Sửa Luật Du lịch: Gỡ vướng từ thực tiễn, bảo đảm quyền hành nghề

Các đại biểu đề nghị sửa Luật Du lịch phải bảo đảm quyền hành nghề cho hướng dẫn viên. (Ảnh minh họa: Mai Anh/Vietnam+)

Không chỉ là câu chuyện đơn giản hóa thủ tục hay bổ sung thẻ hướng dẫn viên điện tử, việc sửa đổi Luật Du lịch còn liên quan trực tiếp đến quyền hành nghề, thu nhập và an sinh của hàng chục nghìn hướng dẫn viên. Khi những người trực tiếp đồng hành, chăm sóc và bảo đảm an toàn cho du khách chưa được bảo vệ đầy đủ về quyền lợi nghề nghiệp, chất lượng dịch vụ và uy tín của du lịch Việt Nam cũng chịu tác động.

Từ thực tiễn đó, các đại biểu Quốc hội đề nghị rà soát các quy định về điều kiện hành nghề, quan hệ lao động, trách nhiệm của doanh nghiệp và chính sách bảo hiểm đối với hướng dẫn viên; đồng thời thiết kế việc phân cấp, phân quyền theo hướng thực chất, tránh phát sinh thủ tục không cần thiết.

Đáng chú ý, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc nhấn mạnh: “Sửa luật để họ có thể sống bằng nghề, yên tâm gắn bó với nghề cũng là đầu tư cho chất lượng và uy tín du lịch Việt Nam.”

Bảo vệ quyền lợi người làm nghề

Một trong những vấn đề được đại biểu Quốc hội quan tâm là điều kiện hành nghề và cách xác định quan hệ pháp lý giữa hướng dẫn viên với doanh nghiệp lữ hành. Đây là nội dung tác động trực tiếp đến cơ hội làm việc, quyền lợi và trách nhiệm của các bên, nhất là với những người nhận dẫn từng tour, không làm việc theo hợp đồng lao động thường xuyên.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh), cho biết theo thống kê của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, đến nay cả nước có hơn 49.000 thẻ hướng dẫn viên được cấp để hành nghề. Chính sách đối với lực lượng này không chỉ ảnh hưởng đến người lao động mà còn liên quan đến chất lượng phục vụ du khách.

Đại biểu tán thành việc đơn giản hóa thủ tục, bổ sung thẻ hướng dẫn viên điện tử trong dự thảo, song cho rằng cần đồng thời tháo gỡ những vướng mắc về điều kiện hành nghề. Theo khoản 3 Điều 58 Luật Du lịch, hướng dẫn viên quốc tế và nội địa phải có thẻ, có hợp đồng lao động với doanh nghiệp hoặc là hội viên tổ chức xã hội nghề nghiệp, đồng thời có hợp đồng hướng dẫn hoặc văn bản phân công theo chương trình.

Quy định này khiến người có thẻ nhận hướng dẫn từng tour nhưng không có hợp đồng lao động vẫn phải đáp ứng điều kiện hội viên và hợp đồng hướng dẫn. Trong khi đó, dự thảo mới sửa đổi khoản 4 về thẻ, chưa điều chỉnh khoản 3 về điều kiện hành nghề.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc, Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: TTXVN)

Từ bất cập này, đại biểu đề nghị sửa đổi khoản 3 Điều 58 để làm rõ bản chất pháp lý của hợp đồng hướng dẫn. Dẫn Điều 13 Bộ luật Lao động, đại biểu phân tích, nếu hướng dẫn viên làm việc có trả công, tiền lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của doanh nghiệp thì thỏa thuận đó phải được xác định là hợp đồng lao động, dù mang tên hợp đồng hướng dẫn.

“Quyền lợi của người lao động không thể phụ thuộc vào tên gọi của hợp đồng,” đại biểu nhấn mạnh, đồng thời đề nghị phân biệt rõ quan hệ lao động với dịch vụ hướng dẫn độc lập, xác định trách nhiệm của doanh nghiệp và nghĩa vụ bảo hiểm xã hội theo đúng điều kiện luật định.

Cùng với việc làm rõ quan hệ lao động, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị bảo đảm việc tham gia tổ chức hội trên cơ sở tự nguyện. Theo đại biểu, hội cần thu hút hội viên bằng chất lượng bồi dưỡng chuyên môn, hỗ trợ việc làm và bảo vệ quyền lợi; quyền tự chủ phải gắn với trách nhiệm rõ ràng.

“Luật cũng cần quy định những nội dung tối thiểu của hợp đồng lao động về công việc, tiền lương, bảo hiểm xã hội, xác định rõ nghĩa vụ, trách nhiệm của doanh nghiệp, tổ chức chương trình và hướng dẫn viên,” đại biểu đề xuất.

Một nội dung khác được đại biểu lưu ý là công nhận kết quả đào tạo, tránh buộc người học phải học lại. Tán thành việc Điều 59 của dự thảo đã ghi nhận cả ngành và chuyên ngành hướng dẫn du lịch, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc công nhận trình độ trên cơ sở văn bản, phụ lục văn bản, văn bằng và thông tin đào tạo được xác thực; đồng thời cụ thể hóa trong quy định về hồ sơ tại Điều 60.

Việc công nhận cần dựa trên chuẩn kiến thức, kỹ năng của nghề, để người học biết rõ ngay từ khi lựa chọn cơ sở đào tạo rằng chương trình mình theo học đáp ứng điều kiện nghề nghiệp nào.

Đối với chính sách an sinh, đại biểu cho rằng thời lượng chuyến đi và tên gọi hợp đồng chưa đủ để xác định nghĩa vụ bảo hiểm xã hội, mà cần căn cứ vào bản chất quan hệ làm việc và các điều kiện luật định. Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm của doanh nghiệp tại Điều 37, đồng bộ với quyền của hướng dẫn viên tại Điều 65 về thanh toán thù lao, bảo đảm an toàn và thực hiện nghĩa vụ bảo hiểm theo pháp luật.

Du khách quốc tế tham quan di sản Thánh địa Mỹ Sơn. (Ảnh: TTXVN)

Đại biểu cũng đề nghị giao Chính phủ hướng dẫn rõ tiêu chí xác định quan hệ lao động giữa hướng dẫn viên và doanh nghiệp lữ hành. Với người không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, cần hỗ trợ tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, bảo hiểm y tế và nghiên cứu cơ chế bảo hiểm tai nạn trong thời gian dẫn đoàn.

Lý giải đề xuất này, đại biểu lưu ý một chuyến đi có thể chỉ kéo dài hai ngày nhưng hậu quả của tai nạn có thể theo người hướng dẫn nhiều năm. Vì vậy, bảo vệ người làm nghề cần được nhìn nhận từ chính những rủi ro họ đối mặt trong quá trình phục vụ du khách.

Gỡ vướng từ thực tiễn hành nghề

Bên cạnh những vướng mắc về quan hệ lao động và an sinh, quy định về cấp lại thẻ hướng dẫn viên cũng được đại biểu Lý Thị Lan (Đoàn đại biểu Quốc hội Tuyên Quang) đề nghị điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn.

Đại biểu kiến nghị tách riêng trường hợp hướng dẫn viên bị thu hồi thẻ do không còn bảo đảm điều kiện hành nghề, cho phép cấp lại ngay sau khi người hành nghề khắc phục đầy đủ các điều kiện. Theo đại biểu, không nên áp dụng cứng nhắc thời hạn chờ đợi 12 tháng, bởi quy định này có thể cản trở quyền làm việc hợp pháp của người dân ngay cả khi những nguyên nhân dẫn đến việc thu hồi thẻ đã được khắc phục.

Cùng hướng tiếp cận lấy thực tiễn hành nghề làm căn cứ hoàn thiện quy định, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cũng đề nghị bổ sung trách nhiệm của doanh nghiệp, bảo đảm quyền lợi của hướng dẫn viên được thực hiện tương ứng với nghĩa vụ của các chủ thể tổ chức hoạt động du lịch.

Đại biểu Lý Thị Lan, Đoàn đại biểu Quốc hội Tuyên Quang. (Ảnh: QH)

Những kiến nghị này tập trung vào việc bảo đảm các điều kiện hành nghề không trở thành rào cản kéo dài đối với người lao động, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong quan hệ với hướng dẫn viên. Đây cũng là cơ sở để việc đơn giản hóa thủ tục đi cùng với bảo vệ quyền lợi chính đáng của người làm nghề.

Không chỉ các quy định liên quan đến hướng dẫn viên, việc phân định thẩm quyền trong quản lý du lịch cũng được đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn đại biểu Quốc hội Lạng Sơn) đề nghị nghiên cứu kỹ hơn, nhất là đối với thẩm quyền công nhận khu du lịch cấp tỉnh tại khoản 3 Điều 2 dự thảo luật, sửa đổi Điều 27 Luật Du lịch.

Đại biểu tán thành chủ trương phân định rõ trách nhiệm, song cho rằng không nên lấy số lượng đơn vị hành chính cấp xã làm tiêu chí duy nhất để lựa chọn hình thức thẩm định. Bởi một khu du lịch nằm trên địa bàn một xã vẫn có thể có quy mô lớn, liên quan đến rừng, di sản, môi trường, hạ tầng và nhiều chủ thể quản lý. Ngược lại, khu du lịch trải rộng trên địa bàn hai xã chưa chắc đã có tính chất phức tạp hơn.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị: “Quy định cơ quan chuyên môn về du lịch cấp tỉnh là đầu mối thẩm định; việc thành lập hội đồng liên ngành căn cứ vào tính chất, quy mô và yêu cầu phối hợp chuyên ngành của khu du lịch, do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định.”

Theo đại biểu, cách thiết kế như vậy vừa bảo đảm chất lượng thẩm định, vừa tránh việc thành lập hội đồng và phát sinh thủ tục không cần thiết chỉ vì ranh giới hành chính.

Đây cũng là yêu cầu cần được tính đến khi hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về du lịch: thẩm quyền phải được phân định phù hợp với tính chất công việc, yêu cầu quản lý và thực tiễn triển khai, thay vì chỉ căn cứ vào địa giới hành chính.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân, Đoàn đại biểu Quốc hội Lạng Sơn. (Ảnh: QH)

Những ý kiến tại nghị trường cho thấy, yêu cầu sửa đổi Luật Du lịch không chỉ nằm ở việc phân cấp thẩm quyền, cắt giảm thủ tục hay bổ sung những quy định mới cho hoạt động kinh doanh, mà các quy định phải theo kịp thực tiễn hành nghề, xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động. Cải cách quản lý cần đi cùng với bảo vệ người làm nghề; thủ tục được đơn giản hóa nhưng quyền và nghĩa vụ của các chủ thể phải được quy định rõ ràng.

Đây là những yêu cầu cần được tính đến để Luật Du lịch sau sửa đổi vừa tạo thuận lợi cho hoạt động du lịch, vừa bảo đảm chất lượng phục vụ và uy tín của du lịch Việt Nam./.