Sửa đổi tiêu chuẩn bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền

Toàn cảnh phiên thảo luận

Ngày 18/3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện (CQĐD) nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung báo cáo tại phiên họp

Tại phiên họp, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung đã trình bày tờ trình Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật (CQĐD) nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài.

Cụ thể, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật CQĐD năm 2009 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức của CQĐD nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài và quản lý nhà nước đối với CQĐD.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung quy định về các chức vụ ngoại giao đặc thù tại CQĐD để phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế: Tùy viên Quốc phòng, Phó Tùy viên Quốc phòng, Trợ lý Tùy viên Quốc phòng, và chức vụ ngoại giao đặc thù khác theo lĩnh vực chuyên ngành do Bộ trưởng Bộ Ngoại giao quyết định.

Về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, chỉnh sửa chức năng của CQĐD theo hướng khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài giữ gìn bản sắc dân tộc, thúc đẩy bảo tồn và lan tỏa tiếng Việt. Bảo tồn tiếng Việt được xác định là một trong các nhiệm vụ trọng tâm của công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài theo Chỉ thị 45-CT/TW (2015) và Kết luận 12-KL/TW (2021) của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới.

Bên cạnh đó, sửa đổi, bổ sung quy định về tiêu chuẩn bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền theo hướng mở rộng đối tượng được bổ nhiệm, theo đó cần có thời gian giữ chức vụ Phó Vụ trưởng hoặc tương đương trở lên hoặc đã được phong hàm ngoại giao từ Tham tán trở lên; hoặc là chuyên gia có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực đối ngoại và hội nhập quốc tế được Bộ Ngoại giao công nhận.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận

Việc mở rộng đối tượng bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền sẽ góp phần tận dụng, khai thác tối đa nguồn nhân lực chất lượng cao về đối ngoại và hội nhập quốc tế, nhất là khi Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 250/2025/QH15 nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đội ngũ cán bộ, chuyên gia có trình độ cao, chuyên sâu phục vụ yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Đáng chú ý liên quan đến chế độ, chính sách đối với thành viên CQĐD và thân nhân, dự thảo Luật lần này bổ sung chế độ phụ cấp dịch bệnh đối với một số địa bàn; đối với một số dịch bệnh nguy hiểm, có chính sách hỗ trợ chi phí đi lại, chi phí điều trị nước thứ ba; thực hiện chế độ phụ cấp kiêm nhiệm đối với một số địa bàn kiêm nhiệm. Cho phép con chưa thành niên đi theo thành viên CQĐD được “bảo đảm” thay vì “hỗ trợ một phần” học phí tại quốc gia tiếp nhận và chi phí mua bảo hiểm khám bệnh, chữa bệnh; được hưởng chế độ vé máy bay tương tự như đối với vợ hoặc chồng thành viên CQĐD.

Theo đánh giá của Chính phủ: Các quy định này nhằm thực hiện nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 1035/NQ-UBTVQH15 ngày 8/4/2024 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, theo đó cần “Nghiên cứu chế độ, chính sách gắn với hàm, cấp ngoại giao đối với cán bộ ngoại giao trong nước; chính sách đối với thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đáp ứng yêu cầu đối ngoại, cân đối với mặt bằng chung của khu vực ASEAN”. Theo tìm hiểu của Bộ Ngoại giao, các nước ASEAN có quy định bảo đảm chi phí đi lại, chi phí học tập, khám chữa bệnh dành cho con chưa thành niên đi theo thành viên cơ quan đại diện nhằm động viên cán bộ yên tâm công tác. Đồng thời, các quy định này cũng để giải quyết khó khăn, vướng mắc nêu tại trang 9, trang 10 Tờ trình.

Thẩm tra dự án Luật, ông Lê Tấn Tới, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cho biết, Thường trực Ủy ban này đánh giá cao việc dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 9 khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài giữ gìn bản sắc dân tộc, thúc đẩy bảo tồn và lan tỏa tiếng Việt. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị lưu ý quy định, hướng dẫn chi tiết hơn về cơ chế hỗ trợ từ ngân sách và huy động nguồn lực từ cộng đồng, doanh nghiệp cho hoạt động này để bảo đảm tính khả thi.

Bên cạnh đó, ông Tới thông tin, Thường trực Ủy ban cũng cơ bản tán thành quy định mở rộng tiêu chuẩn bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền với những lý do đã nêu trong Tờ trình của Chính phủ. Tuy nhiên, đề nghị làm rõ tiêu chí “nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực đối ngoại và hội nhập quốc tế được Bộ Ngoại giao công nhận” hoặc cần quy định rõ tiêu chí này trong văn bản quy định chi tiết để áp dụng thống nhất trong thực tiễn.

“Nhiều ý kiến tán thành việc sửa đổi, bổ sung quy định về việc bảo đảm học phí cho con chưa thành niên đi theo thành viên CQĐD tại quốc gia tiếp nhận. Tuy nhiên, đề nghị cân nhắc bổ sung quy định về hạn mức hỗ trợ học phí cho con chưa thành niên đi theo thành viên CQĐD, ví dụ như quy định không vượt quá mức sinh hoạt phí cơ sở áp dụng chung cho tất cả cơ quan Việt Nam ở nước ngoài; đồng thời, cần có sự đánh giá kỹ lưỡng, bảo đảm nguyên tắc quản lý ngân sách theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và tính công bằng giữa các địa bàn, giữa các loại hình cơ sở giáo dục”, ông Tới nói.

Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương phát biểu tại phiên họp

Kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc Hội Trần Quang Phương nhấn mạnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật CQĐD, cơ bản nhất trí với nhiều nội dung dự thảo luật do Chính phủ trình và các nội dung thẩm tra của Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, dự án Luật đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI sau khi được Chính phủ tiếp thu và Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại thẩm tra chính thức. Bên cạnh đó, một số ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng nêu rõ, dự thảo luật đã bổ sung, làm rõ hơn vị trí, vai trò, nhiệm vụ của CQDD, việc cần rà soát kỹ hơn Điều 6 về vị trí nhiệm vụ nghiên cứu chiến lược phục vụ đất nước. Đồng thời đề nghị, các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát dự thảo luật để đảm bảo phù hợp với chủ trương của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến hợp pháp, nâng tầm CQĐD.

Việt Thắng