp luật, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số để người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật trên môi trường số được kịp thời, thuận tiện.

GS.TS Trần Ngọc Đường - Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật UBTƯ MTTQ Việt Nam phát biểu tại Hội nghị.

Nêu ý kiến tại Hội nghị, GS.TS Trần Ngọc Đường - Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật UBTƯ MTTQ Việt Nam cho rằng, một trong những chủ trương, định hướng mới của Đảng về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật là chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị, kiến tạo phát triển, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.

Thực tiễn cho thấy rằng người dân không thiếu văn bản quy phạm pháp luật, mà thiếu kỹ năng áp dụng pháp luật vào cuộc sống. Trong khi đó, Điều 11 của dự thảo Luật quy định về nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật vẫn chủ yếu là liệt kê các loại văn bản.

Vì thế, theo GS. TS Trần Ngọc Đường cần phải sửa đổi, bổ sung Điều 11 theo hướng nội dung giáo dục pháp luật còn bao gồm giáo dục kỹ năng áp dụng pháp luật vào cuộc sống.

"Để người dân thực sự trở thành chủ thể của phổ biến, giáo dục pháp luật, chứ không phải là đối tượng tiếp nhận thông tin pháp luật một cách thụ động, thì dự án Luật cần phải thay đổi tư duy "Nhà nước tuyên truyền" sang tư duy "Nhà nước kiến tạo để người dân tham gia, đồng hành và chủ động học tập pháp luật" - GS Đường nhấn mạnh.

Theo GS.TS Trần Ngọc Đường, Dự thảo Luật cần quy định quyền của công dân trong phổ biến giáo dục pháp luật, quyền được tiếp cận thông tin pháp luật đầy đủ, kịp thời, dễ hiểu; quyền yêu cầu giải thích, hướng dẫn pháp luật; quyền tham gia góp ý đối với nội dung, hình thức phổ biến giáo dục pháp luật... Như vậy, nhân dân không chỉ được phổ biến mà nhân dân còn được tham gia, được tương tác trong quá trình phổ biến giáo dục pháp luật.

GS.TS Phan Trung Lý - nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội phát biểu tại Hội nghị.

GS.TS Phan Trung Lý - nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cho rằng, việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật lần này cần làm rõ trách nhiệm chủ đạo của Nhà nước, đặc biệt cần đề cao vai trò và chuyển một số nhiệm vụ phổ biến, giáo dục pháp luật từ cơ quan nhà nước cho MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên để phù hợp với xu thế đổi mới quản trị quốc gia hiện nay.

GS.TS Phan Trung Lý kiến nghị, nên quy định Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong hoạch định chính sách, bảo đảm nguồn lực, kiểm tra và định hướng nội dung; MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, hiệp hội nghề nghiệp, chuyên gia và cộng đồng giữ vai trò trực tiếp tham gia, tổ chức thực hiện nhiều hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật; từng bước chuyển từ mô hình phổ biến, giáo dục pháp luật chủ yếu do cơ quan nhà nước thực hiện sang mô hình xã hội hóa rộng rãi, đa chủ thể tham gia, lấy người dân làm trung tâm và hiệu quả tiếp cận pháp luật làm thước đo. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, tinh gọn bộ máy, phát huy dân chủ xã hội và huy động sức mạnh của toàn xã hội trong nâng cao ý thức pháp luật của người dân trong giai đoạn hiện nay.

Ông Nguyễn Quang Huân - Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Khoa học công nghệ và Chuyển đổi số UBTƯ MTTQ Việt Nam phát biểu tại Hội nghị.

Ở góc độ khác, ông Nguyễn Quang Huân - Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Khoa học công nghệ và Chuyển đổi số UBTƯ MTTQ Việt Nam cho rằng, số lượng luật mới, chính sách mới được ban hành ngày càng lớn, đặc biệt trong giai đoạn triển khai quyết liệt Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng với yêu cầu hoàn thiện thể chế phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Điều này đòi hỏi công tác phổ biến pháp luật phải đi trước một bước, nhanh hơn, hiện đại hơn và sát thực tiễn hơn.

Theo ông Nguyễn Quang Huân, để công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông số hóa đạt hiệu quả thực chất, cần xây dựng pháp luật theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện, thân thiện với người dân và doanh nghiệp. Cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định, tập trung vào các nội dung cốt lõi như quyền tiếp cận pháp luật, trách nhiệm tổ chức thực hiện, nền tảng số và cơ chế bảo đảm thi hành.

"Luật càng ngắn gọn, rõ ràng thì càng thuận lợi cho số hóa, tích hợp dữ liệu, ứng dụng AI và truyền thông pháp luật tới mọi đối tượng trong xã hội một cách hiệu quả, thực chất hơn" - ông Nguyễn Quang Huân cho hay.

Phó Chủ tịch Cao Xuân Thạo phát biểu tại Hội nghị.

Ghi nhận những ý kiến tâm huyết của các chuyên gia, nhà khoa học tại Hội nghị, Phó Chủ tịch Cao Xuân Thạo khẳng định UBTƯ MTTQ Việt Nam sẽ tiếp thu nghiêm túc, trách nhiệm; đồng thời đề nghị Ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội Cơ quan UBTƯ MTTQ Việt Nam sớm chuẩn bị báo cáo phản biện, kịp thời gửi tới Bộ Tư pháp, góp phần hoàn thiện dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).