Sửa Luật Xuất bản: Ưu đãi cần gắn với chất lượng, không nên là quyền lợi mặc định

Đại biểu Lê Hoàng Anh thảo luận tại Tổ sáng 05/8. Ảnh: T. THÀNH

Bảo đảm tính khả thi của các chính sách ưu đãi

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng 05/8, Quốc hội đã nghe Tờ trình, Báo cáo thẩm tra và thảo luận tại Tổ về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Tờ trình Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản do Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày cho biết, Dự thảo Luật sửa đổi Điều 3 theo hướng xác định đầy đủ hơn vị trí, vai trò của hoạt động xuất bản trong giai đoạn phát triển mới.

Theo đó, xuất bản không chỉ thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng mà còn là ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, hạ tầng tri thức quốc gia, công cụ chủ đạo của giáo dục, đào tạo và phát huy sức mạnh mềm quốc gia. Đây là cơ sở chính trị, pháp lý quan trọng để xây dựng các chính sách phát triển xuất bản trong kỷ nguyên số.

Dự thảo Luật chuyển từ tiền kiểm sang quản lý dựa trên dữ liệu, hậu kiểm và trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xuất bản; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát, xử lý vi phạm. Nhiều thủ tục hành chính được bãi bỏ hoặc đơn giản hóa; điều kiện kinh doanh được cắt giảm; các phương thức quản lý điện tử được hoàn thiện nhằm tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước…

Về chính sách của Nhà nước về phát triển hoạt động xuất bản, Dự thảo Luật quy định nhiều chính sách ưu đãi như miễn, giảm tiền thuê đất; ưu đãi thuế, tín dụng; đặt hàng, giao nhiệm vụ; hỗ trợ mua bản quyền, dịch thuật, biên soạn, xuất bản; thu hút các nguồn lực xã hội cho hoạt động xuất bản…

Thẩm tra Dự án Luật, về nội dung này, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị rà soát, thiết kế các chính sách theo hướng khái quát hơn, tránh trùng lặp, bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế giá trị gia tăng.

Đồng thời, cân nhắc về phạm vi đối tượng thụ hưởng khi mở rộng ưu đãi về thuế, tín dụng; giải trình cụ thể cơ chế, nguồn lực và đối tượng dự kiến thụ hưởng chính sách đầu tư xây dựng tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia.

Đề cập đến vấn đề này khi thảo luận Tổ, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) chỉ ra, Dự thảo quy định 8 nhóm ưu đãi về đất, thuế, tín dụng, đặt hàng... áp dụng chung, không phân biệt đơn vị có vi phạm hay không.

Theo đại biểu, muốn nhà xuất bản cạnh tranh bằng thực lực, tự chủ tài chính, chính sách ưu đãi phải gắn với điều kiện chất lượng, tuân thủ pháp luật, không nên là quyền lợi mặc định.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định: đơn vị có xuất bản phẩm bị đình chỉ, thu hồi, tiêu hủy do vi phạm trong 12 - 24 tháng liền kề thì bị tạm dừng hưởng ưu đãi tương ứng.

Đồng quan điểm, đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo (Đoàn Gia Lai) cho rằng, Dự thảo Luật đã bổ sung nhiều chính sách ưu đãi rất tiến bộ. Tuy nhiên, nhiều chính sách trong Luật Xuất bản 2012 trước đây không đi vào cuộc sống do thiếu tính khả thi trong pháp luật chuyên ngành (thuế, đất đai, đầu tư công…); hoặc chưa quy định rõ ràng về nguồn tài chính đảm bảo.

Vì vậy, Cơ quan soạn thảo cần rà soát, đối chiếu với các luật mới ban hành như: Luật Báo chí, Luật Quảng cáo, Luật Thương mại điện tử, Luật Thuế TNDN, Luật Đất đai và các quy định về trí tuệ nhân tạo (AI), thuế, tài chính... để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất và bảo đảm tính khả thi của chính sách ưu đãi.

Đại biểu cũng đề nghịcần đơn giản hóa thủ tục đặt hàng/đấu thầu xuất bản phẩm phục vụ vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số và thiếu nhi để các nhà xuất bản dễ tiếp cận nguồn ngân sách này.

Phòng ngừa, ngăn chặn xuất bản phẩm có nội dung xâm hại đến an ninh quốc gia

Một nội dung đáng chú ý khác trong Dự thảo là quy định nghiêm cấm việc xuất bản, in, phát hành xuất bản phẩm có các nội dung: Tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam; phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc; tuyên truyền kích động chiến tranh xâm lược, gây hận thù giữa các dân tộc và nhân dân các nước; kích động bạo lực; truyền bá tư tưởng phản động, lối sống dâm ô, đồi trụy, hành vi tội ác, tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan, phá hoại thuần phong mỹ tục; tiết lộ bí mật nhà nước, bí mật đời tư của cá nhân và bí mật khác do pháp luật quy định; xuyên tạc sự thật lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng; xúc phạm dân tộc, danh nhân, anh hùng dân tộc; không thể hiện hoặc thể hiện không đúng chủ quyền quốc gia; vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức và danh dự, nhân phẩm của cá nhân.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy phát biểu thảo luận. Ảnh: T. THÀNH

Theo đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên), trong bối cảnh hiện nay, quy định trên là những quy định có tính chất nền tảng, xác lập giới hạn pháp lý đối với hoạt động xuất bản và là cơ sở để phòng ngừa, ngăn chặn các xuất bản phẩm có nội dung xâm hại đến an ninh quốc gia, trật tự xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển của công nghệ AI làm gia tăng nguy cơ phát tán nhanh các nội dung vi phạm, yêu cầu đặt ra không phải là thu hẹp phạm vi điều chỉnh của Luật Xuất bản mà là hoàn thiện các quy định cấm theo hướng rõ ràng, minh bạch, thống nhất và phù hợp với các thách thức mới, qua đó nâng cao hiệu quả phòng ngừa ngay từ khâu xuất bản, thay vì chỉ xử lý khi hậu quả đã xảy ra - đại biểu Nguyễn Văn Huy nhấn mạnh.

Đại biểu cũng đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu bổ sung khoản 1 Điều 10 quy định cấm xuất bản, in, phát hành xuất bản phẩm có nội dung kích động hận thù, kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc chia rẽ giữa các vùng miền, địa phương và các cộng đồng dân cư.

Việc bổ sung quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý để phòng ngừa, xử lý kịp thời các hành vi lợi dụng hoạt động xuất bản nhằm gieo rắc định kiến, kích động chia rẽ xã hội, qua đó bảo đảm môi trường xuất bản lành mạnh và giữ gìn khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Theo đại biểu Lê Hoàng Anh, Luật hiện hành cấm tuyệt đối việc liên kết biên tập sơ bộ đối với 5 nhóm đề tài nhạy cảm: lý luận chính trị, lịch sử, tôn giáo, chủ quyền quốc gia, hồi ký.

Tuy nhiên, Dự thảo Luật đã bỏ hẳn quy định “vùng cấm” này, chỉ còn ràng buộc chung là nhà xuất bản phải biên tập hoàn chỉnh, không được chuyển giao quyền quyết định nội dung.

Đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc nội dung này, đại biểu chỉ ra, phần lớn sự cố xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ lãnh tụ thời gian qua đều bắt nguồn ngay từ khâu định hình nội dung ban đầu do đối tác liên kết thực hiện; khâu biên tập hoàn chỉnh phía sau, dưới áp lực tiến độ và chi phí từ phía đối tác, dễ trở thành thủ tục hình thức.

“Tôi đề nghị khôi phục quy định cấm liên kết biên tập sơ bộ đối với 5 nhóm đề tài trên, giao Chính phủ ban hành tiêu chí nhận diện “đề tài nhạy cảm” để áp dụng thống nhất trong cả nước” - đại biểu Lê Hoàng Anh đề xuất.