Sưa vàng trong ngọn bấc tháng Ba…

Thiếu nữ dưới hoa sưa bay.

Cuối xuân, hoa sưa vàng ruộm trên khắp nẻo đường từ phố thị đến làng quê. Đẹp và nổi tiếng là Vườn Cừa - nơi có hàng sưa cổ thụ hàng trăm năm tuổi thuộc làng Hương Trà, phường Hương Trà, TP Đà Nẵng. Hoa sưa tươi màu trong nắng sớm, lung linh soi bóng nước bên sông hay những "cơn mưa" hoa sưa dát vàng lối đi… là những hình ảnh đẹp với những người đã sống, gắn bó với mảnh đất này hay những ai đã một lần đến Hương Trà trong mùa hoa sưa bay.

Khi một vài cây sưa bất chợt nở sau "ngọn bấc tháng Ba" hay "bất hoa sưa", nhiều người chộn rộn và háo hức về mùa hoa sưa tại Vườn Cừa, như duyên nợ. Con đường "Cái" qua làng Hương Trà có từ bao giờ và những hàng sưa cổ thụ ở Vườn Cừa được trồng khi nào là thông tin thú vị. Con đường "Cái" này dài khoảng 4km, trước đây là đường đất, chạy dọc khối phố Hương Trung, Hương Trà Tây và Hương Trà Đông đến bến đò Ba Bến, nơi hợp lưu giữa sông Tam Kỳ với sông Bàn Thạch.

Các bậc cao niên ở làng Hương Trà khá tường tận về con đường đất qua làng, nơi có hàng cừa và sưa cổ thụ. Đường cũng là tuyến đê ngăn một nhánh sông từ sông Tam Kỳ đổ về sông Bàn Thạch, chức năng ngăn lũ, nối liền làng Hương Trà với các làng bên ngoài. Từ xưa, việc đắp đường đã thành lệ làng, mỗi năm mỗi đắp. Đến khi thành lập huyện Tam Kỳ, chính quyền địa phương mới có điều kiện huy động lực lượng để tu bổ, tìm cây cừa trồng ven sông để chống sạt lở và trồng sưa để giữ móng chân đường nên sau này có tên là đường cừa hay đường sưa. Cây sưa trở thành nét đặc trưng của làng quê Hương Trà, là lá chắn vững chãi cho con đường trước lở bồi dâu bể…

Cái tên làng Hương Trà cũng có lịch sử khá thú vị. Theo các cụ cao niên của làng, thường năm đến tiết thanh minh, hoa sưa nở vàng theo gió phủ kín những ngôi mộ, hương hoa là sợi dây kết nối, ủy lạo giữa người sống với người đã khuất thiên thu. Và tiết thanh minh, những người tảo mộ về uống bát nước trà gấm (chè lá) đậm đà hương vị của làng. Bởi, Hương Trà từ buổi đầu cây sưa được trồng trước ngõ và cây chè trồng sau vườn. Đặt tên Hương Trà để con cháu đời sau luôn gắn kết với làng, tri ân loài cây tỏa hương mà những bậc tiền nhân đã dày công gầy dựng.

Trải qua hàng trăm năm, những cây sưa cổ thụ trên đường "Cái" về làng Hương Trà xõa bóng ôm kín một khúc sông Tam Kỳ. Cuối thu, sưa rụng lá trơ cành dầm trong những cơn mưa mùa đông giá rét. Đầu xuân, những nụ mầm tách vỏ bung lên mạnh mẽ trong nắng sớm. Khi tàn lá ken dày xanh mướt là lúc hoa sưa ươm nụ, qua một đêm mưa nhẹ lại bừng nở sắc vàng tươi trong nắng ấm, trời xanh, mây trắng…

Tôi gắn bó với Tam Kỳ tròn 30 mùa hoa sưa. Cà phê Vườn Cừa là nơi hò hẹn, cả một khoảng trời miên man sắc sưa vàng óng ánh xao động dòng sông thương nhớ. Trong những bài thơ đầu tiên viết về Tam Kỳ, những rặng sưa vàng in bóng trên dòng sông xanh biếc đã trở thành ký ức: "Tôi là người lữ khách qua đây/ Chợt thấy dòng sông rất quen rất lạ/ Mà tiếng em cười trong trẻo quá/ Cho lòng tôi xao động với sưa vàng…". Để rồi những mùa vàng hoa sưa, đi trên con đường ven sông Tam Kỳ ngang qua đình làng Hương Trà, lại lắng đọng bao nhiêu ân tình, nơi đất đã hóa tâm hồn. Đó là vì quá yêu hương sắc sưa vàng mà "khoe" những dòng thơ cũ. Đó là vì mùa sưa vàng đang đến trong sự háo hức, hân hoan của những ai say đắm loài hoa "cửu lý hương", tức hương thơm bay thoảng chín dặm đường.

Sưa vàng Vườn Cừa đã đi vào thơ ca, nhạc họa, ảnh nghệ thuật... Huỳnh Ngọc Chiến, người con quê hương Tam Kỳ, có duyên nợ với sưa vàng chốn cũ, khi anh ở Sài Gòn đã viết những câu thơ xao động dưới tán sưa vàng: "Nào biết lòng tôi đã yêu ai/ Lao xao nắng rụng phiến vai gầy/ Em theo con nước xuôi biền biệt/ Tôi ngồi buồn nhìn hoa sưa bay…". Anh viết nhiều về hoa sưa, hoa của mộng ước, hoa của tuổi học trò, hoa của tình yêu và tuổi hoa niên.

Chờ sưa bung nụ. Đó là sự chờ đợi hân hoan màu nhớ, của tôi, của người dân quê xứ và những ai hữu duyên đến làng Hương Trà mùa hoa sưa vàng ruộm bến sông, ngan ngát hương bay.

Những hàng sưa ở Vườn Cừa đang ủ hoa để bừng nở những chùm vàng óng ả, ngào ngạt hương thơm... Người làng Hương Trà tin rằng, khi những hoa sưa li ti rụng xuống, thế nào cũng có mưa để đưa những đài hoa đi. Đó là điệu dân vũ của hoa, của đất, của trời, của lòng người, như là duyên nợ với sắc sưa Hương Trà.

Tùy bút: THẠCH HÀ

Từ ngày 24-26.4, lễ hội "Sắc sưa Hương Trà - Đà Nẵng năm 2026" sẽ được tổ chức tại Làng sinh thái Hương Trà. Trong khuôn khổ lễ hội, nhiều hoạt động được tổ chức như khinh khí cầu; vòng xoay "Sắc sưa 360"; hoạt động robot, mascot; diễn ra trình diễn áo dài; hô bài chòi; giải chạy "Khám phá Hương Trà; chương trình nghệ thuật; trình diễn thời trang nghệ thuật; không gian ẩm thực…