Sửa Luật Thỏa thuận quốc tế: Chủ động bảo đảm an ninh, quốc phòng

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, hợp tác quốc tế mở rộng sang nhiều lĩnh vực mới như công nghệ, kinh tế số và dữ liệu. Những yếu tố này ngày càng gắn chặt với quốc phòng, an ninh. Một thỏa thuận quốc tế cụ thể có thể mang lại cơ hội phát triển đột phá, nhưng cũng đặt ra bài toán lớn về bảo vệ chủ quyền và lợi ích lâu dài.

Thiếu tướng Ngô Nam Cường, Phó tư lệnh Quân khu 4, đại biểu Quốc hội đoàn Nghệ An góp ý về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). 

Vì vậy, việc sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế lần này cần hướng tới mục tiêu kép: Vừa mở đường cho hợp tác, vừa nhận diện, phòng ngừa rủi ro ngay từ khâu chuẩn bị ký kết văn bản hợp tác, xác định rõ trách nhiệm trong suốt quá trình triển khai.

Từ thực tiễn hợp tác biên giới

Phân tích từ thực tiễn đối ngoại quốc phòng và hợp tác biên giới, Thiếu tướng Ngô Nam Cường (Phó tư lệnh Quân khu 4, đại biểu Quốc hội đoàn Nghệ An) cho biết, các hoạt động trao đổi đoàn, đào tạo, phối hợp tìm kiếm hài cốt liệt sĩ và giao lưu kết nghĩa đã góp phần củng cố lòng tin, giữ vững biên giới hòa bình.

Tuy nhiên, sau các tuyên bố chung hay hội đàm, khâu thực thi thường phát sinh những khó khăn, vướng mắc. Hợp tác quốc tế muốn tạo ra kết quả thực chất đòi hỏi phải có đầu mối chủ trì, nhân sự, kinh phí và cơ chế phối hợp sát sao. 

Ở cấp xã vùng biên giới, nhu cầu giao lưu, giữ gìn an ninh trật tự rất lớn. Báo cáo thẩm tra dự án luật này cho thấy cán bộ cấp xã chủ yếu kiêm nhiệm, hạn chế về nghiệp vụ và ngoại ngữ. Trong khi đó, dự thảo luật lại giao Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định việc ký kết nhân danh cấp xã.

Vấn đề đặt ra là căn cứ nào để bảo đảm những nội dung được cấp tỉnh quyết định sẽ được cấp xã thực thi hiệu quả? Nếu không làm rõ điều kiện thực hiện, phân định rõ việc xã trực tiếp làm, việc cần cơ quan chuyên môn hỗ trợ và nguồn lực đi kèm, quy định sẽ khó đi vào cuộc sống. Cùng với đó, cần hỗ trợ pháp lý, nghiệp vụ đối ngoại cho cấp xã và rà soát, bàn giao chặt chẽ các thỏa thuận của cấp huyện trước đây.

Rõ trách nhiệm xử lý công việc sau ký kết

Liên quan đến quốc phòng, an ninh, dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) quy định lấy ý kiến cơ quan quản lý chuyên ngành và cho phép thành lập tổ liên ngành. Để quy định này thực chất hơn, Thiếu tướng Ngô Nam Cường cho rằng cần cụ thể hóa cơ chế lấy ý kiến của lực lượng Quân đội, Công an. Không cần thiết lập tổ liên ngành với mọi việc, nhưng những nội dung quan trọng bắt buộc phải được đánh giá toàn diện trước khi quyết định.

Đối với các thủ tục rút gọn nhằm xử lý công việc cấp bách, thực tế cho thấy chỉ một thay đổi nhỏ về câu chữ cũng có thể làm biến chuyển phạm vi công việc hay phát sinh kinh phí bảo đảm. Do đó, luật phải phân biệt rõ ràng giữa điều chỉnh kỹ thuật thuần túy và trường hợp bắt buộc phải xin ý kiến trước khi quyết định.

Sau khi thỏa thuận được ký kết, bài toán lớn nhất là khâu điều phối. Với các thỏa thuận có nhiều đơn vị tham gia, việc phân công rõ đầu mối ngay từ đầu sẽ giúp việc triển khai được thuận tiện hơn. Dự thảo luật cần quy định rõ trách nhiệm báo cáo, cơ chế xử lý công việc vượt thẩm quyền và trách nhiệm chủ động kiến nghị điều chỉnh, tạm đình chỉ hoặc chấm dứt khi thỏa thuận không còn phù hợp, tránh tình trạng vướng mắc kéo dài mà không có hướng xử lý.