Sửa Luật Đất đai năm 2024: Khơi thông nguồn lực từ giải phóng mặt bằng

Dự án hạ tầng giao thông trọng điểm đang trong giai đoạn hoàn thiện trên địa bàn thành phố Đồng Nai.

Việc Quốc hội dự kiến thông qua LĐĐ sửa đổi vào tháng 10-2026 được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nhiều điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ phát triển.

Vướng mắc trong bồi thường

Qua thực tiễn thi hành LĐĐ năm 2024, nhiều địa phương, trong đó có thành phố Đồng Nai gặp vướng mắc trong xác định giá đất; thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, GPMB. Bên cạnh đó, một số quy định của luật còn chồng chéo, thiếu thống nhất với các luật khác làm phát sinh khó khăn trong quá trình triển khai. Đặc biệt, từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước về đất đai được phân cấp, phân quyền cho cấp xã, trong khi một số quy định của LĐĐ năm 2024 chưa được điều chỉnh tương ứng dẫn đến bất cập trong tổ chức thực hiện.

Ông Nguyễn Cao Tài, Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố Đồng Nai cho biết: Đơn vị đang thực hiện công tác bồi thường, GPMB 313 dự án hạ tầng giao thông, khu đô thị, khu công nghiệp, xây dựng khu tái định cư và tạo lập quỹ đất sạch. Quá trình triển khai thực hiện LĐĐ năm 2024 và các nghị định hướng dẫn còn một số vướng mắc do nhiều quy định chưa đủ rõ ràng, cụ thể.

Một trong số đó là cơ chế xác định giá đất bồi thường. LĐĐ năm 2024 đã bỏ khung giá đất nhưng việc xác định giá đất cụ thể để làm căn cứ bồi thường tại thời điểm phê duyệt phương án vẫn còn một số bất cập. Sự thiếu đồng bộ giữa các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp khiến việc xác định, ban hành giá đất cụ thể ở một số nơi còn lúng túng, kéo dài thời gian thực hiện và tiềm ẩn nguy cơ phát sinh khiếu nại. Đây là một trong những nguyên nhân làm chậm tiến độ GPMB và triển khai các dự án.

Ngoài ra, theo ông Nguyễn Cao Tài, việc xử lý tài sản gắn liền với đất nhưng không đủ điều kiện pháp lý cũng là vấn đề cần được nghiên cứu, hoàn thiện. Công tác xác định nguồn gốc đất là khâu then chốt trong bồi thường, GPMB nhưng do hồ sơ địa chính qua các thời kỳ thiếu đồng bộ, nhiều trường hợp sử dụng đất chưa đầy đủ giấy tờ pháp lý làm kéo dài thời gian thực hiện.

Không chỉ cơ quan thực hiện bồi thường, chính quyền cơ sở cũng ghi nhận không ít khó khăn trong quá trình áp dụng luật. Đồng chí Nguyễn Hữu Nguyên, Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Long Thành cho biết: Trên địa bàn đang triển khai GPMB nhiều dự án trọng điểm. Việc áp dụng bảng giá đất hằng năm được xây dựng theo hướng thận trọng, kết hợp với hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K) bằng 1 khiến mức giá bồi thường chưa phản ánh sát giá giao dịch thực tế tại một số khu vực, ảnh hưởng đến tiến độ GPMB và triển khai dự án.

Bí thư Đảng ủy phường Long Thành dẫn chứng, tại Dự án Đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, mức bồi thường được phê duyệt trước đây cao hơn đáng kể so với mức dự kiến áp dụng tại Dự án Nâng cấp, mở rộng đường 769 đang triển khai. Sự chênh lệch này khiến nhiều hộ dân dù đồng thuận với chủ trương nhưng còn băn khoăn về mức bồi thường, hỗ trợ.

Cũng liên quan đến đơn giá, qua tiếp xúc, một số cử tri xã Nghĩa Trung phản ánh đến HĐND thành phố: Hiện nay, chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án trên địa bàn xã có mức bồi thường về đất, giá trị cây trồng thấp hơn so với giá trị thực tế. Người dân kiến nghị cơ quan chức năng xem xét lại, có chính sách đền bù, hỗ trợ thỏa đáng hơn.

Thông mặt bằng, giải phóng nguồn lực

Theo kế hoạch ban đầu, LĐĐ sửa đổi sẽ được trình Quốc hội xem xét vào cuối năm 2026. Tuy nhiên, trước yêu cầu cấp bách phải tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý, sử dụng đất, giải phóng nguồn lực và tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội, luật sẽ được xem xét thông qua vào tháng 10 tới.

Đồng chí Bùi Xuân Thống, Thành ủy viên, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai cho rằng: Sau hơn một năm thi hành, nhiều quy định của LĐĐ năm 2024 đã phát huy hiệu quả trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn còn nhiều điểm cần tiếp tục hoàn thiện.

Chính vì vậy, cuối tháng 6 và đầu tháng 7-2026, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố tổ chức các đoàn khảo sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về đất đai và các nghị định, thông tư tại nhiều phường, xã, Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố và UBND thành phố để nắm bắt những tồn tại.

Còn đồng chí Điểu Huỳnh Sang, Thành ủy viên, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai thì cho hay: Mục tiêu của lần sửa đổi này không chỉ là xử lý những bất cập hiện nay mà còn tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn để khơi thông nguồn lực đất đai, thúc đẩy đầu tư và phát triển.

Đối với công tác thu hồi đất, GPMB, luật sửa đổi sẽ hướng tới chuyển mạnh từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống cho người dân sau thu hồi đất, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai đã đề nghị các cơ quan, đơn vị và UBND thành phố tổng hợp đầy đủ những khó khăn, vướng mắc, kiến nghị. Trên cơ sở đó, đoàn sẽ kiến nghị tháo gỡ đối với những vấn đề thuộc thẩm quyền của các bộ, ngành. Đồng thời đề xuất giải pháp xử lý đối với những vấn đề thuộc thẩm quyền của HĐND và UBND thành phố.

Sửa đổi LĐĐ năm 2024 là yêu cầu từ thực tiễn quản lý và quá trình thực thi pháp luật. Nếu được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, khả thi, luật mới sẽ góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn trong thu hồi đất, bồi thường, GPMB; đồng thời khơi thông nguồn lực đất đai, đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm và tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội.