Sửa Luật Hòa giải ở cơ sở: Đề cao bảo vệ phụ nữ và các nhóm yếu thế

Các đại biểu Quốc hội góp ý dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)

Sau sáp nhập, các tổ hòa giải sẽ được tổ chức như thế nào?

Sáng 5/8, góp ý dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) tại tổ thảo luận, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho rằng, khoản 2 Điều 1 về phạm vi điều chỉnh đang quy định quá rộng khi loại trừ hoạt động hòa giải theo luật khác. Theo ông, nhiều luật như Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, Luật Đất đai, Luật Hôn nhân và Gia đình đều có quy định về hòa giải ở cơ sở. Nếu hiểu theo quy định này, nhiều vụ việc phổ biến sẽ nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của luật.

Ông đề nghị sửa theo hướng chỉ loại trừ những hoạt động hòa giải mà luật khác đã quy định trình tự, thủ tục riêng.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, phát biểu

Đáng chú ý, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng dự thảo chưa giải quyết vấn đề tổ hòa giải sau khi sáp nhập thôn, tổ dân phố, trong khi đây là một trong những lý do cấp bách phải sửa luật. Ông đề nghị làm rõ sau sáp nhập, các tổ hòa giải sẽ được tổ chức như thế nào.

Đại biểu Lê Kim Anh, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội, Chủ tịch Hội LHPN TP Hà Nội, đại biểu Quốc hội đoàn TP Hà Nội, cho rằng, dự thảo Luật quy định Trưởng ban Công tác Mặt trận chủ trì, phối hợp với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố tổ chức bầu hòa giải viên tại thôn, tổ dân phố hoặc từng cụm dân cư. Tuy nhiên, cần làm rõ cách hiểu đối với quy định bầu theo "cụm dân cư".

Bà Lê Kim Anh phân tích, khoản 5 Điều 2 của dự thảo giải thích "tổ hòa giải là tổ chức tự quản của Nhân dân được thành lập ở thôn, tổ dân phố để thực hiện hoạt động hòa giải ở cơ sở", trong khi hiện nay chưa có quy định về khái niệm "cụm dân cư".

"Tôi đề nghị giao cho Ban Công tác Mặt trận, chi hội đoàn thể lựa chọn, giới thiệu nhân sự tham gia tổ hòa giải ở cơ sở", bà nói. Theo đại biểu Lê Kim Anh, đây là những nội dung rất cơ bản cần được làm rõ ngay trong luật, làm cơ sở để Chính phủ quy định chi tiết khi triển khai.

Cùng quan tâm nội dung này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhận định, yêu cầu phải có trên 50% tổng số đại diện hộ gia đình trong thôn tham gia bầu sẽ rất khó thực hiện sau khi sáp nhập thôn, tổ dân phố. Điều này có thể dẫn đến phải bầu lại hoặc chỉ định hòa giải viên, trong khi chỉ định chỉ nên là giải pháp ngoại lệ.

Bà Lê Kim Anh, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội, Chủ tịch Hội LHPN TP Hà Nội, đại biểu Quốc hội đoàn TP Hà Nội, phát biểu. Ảnh: Như Ý

Ông cũng chỉ ra sự chưa thống nhất khi dự thảo cho phép tổ chức bầu theo từng cụm dân cư nhưng lại tính tỷ lệ trên toàn thôn. Vì vậy, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần tính ngưỡng theo đơn vị tổ chức bầu hoặc lấy tiêu chí trên 50% số đại diện hộ gia đình tham gia bầu thay vì trên tổng số hộ.

Bảo đảm quyền của nhóm yếu thế, bảo mật thông tin và chuyển đổi số trong hòa giải

Về bình đẳng giới và bảo đảm quyền của các nhóm yếu thế, bà Lê Kim Anh đánh giá cao việc dự thảo tiếp tục lồng ghép giới và chính sách dân tộc. Dự thảo đã kế thừa nguyên tắc bảo đảm bình đẳng giới trong tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở; bổ sung quy định các bên có quyền sử dụng tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình, người khuyết tật nghe, nói hoặc nhìn được sử dụng ngôn ngữ ký hiệu, chữ dành riêng cho người khuyết tật; đồng thời quy định tổ hòa giải phải có thành viên nữ.

Theo bà, những quy định này góp phần bảo đảm các bên tham gia hòa giải được đối xử bình đẳng, tôn trọng và không bị phân biệt đối xử. Quá trình hòa giải cũng cần đặt sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của các bên lên hàng đầu, đồng thời quan tâm bảo vệ trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số.

Về bảo mật thông tin, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng mặc dù tờ trình của Chính phủ đã xác định đây là một bất cập lớn khiến các bên e ngại chia sẻ thông tin nhưng dự thảo mới chỉ ràng buộc trách nhiệm của hòa giải viên, chưa quy định trách nhiệm của các bên tham gia, cũng như chưa giới hạn việc sử dụng thông tin thu được trong quá trình hòa giải.

Ông đề nghị bổ sung một điều riêng về bảo mật, áp dụng với tất cả người tham gia hòa giải và quy định rõ thông tin trao đổi trong quá trình hòa giải không được sử dụng làm chứng cứ chống lại nhau.

Đối với quy định về ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, bà Lê Kim Anh cho rằng dự thảo đã thể hiện rõ chủ trương của Đảng và Nhà nước thông qua việc tích hợp công nghệ vào quy trình hòa giải, công nhận giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử và giao trách nhiệm cụ thể cho cơ quan nhà nước.

Tuy nhiên, theo bà, một số nội dung hiện mới dừng ở mức khuyến khích; đối với hòa giải viên cũng mới chỉ quy định quyền được hỗ trợ khi ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.

"Để phát huy tối đa hiệu quả, cần có hướng dẫn chi tiết, bảo đảm an toàn thông tin, đào tạo, bồi dưỡng năng lực số cho hòa giải viên, đặc biệt tại khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số", bà đề xuất.

Liên quan đến xây dựng các phần mềm phục vụ công tác hòa giải, bà cho rằng cần ưu tiên tích hợp trên những nền tảng số đã có, tránh phát sinh quá nhiều hệ thống riêng lẻ. Riêng tại Hà Nội, bà đề nghị tích hợp các chức năng phục vụ hòa giải ngay trên ứng dụng iHanoi, từ tiếp nhận thông tin vụ việc, yêu cầu hòa giải, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ hòa giải viên đến triển khai hòa giải trực tuyến.

Cần bảo đảm nguồn lực để hòa giải ở cơ sở phát huy hiệu quả

Đại biểu Vũ Văn Tiến, Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng, hòa giải ở cơ sở là thiết chế quan trọng. Theo đại biểu, hoạt động hòa giải giúp giải quyết kịp thời các mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ ngay từ cơ sở, qua đó giảm áp lực cho hệ thống tư pháp và chính quyền.

Đại biểu Vũ Văn Tiến, Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, phát biểu

"Nếu không có Luật Hòa giải ở cơ sở, chỉ cần xích mích, tranh chấp nhỏ cũng kéo nhau ra tòa hoặc cơ quan công an thì bộ máy chính quyền không thể giải quyết xuể với hơn 100 triệu dân", ông nói.

Về quy định kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở, đại biểu Vũ Văn Tiến bày tỏ đồng tình với dự thảo luật khi quy định Nhà nước bảo đảm kinh phí cho hoạt động này. Đồng thời, ông đề nghị tiếp tục duy trì cơ chế ngân sách trung ương hỗ trợ các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách, như quy định của luật hiện hành.

Đối với quy định huy động nguồn lực xã hội cho công tác hòa giải, đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng đây là chủ trương cần thiết nhằm đa dạng hóa nguồn lực, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước và phát huy sự tham gia của toàn xã hội. Tuy nhiên, ông đề nghị dự thảo luật bổ sung cơ chế quản lý, sử dụng nguồn kinh phí xã hội hóa theo hướng minh bạch, hiệu quả, bảo đảm việc huy động và sử dụng nguồn lực đúng mục đích.

Liên quan đến nguồn lực thực hiện luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đề nghị phân định rõ trách nhiệm bảo đảm kinh phí giữa UBND cấp tỉnh và cấp xã, đồng thời giao Chính phủ quy định định mức tối thiểu để tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc phụ thuộc vào điều kiện của từng địa phương.