Sửa quy định PPP, tăng minh bạch dự án BT

Thi công dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh. Ảnh: TL

Khắc phục bất cập từ thực tiễn

Bộ Tài chính đang trình Chính phủ dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Theo Bộ Tài chính, việc sửa đổi các nghị định là cần thiết nhằm thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước về hoàn thiện thể chế phát triển; tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, chính sách và pháp luật, qua đó tạo động lực cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng kinh tế.

Dự thảo cũng nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa pháp luật về PPP với các luật mới ban hành trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, khoa học và công nghệ cùng các quy định pháp luật có liên quan.

Cơ quan soạn thảo cho biết, sau khi Luật PPP được sửa đổi, bổ sung và các nghị định hướng dẫn được ban hành, nhiều quy định đã phát huy hiệu quả trong thực tiễn. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn phát sinh một số khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục hoàn thiện.

Cụ thể, một số quy định hiện chưa theo kịp thay đổi của hệ thống pháp luật liên quan. Việc thu hút đầu tư tư nhân vào các lĩnh vực y tế, giáo dục, bảo vệ môi trường tại các địa bàn khó khăn còn hạn chế.

Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn đánh giá hồ sơ dự thầu chưa có quy định cụ thể để khuyến khích các nhà đầu tư áp dụng giải pháp giảm phát sinh chất thải, sử dụng công nghệ thân thiện môi trường hoặc áp dụng kỹ thuật hiện có tốt nhất.

Đáng chú ý, Bộ Tài chính cho rằng quy định yêu cầu các dự án BT (xây dựng – chuyển giao) không sử dụng cơ chế thanh toán phải thực hiện kiểm toán vốn đầu tư hoàn thành bởi Kiểm toán Nhà nước có thể làm kéo dài thời gian quyết toán, do phụ thuộc kế hoạch kiểm toán.

Tăng cường minh bạch dự án BT

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là tăng cường công khai, minh bạch đối với các dự án BT.

Theo Bộ Tài chính, thực tiễn triển khai loại hình hợp đồng này đặt ra yêu cầu nâng cao vai trò giám sát của người dân nhằm hạn chế thất thoát tài sản công, phòng ngừa lợi ích nhóm, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Trên cơ sở đó, dự thảo bổ sung quy định công khai quyết định chủ trương đầu tư và quyết định phê duyệt dự án BT; đồng thời khuyến khích công khai thông tin về vị trí, diện tích quỹ đất dự kiến thanh toán cho nhà đầu tư. Trách nhiệm báo cáo của cơ quan ký kết hợp đồng trong quá trình triển khai dự án cũng được quy định cụ thể hơn.

Dự thảo cũng sửa đổi các quy định liên quan đến xác định giá trị quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư theo hướng đồng bộ với pháp luật đất đai hiện hành. Đáng chú ý, cơ chế mới cho phép nhà đầu tư được xem xét hưởng thêm khoản tiền trong trường hợp Nhà nước chậm giao đất hoặc cho thuê đất để thanh toán hợp đồng BT.

Nhằm tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, dự thảo đề xuất tách biệt thủ tục quyết định chủ trương đầu tư với thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất lúa, đất rừng.

Cơ quan soạn thảo cho biết pháp luật đất đai và lâm nghiệp hiện đã sửa đổi theo hướng tách riêng hai thủ tục này. Việc tiếp tục gắn kết như hiện nay không còn phù hợp, cần điều chỉnh để giảm thủ tục không cần thiết cho nhà đầu tư.

Bổ sung tiêu chí xanh trong lựa chọn nhà đầu tư

Trong lĩnh vực lựa chọn nhà đầu tư, dự thảo bổ sung nhiều quy định theo hướng khuyến khích phát triển bền vững. Trong đó, các tiêu chí về kinh tế xanh, tài chính xanh và công nghệ thân thiện môi trường được đưa vào quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu.

Theo Bộ Tài chính, đây là giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh trong đầu tư PPP, đồng thời tăng khả năng tiếp cận các nguồn vốn xanh và tín dụng xanh đang ngày càng phổ biến trên thế giới.

Để tăng thu hút đầu tư vào các lĩnh vực thiết yếu nhưng khó hấp dẫn khu vực tư nhân, dự thảo cũng đề xuất bổ sung trường hợp được chỉ định nhà đầu tư đối với các dự án y tế, giáo dục và bảo vệ môi trường tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn, với điều kiện không sử dụng vốn nhà nước.

Song song với việc mở rộng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư, dự thảo tăng cường hậu kiểm theo định hướng chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Theo đó, các dự án áp dụng hình thức chỉ định nhà đầu tư hoặc lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt sẽ được giám sát riêng.

Nội dung giám sát tập trung vào việc theo dõi quá trình áp dụng các hình thức lựa chọn nhà đầu tư, đánh giá kết quả thực hiện cũng như kiểm tra tiến độ và hiệu quả triển khai dự án.

Đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, dự thảo tiếp tục hoàn thiện cơ chế PPP trong hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ.

Nhiều nội dung mới được bổ sung như cơ chế đặt hàng, tài trợ từ ngân sách nhà nước cho nhiệm vụ khoa học – công nghệ; quy định về quyền sở hữu, quyền sử dụng và khai thác kết quả nghiên cứu.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về quản lý, khai thác, chia sẻ, cho thuê, chuyển giao hoặc xử lý các tài sản, dữ liệu, hạ tầng dùng chung hoặc tài sản công khi được sử dụng để phát triển, thử nghiệm và vận hành sản phẩm công nghệ.

Ngoài ra, cơ chế khấu trừ thanh toán cũng được đề xuất áp dụng đối với hợp đồng BTL, BLT trong trường hợp chất lượng dịch vụ không đạt yêu cầu, nhằm tăng trách nhiệm của nhà đầu tư trong cung cấp dịch vụ công.

Theo Bộ Tài chính, việc sửa đổi các nghị định hướng dẫn Luật PPP không chỉ nhằm tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi, mà còn góp phần xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực xã hội cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới.