Sửa đổi Luật Thủ đô: Động lực cho Hà Nội phát triển nhanh, bền vững

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) theo hướng phân quyền mạnh mẽ nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, trách nhiệm để Hà Nội phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới. Ảnh: Phạm Hùng

Mở đường thể chế - kiến tạo không gian phát triển mới cho Thủ đô

Việc Quốc hội dành thời gian thảo luận Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) ngay từ những ngày đầu của kỳ họp cho thấy tầm quan trọng đặc biệt của đạo luật này. Theo đó, thay vì quy định cụ thể các nội dung như tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) tập trung phân quyền cho thành phố quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Với cách tiếp cận mới, Dự thảo Luật đã sửa đổi hầu hết quy định tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15. Việc sửa đổi, hoàn thiện thực hiện theo hướng: Khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô; giá trị pháp lý đặc thù, được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô của Luật Thủ đô.

Luật Thủ đô được sửa đổi để bảo đảm Luật chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW, phân quyền, phân cấp tối đa, toàn diện cho chính quyền thành phố được quy định, quyết định những nội dung thuộc thẩm quyền trong tất cả lĩnh vực, nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền thành phố Hà Nội.

Đó là các vấn đề, như tổ chức bộ máy; thu, chi ngân sách, đặc biệt là các quy định tạo điều kiện thu hút nguồn lực cho Thủ đô phát triển; thực hiện quy hoạch, chỉnh trang, tái thiết đô thị; quản lý, sử dụng tài nguyên; ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo; phát triển, liên kết vùng Thủ đô; phát triển y tế, văn hóa; bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, trong đó có việc áp dụng biện pháp hành chính cấp bách phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô. Cùng với đó là các quy định về phạm vi thực hiện nhiệm vụ được phân quyền, phân cấp, giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình...

Đáng chú ý, Dự thảo luật quy định phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền thành phố. Theo thống kê, có 192 thẩm quyền được giao cho chính quyền Hà Nội, trong đó, 50 thẩm quyền kế thừa từ Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và Nghị quyết số 258/2025/QH15, 57 thẩm quyền khác quy định của cơ quan nhà nước cấp trên; 85 thẩm quyền mới chưa có quy định của pháp luật hiện hành.

Có thể thấy, việc trao quyền mạnh mẽ hơn cho Hà Nội không đơn thuần là “ưu tiên cho Thủ đô”, mà chính là tạo điều kiện để Thủ đô có thể phát huy tối đa vai trò dẫn dắt, lan tỏa.

Phát biểu tại phiên thảo luận ở Tổ đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội (ngày 8-4) về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật lần này là bước đi có ý nghĩa chiến lược. Với vị trí đặc biệt là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là đầu tàu phát triển của cả nước, Hà Nội cần một khuôn khổ pháp lý khác biệt, đủ mạnh để đáp ứng yêu cầu phát triển. “Cả nước chỉ có một Thủ đô, vì vậy Luật Thủ đô phải thể hiện được tính đặc thù, vượt trội và dẫn dắt”.

Với việc Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được thảo luận, xem xét thông qua tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI theo quy trình rút gọn tại một kỳ họp, dự kiến hiệu lực từ ngày 1-7-2026, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng khẳng định, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là Dự án Luật hết sức quan trọng, có tầm nhìn chiến lược, thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng, Nhà nước trong việc xây dựng Thủ đô vươn tầm khu vực và quốc tế.

“Nếu được hoàn thiện theo hướng cân bằng giữa trao quyền mạnh, kiểm soát chặt, minh bạch cao, Luật sẽ trở thành bệ phóng giúp Hà Nội giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, thiếu nhà ở xã hội, tạo bứt phá về kinh tế để phát triển trong thời gian tới”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nói.

Từ trách nhiệm nghị trường đến hiệu quả cuộc sống

Quốc hội khóa XVI bước vào nhiệm kỳ mới với nhiều kỳ vọng, trong đó đáng chú ý là tỉ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách dự kiến đạt khoảng 40% - cao nhất từ trước tới nay. Đây không chỉ là con số, mà còn phản ánh yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước.

Phát biểu tại Phiên khai mạc Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: Quốc hội là nơi kết tinh ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân; là nơi quyết định những vấn đề lớn của đất nước; là nơi chuyển hóa chủ trương của Đảng thành pháp luật, chính sách và sức mạnh tổ chức thực tiễn. Mỗi đại biểu Quốc hội phải luôn ý thức sâu sắc rằng mình không chỉ đại diện cho đơn vị bầu cử, không chỉ mang theo lá phiếu tín nhiệm của cử tri, mà còn gánh trên vai trách nhiệm đối với vận mệnh quốc gia, đối với niềm tin của Nhân dân, đối với tương lai của các thế hệ mai sau.

Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu Quốc hội khóa XVI thực hiện tốt 4 nhiệm vụ lớn, trong đó có: "Đổi mới mạnh mẽ công tác lập pháp, xây dựng bằng được một hệ thống pháp luật hiện đại, thống nhất, ổn định, khả thi và kiến tạo phát triển" và "Nâng cao bản lĩnh và tầm nhìn khi quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước; quyết định phải đúng, trúng, kịp thời, vì lợi ích lâu dài của quốc gia".

Thông điệp ấy đặt ra yêu cầu rất rõ ràng đối với mỗi đại biểu Quốc hội: Phải nhanh chóng cụ thể hóa niềm tin của cử tri thành hành động, thành sản phẩm lập pháp và thành những quyết sách thiết thực phục vụ nhân dân, phục vụ phát triển đất nước. Trong bối cảnh đó, việc tham gia xây dựng, hoàn thiện Luật Thủ đô (sửa đổi) chính là một trong những “phép thử” quan trọng về năng lực, trách nhiệm và bản lĩnh của các đại biểu.

Ngay trong phiên thảo luận tổ tại các đoàn đại biểu Quốc hội ngày 8-4, rất nhiều đại biểu đã bày tỏ sự quan tâm thật sự, có tiếng nói, đóng góp ý kiến xác đáng, trách nhiệm để Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) hoàn thiện, khả thi, phát huy được hiệu quả khi đi vào cuộc sống.

Thực tiễn cho thấy, không ít chính sách khi ban hành có ý nghĩa rất tiến bộ, nhưng khi đi vào cuộc sống lại gặp vướng mắc bởi cơ chế thực thi chưa rõ ràng hoặc chưa phù hợp với điều kiện thực tế. Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) tiếp tục được thảo luận ở hội trường (dự kiến ngày 12-4). Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với các đại biểu Quốc hội là phải “đi đến cùng” của vấn đề, không chỉ dừng lại ở việc nêu ý kiến, mà phải góp phần hoàn thiện các quy định một cách chặt chẽ, khả thi nhất.

Một đạo luật chỉ thực sự thành công khi được thực thi hiệu quả. Với Luật Thủ đô (sửa đổi), điều đó càng có ý nghĩa đặc biệt, bởi đây là công cụ để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển lớn của Hà Nội. Nếu các quy định được thiết kế tốt, rõ ràng, minh bạch, có tính dự báo và khả thi cao, thì luật sẽ trở thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy phát triển. Ngược lại, nếu thiếu đồng bộ hoặc chưa sát thực tiễn, thì rất khó phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Việc Quốc hội thảo luận Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) ngay trong những ngày đầu kỳ họp của Quốc hội khóa XVI không chỉ là một bước trong quy trình lập pháp, mà còn là dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế phát triển cho Hà Nội. Với vai trò là trung tâm và động lực phát triển, Thủ đô đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng thể chế và hiệu quả thực thi.