Sửa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá: Lưu ý mục tiêu sức khoẻ cộng đồng

Định nghĩa rõ để tránh khoảng trống trong thực thi

Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Dự thảo được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý mạnh mẽ hơn trước những thách thức mới trong kiểm soát thuốc lá.

Ngày 26/8, tại Hà Nội, Báo Tiền phong tổ chức tọa đàm “Góp ý Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi): Tăng cường hiệu quả thực thi và phối hợp liên ngành”. Một trong những vấn đề được các đại biểu đặc biệt quan tâm tại hội thảo là, làm thế nào để luật sau khi sửa đổi phải bảo đảm mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Đồng thời, có hệ thống khái niệm rõ ràng, thống nhất với các luật liên quan và đủ khả năng áp dụng trong thực tế.

Báo Tiền Phong tổ chức tọa đàm “Góp ý Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi). Ảnh: Ngọc Linh

Cụ thể, theo thông tin từ hội thảo, thực tế phát triển nhanh của các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới thời gian qua khiến việc xác định phạm vi điều chỉnh trở thành một trong những bài toán khó của quá trình sửa luật.

Theo đó, đối với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, luật sửa đổi cần làm rõ cơ sở khoa học, đặc tính kỹ thuật và tiêu chí phân loại của từng nhóm sản phẩm. Việc xây dựng định nghĩa cũng cần có sự tham gia của chuyên gia, nhà khoa học và các bên liên quan nhằm phản ánh đúng bản chất sản phẩm và thuận lợi cho cơ quan thực thi.

Bên cạnh đó, khái niệm “thuốc lá khác” được nêu trong dự thảo cũng được đề nghị tiếp tục làm rõ về cơ sở pháp lý, tiêu chí nhận diện và tác động chính sách, tránh việc mở rộng phạm vi điều chỉnh nhưng thiếu tiêu chí cụ thể.

Từ góc độ tiêu chuẩn hóa, ông Lê Thành Hưng, Trưởng Phòng Tiêu chuẩn nông nghiệp thực phẩm, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng: Việc nhận diện, phân loại sản phẩm thuốc lá cần dựa trên nhiều yếu tố, trong đó có nguyên liệu, cấu phần của sản phẩm và quá trình diễn ra khi sử dụng.

Cũng theo đại diện Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam, thuốc lá nung nóng và thuốc lá điện tử dù cùng có cấu phần điện tử nhưng khác nhau về nguyên liệu và cơ chế hoạt động. Đây là những đặc tính kỹ thuật cần được thể hiện rõ trong khái niệm và tiêu chí phân loại để tránh nhầm lẫn giữa các nhóm sản phẩm. Theo đó, cần tiếp tục rà soát thuật ngữ và cách diễn giải trong dự thảo theo hướng phù hợp với bản chất kỹ thuật, có thể tham chiếu thêm các tiêu chuẩn quốc tế liên quan.

Ở góc độ lập pháp, bà Nguyễn Quỳnh Liên, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho rằng, hiệu quả thực thi phải được đặt ở trung tâm của quá trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác tại của thuốc lá.

Bên cạnh đó, luật cần làm rõ những sản phẩm nào bị cấm, đồng thời tính đến toàn bộ chuỗi từ sản xuất, kinh doanh đến nhập khẩu và lưu thông. Với những sản phẩm được phép lưu hành, cần có tiêu chuẩn và biện pháp kiểm soát rõ ràng để cơ quan quản lý có cơ sở cấp phép, thanh tra và xử lý vi phạm. Đặc biệt, cần lưu ý tốc độ phát triển nhanh của các sản phẩm mới đặt ra yêu cầu pháp luật không chỉ cụ thể mà còn phải có tính dự báo. “Nếu luật không quy định đủ cụ thể nhưng cũng không có tính dự báo thì pháp luật sẽ luôn đi sau thực tiễn”, bà Nguyễn Quỳnh Liên nhận định.

Ông Hoàng Đức Nam, Phó Trưởng Ban Công tác Đoàn, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo.

Kiểm soát thị trường bất hợp pháp và bảo vệ giới trẻ

Cũng theo thông tin tại hội thảo, mặc dù thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã bị cấm theo Nghị quyết số 173/2024/QH15, song nhu cầu đối với các sản phẩm này vẫn tồn tại và có xu hướng chuyển sang giao dịch phi chính thức, đặc biệt trên môi trường số.

Vì vậy, khi đánh giá hiệu quả chính sách, cần tính tới nguy cơ phát triển của thị trường bất hợp pháp cũng như những hệ lụy có thể phát sinh đối với mục tiêu bảo vệ giới trẻ, sức khỏe cộng đồng và khả năng thực thi trên thực tế.

Từ góc độ công tác thanh niên, ông Hoàng Đức Nam, Phó Trưởng Ban Công tác Đoàn, Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh lưu ý, việc tiếp cận thuốc lá và nicotine của giới trẻ đang dịch chuyển mạnh lên môi trường số. Quảng bá và giao dịch sản phẩm ngày càng xuất hiện dưới dạng chia sẻ trải nghiệm, đánh giá hoặc nội dung giải trí trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các nền tảng trực tuyến. Điều này khiến ranh giới giữa nội dung thông thường và hoạt động tiếp thị trở nên khó nhận biết hơn.

Từ phân tích trên, ông Hoàng Đức Nam đề xuất, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi) cần hoàn thiện các quy định nhằm hạn chế người dưới 18 tuổi tiếp cận sản phẩm tại điểm bán và trên không gian mạng; bao quát các hình thức quảng cáo, khuyến mại, chào bán, tiếp thị trá hình và làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan, nhất là nền tảng xuyên biên giới.

Bên cạnh biện pháp quản lý, ông Hoàng Đức Nam cho rằng, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, ngành giáo dục, tổ chức Đoàn và các nền tảng công nghệ, đồng thời chú trọng truyền thông, giáo dục để ngăn thanh thiếu niên bắt đầu sử dụng thuốc lá và sản phẩm chứa nicotine.

TS.BS Dương Huy Lương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cũng cho rằng, tính khả thi của quy định phụ thuộc lớn vào công tác thực thi, truyền thông và phối hợp liên ngành. Theo đó, cùng với hoàn thiện hành lang pháp lý, cần xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu kiểm soát thành phần sản phẩm, nhằm hạn chế nguy cơ đối với sức khỏe người sử dụng.

Một yêu cầu khác được các đại biểu đề cập là thiết lập cơ chế theo dõi, đánh giá và rà soát định kỳ sau khi chính sách được ban hành. Dữ liệu thực tiễn và các chỉ số đo lường cụ thể sẽ giúp cơ quan quản lý nhận diện kịp thời những thay đổi về hành vi tiêu dùng, diễn biến thị trường cũng như vấn đề mới phát sinh để có điều chỉnh phù hợp.