Sửa đổi Luật Thuế tài nguyên: Đồng bộ thể chế địa chất - khoáng sản, minh bạch căn cứ tính thuế

Thủ tướng cho ý kiến về một số nội dung cụ thể trong các dự án để các đồng chí bộ trưởng, trưởng ngành tiếp thu và hoàn thiện - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc.

Chiều ngày 18/8, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì Phiên họp Chính phủ chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 8/2026 để cho ý kiến đối với 12 dự án luật, nghị quyết dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Đây là phiên họp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm tiếp tục thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, xử lý dứt điểm các vướng mắc, "điểm nghẽn" thể chế để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số.

Phát biểu khai mạc phiên họp, Thủ tướng nhấn mạnh thời gian qua, Chính phủ và Quốc hội đã phối hợp chặt chẽ, đồng bộ để kịp thời hoàn thiện hệ sinh thái pháp luật. Tại Kỳ họp thứ 2 dự kiến vào tháng 10/2026, Chính phủ dự kiến trình Quốc hội khối lượng công việc lập pháp rất lớn với khoảng 40 dự án luật, nghị quyết. Do đó, trách nhiệm của các bộ, ngành là rất nặng nề, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ sớm, từ xa, bảo đảm chất lượng và tiến độ.

Trong số các đạo luật trọng yếu được đưa ra thảo luận, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế tài nguyên nhận được sự quan tâm sâu sắc từ giới chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp. Thuế tài nguyên không chỉ giữ vai trò là nguồn thu ngân sách mà bản chất là công cụ kinh tế điều tiết hành vi khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên, gắn liền với mục tiêu bảo vệ môi trường, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Bảo đảm tính đồng bộ với pháp luật về địa chất và khoáng sản

Một trong những định hướng chỉ đạo quan trọng hàng đầu được Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh tại phiên họp là yêu cầu bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ tuyệt đối giữa pháp luật thuế tài nguyên với pháp luật về tài nguyên, địa chất, khoáng sản và các quy định pháp luật liên quan. Đây được xem là lời giải then chốt nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, xung đột văn bản vốn là rào cản lớn trong công tác quản lý tài nguyên nhiều năm qua.

Thời gian qua, việc thi hành chính sách thuế tài nguyên bộc lộ không ít điểm nghẽn do sự thiếu tương thích giữa các định danh kinh tế - kỹ thuật trong ngành địa chất, mỏ với các quy định hành chính về thuế. Điển hình như việc phân loại khoáng sản chính, khoáng sản đi kèm, đất đá thải mỏ hay vật liệu xây dựng thông thường phát sinh trong quá trình thi công các công trình hạ tầng... khi chưa có sự thống nhất về mặt thể chế đã dẫn đến lúng túng trong áp thuế, thậm chí gây thất thoát nguồn thu hoặc làm triệt tiêu động lực tái chế chất thải mỏ theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

Việc sửa đổi Luật Thuế tài nguyên lần này gắn chặt với tiến trình hoàn thiện Luật Địa chất và Khoáng sản, tạo nên một hành lang pháp lý đồng bộ, xuyên suốt từ khâu quy hoạch, cấp phép thăm dò, khai thác cho đến nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm phục hồi môi trường sau khai thác.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế tài nguyên nhận được sự quan tâm sâu sắc từ giới chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp.

Rà soát 4 căn cứ tính thuế

Chỉ đạo về các nội dung chuyên môn sâu, Thủ tướng yêu cầu các cơ quan chủ trì soạn thảo tập trung rà soát kỹ lưỡng các quy định sửa đổi đối với 4 căn cứ trụ cột cấu thành chính sách thuế tài nguyên, bao gồm: đối tượng chịu thuế, sản lượng tính thuế, giá tính thuế và thuế suất, nhằm bảo đảm các tiêu chí minh bạch, khả thi và hiệu quả cao nhất.

Đối với đối tượng chịu thuế, luật cần bao quát đầy đủ, phân định rành mạch giữa các loại tài nguyên khoáng sản, tài nguyên nước và sinh thái; đồng thời có cơ chế điều tiết phù hợp với phụ phẩm, phế thải mỏ nhằm khuyến khích doanh nghiệp tận thu, bảo vệ môi trường thay vì đổ thải gây ô nhiễm.

Về sản lượng tính thuế, đây là khâu thường xuyên phát sinh thất thoát và gian lận trong thực tiễn do việc đo đếm trước đây chủ yếu dựa vào báo cáo tự kê khai của doanh nghiệp. Định hướng sửa đổi đặt trọng tâm vào việc chuẩn hóa phương pháp xác định sản lượng khai thác thực tế gắn liền với ứng dụng công nghệ số, tích hợp dữ liệu trạm cân điện tử, camera giám sát tại mỏ và dữ liệu bay chụp đo vẽ hiện trạng địa hình, chấm dứt triệt để tình trạng ước lượng cảm tính.

Đối với giá tính thuế và khung thuế suất, yêu cầu đặt ra là phải phản ánh sát với giá trị thị trường, khắc phục sự chênh lệch bất hợp lý giữa các địa phương, đồng thời phân định rành mạch giữa khoáng sản thô và sản phẩm đã qua chế biến sâu. Thiết kế thuế suất hợp lý sẽ đóng vai trò như một bộ lọc kinh tế: áp mức thuế suất nghiêm ngặt đối với hành vi khai thác tận diệt, xuất bán quặng thô lãng phí; ngược lại, áp dụng cơ chế ưu đãi đối với các doanh nghiệp đầu tư dây chuyền công nghệ cao, chế biến sâu và thân thiện với môi trường.

Khơi thông nguồn lực, tạo đà cho phát triển bền vững

Cùng với việc chuẩn hóa các căn cứ tính thuế, thông điệp xuyên suốt của Thủ tướng Lê Minh Hưng tại phiên họp là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để cho chính quyền địa phương, gắn liền với cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp. Đây là giải pháp căn bản nhằm xóa bỏ cơ chế xin - cho và giảm bớt gánh nặng chi phí tuân thủ.

Theo chỉ đạo của người đứng đầu Chính phủ, phân cấp, phân quyền phải đi đôi với phân bổ nguồn lực, nâng cao năng lực thực thi của bộ máy cơ sở và thiết lập hệ thống công cụ giám sát, kiểm tra hữu hiệu. Cơ quan quản lý nhà nước cần chuyển mạnh phương thức từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên nền tảng dữ liệu số kết nối liên thông giữa ngành thuế, ngành quản lý tài nguyên và chính quyền địa phương.

Việc phân cấp mạnh mẽ không chỉ giúp nâng cao tính chủ động và trách nhiệm giải trình của địa phương nơi có nguồn tài nguyên khoáng sản, mà còn tạo điều kiện để nguồn thu từ thuế tài nguyên được điều tiết, tái đầu tư thỏa đáng cho việc cải thiện hạ tầng và bảo vệ môi trường sống cho cộng đồng dân cư bản địa.

Tại phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 8/2026, bên cạnh Luật Thuế tài nguyên, Chính phủ cũng đã cho ý kiến toàn diện đối với 11 dự án luật, nghị quyết lớn khác thuộc các lĩnh vực trọng yếu như thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, thuế thu nhập doanh nghiệp, chứng khoán, kiểm toán, an toàn lao động, bảo hiểm xã hội, điện lực và y tế. Tất cả đều hướng tới mục tiêu hoàn thiện thể chế đồng bộ, khơi thông mọi nguồn lực xã hội.

Bộ trưởng, Chủ nhiệm VPCP Đặng Xuân Phong phát biểu tại phiên họp - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc.

Kết luận phiên họp, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu các bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ trực tiếp chỉ đạo, ưu tiên tối đa nguồn lực để tiếp thu toàn diện ý kiến thành viên Chính phủ và thẩm định của Bộ Tư pháp, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ các dự án luật bảo đảm chất lượng và tiến độ cao nhất. Thủ tướng đặc biệt lưu ý khâu rà soát điều khoản chuyển tiếp, thời điểm có hiệu lực và chủ động chuẩn bị các nghị định, thông tư hướng dẫn để pháp luật có thể đi ngay vào cuộc sống sau khi được Quốc hội thông qua, tuyệt đối không để xảy ra khoảng trống pháp lý.

Đổi mới tư duy xây dựng chính sách thuế tài nguyên theo tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ không chỉ là nhiệm vụ cấp bách trước thềm Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, mà còn là bước đi chiến lược nhằm xây dựng một nền kinh tế xanh, tuần hoàn, nơi các nguồn tài nguyên quý giá của đất nước được khai thác, sử dụng tiết kiệm, minh bạch và hiệu quả nhất cho sự nghiệp phát triển bền vững quốc gia.