Sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản: Tăng tính chủ động cho cơ sở, rõ trách nhiệm bồi thường

Sáng 23/10, thảo luận tại tổ về dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội cơ bản đồng tình với việc sửa đổi toàn diện Luật, đồng thời đóng góp nhiều ý kiến để tiếp tục hoàn thiện các quy định tại dự thảo Luật.

Phân cấp để tăng tính chủ động cho cấp xã

Tán thành cao với việc sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản, đại biểu Lê Trọng Hòa (đoàn Quảng Ninh) bày tỏ đặc biệt đồng tình với ba điểm của dự thảo: đó là quyết định nhanh hơn tại cơ sở để bảo vệ tính mạng người dân, nhất là ở cấp xã; hạn chế việc chuyển quyền sở hữu bắt buộc, đồng thời bảo đảm bồi thường và phục hồi khả năng sử dụng tài sản; bảo vệ người quyết định có căn cứ và gắn giải trình với bảo đảm quyền lợi của người dân.

Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc (đoàn Đà Nẵng) đánh giá, đây là đạo luật rất quan trọng để cụ thể hóa quy định của Hiến pháp. Đại biểu cơ bản đánh giá cao hồ sơ chuẩn bị của cơ quan chủ trì soạn thảo; tờ trình đã nêu rõ những tồn tại, bất cập thời gian qua cũng như định hướng sửa đổi.

Đồ họa: Phương Anh

Góp ý cho dự thảo, một trong các nội dung các đại biểu quan tâm là việc phân cấp cho chủ tịch UBND cấp xã được quyết định trưng mua, trưng dụng phục vụ trực tiếp công tác phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn trên địa bàn khi cấp trung ương, cấp tỉnh chưa thể tiếp cận, với những giới hạn cụ thể về địa bàn và loại tài sản.

Từ thực tiễn ứng phó thiên tai, đại biểu Bế Xuân Trường (đoàn Cao Bằng) nhận định, cơ quan soạn thảo rất tích cực, chủ động nghiên cứu để sửa đổi, bổ sung quy định. Đại biểu cho rằng, việc giao quyền cho cấp xã trong từng trường hợp cụ thể là hoàn toàn hợp lý, nhất là khi địa bàn bị chia cắt, lực lượng cấp trên chưa thể đến nơi. Phương châm “4 tại chỗ” gồm chỉ huy, lực lượng, phương tiện và hậu cần tại chỗ vẫn còn nguyên giá trị, cần được chú ý trong quá trình hoàn thiện Luật.

Để thẩm quyền được thực hiện thuận lợi, đại biểu Lê Trọng Hòa đề nghị làm rõ điều kiện cấp trung ương, cấp tỉnh “không tiếp cận hoặc chưa tiếp cận được” theo khả năng xử lý kịp thời tình huống cấp bách, tránh chỉ căn cứ vào việc cấp trên đã có mặt tại hiện trường hay chưa. “Thẩm quyền phải đủ rõ để cán bộ cơ sở quyết định đúng lúc, đồng thời đủ chặt chẽ để kiểm tra căn cứ và phạm vi quyết định”, đại biểu đề nghị.

Cùng quan tâm vấn đề này, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (đoàn Đà Nẵng) tán thành chủ trương tăng cường phân cấp, phân quyền, phát huy tính chủ động của chính quyền cấp xã trong tình huống khẩn cấp. Đại biểu cũng đề nghị cần quy định rõ ràng, tránh thuật ngữ nhiều nghĩa, gây khó cho người thực hiện.

Đồng thời, đại biểu đề xuất bổ sung cơ chế huy động tài sản liên xã, liên tỉnh. Tại miền núi, biên giới, hải đảo, thiên tai có thể chia cắt nhiều địa phương; nơi cần ứng cứu không đủ phương tiện hoặc phương tiện ở xa, trong khi địa phương lân cận có điều kiện và ở gần hơn. Vì vậy, phải làm rõ thẩm quyền quyết định, trách nhiệm phối hợp, vai trò điều phối, không để ranh giới hành chính trở thành trở ngại trong ứng phó tình huống khẩn cấp.

Về điều phối, đại biểu Lê Trọng Hòa đề nghị xác định ai quyết định thứ tự ưu tiên khi nhiều cơ quan cùng cần một tài sản, cơ quan nào chịu trách nhiệm xuyên suốt về lợi ích của chủ tài sản. Nếu phương tiện được chuyển qua nhiều đơn vị, phải theo dõi việc bàn giao, thời gian sử dụng và trách nhiệm hoàn trả, bồi thường, không để người dân phải đi xác minh thay cơ quan nhà nước.

Bảo vệ người quyết định đi đôi với trách nhiệm giải trình

Gắn với yêu cầu huy động kịp thời, đại biểu Lê Trọng Hòa đề nghị quy định đầy đủ quá trình sử dụng, thanh toán và hoàn trả, không chỉ tập trung vào thời điểm ra quyết định.

Tán thành khuyến khích tự nguyện hiến tặng hoặc cho Nhà nước sử dụng tài sản không nhận bồi thường, đại biểu lưu ý việc người dân chấp hành nhanh quyết định huy động không đồng nghĩa với từ bỏ quyền được thanh toán, bồi thường. Sự tự nguyện phải được ghi nhận rõ nội dung, phạm vi, không suy đoán từ việc đã bàn giao tài sản hoặc chưa yêu cầu trả tiền.

Quan tâm đến người được huy động vận hành tài sản, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm đề nghị làm rõ quyền được thông báo đầy đủ về lý do, căn cứ pháp lý, thời hạn, nhiệm vụ và các quyền lợi liên quan; bảo đảm điều kiện an toàn, chuyên môn.

Đại biểu Lê Trọng Hòa cũng đề nghị gắn huy động tài sản với phương án về người vận hành, kinh phí bảo đảm an toàn và trách nhiệm khi xảy ra sự cố. “Có tài sản chưa đồng nghĩa với có năng lực thực hiện nhiệm vụ”, đại biểu cho hay.

Đối với cơ chế miễn, giảm trách nhiệm, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm bày tỏ đồng tình rất cao, đồng thời đề nghị làm rõ điều kiện, căn cứ, thẩm quyền và trình tự xem xét; bảo đảm không làm suy giảm trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm soát quyền lực.

Đồng tình với quy định bảo vệ người quyết định có căn cứ trong tình huống cấp bách, đại biểu Lê Trọng Hòa cũng lưu ý phải gắn với điều kiện trưng mua, trưng dụng, sử dụng đúng mục đích và hoàn trả theo quy định. Việc bảo vệ cán bộ quyết đoán, đúng pháp luật phải đi đôi với ngăn ngừa lạm quyền, không làm giảm quyền được bồi thường của người dân.

Nhấn mạnh trách nhiệm và sự công bằng trong huy động nguồn lực, đại biểu Lê Trọng Hòa khẳng định: “Huy động phải kịp thời để cứu dân, sử dụng phải hiệu quả và hoàn trả, bồi thường phải rõ ràng để người dân yên tâm đóng góp”.