Sức dân - yếu tố quyết định tính bền vững nông thôn mới

Xây dựng nông thôn mới (NTM) không chỉ là hoàn thành những tiêu chí về hạ tầng, môi trường hay tổ chức sản xuất, mà quan trọng hơn là tạo dựng diện mạo nông thôn khởi sắc, đời sống nhân dân ngày càng nâng cao. Trong hành trình ấy, nguồn lực Nhà nước giữ vai trò quan trọng, nhưng sự đồng thuận, chủ động và sức sáng tạo của nhân dân mới là yếu tố quyết định chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của chương trình.

Bảo vệ môi trường, giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa, cảnh quan là một trong những yếu tố quan trọng trong xây dựng NTM. Trong ảnh: Thung lũng hoa bản Dê Chơ, xã Pu Nhi được phát triển thành điểm du lịch.

Bảo vệ môi trường, giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa, cảnh quan là một trong những yếu tố quan trọng trong xây dựng NTM. Trong ảnh: Thung lũng hoa bản Dê Chơ, xã Pu Nhi được phát triển thành điểm du lịch.

Điện Biên hiện có 45 xã, phường với 888 thôn, bản, tổ dân phố. Căn cứ điều kiện thực tế, tỉnh đặt mục tiêu đến cuối năm 2026 có 5 xã gồm: Thanh Nưa, Thanh An, Mường Phăng, Mường Ảng, Tuần Giáo và 93 thôn, bản thuộc 40 xã, phường đạt chuẩn NTM theo bộ tiêu chí giai đoạn 2026 - 2030. Cùng với đó, phấn đấu thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt 41,38 triệu đồng/năm; tỷ lệ nghèo đa chiều giảm 3,5%, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm 3% so với năm 2025. Tỉnh cũng đặt mục tiêu phát triển mới 70 sản phẩm OCOP, nâng tổng số lên 227 sản phẩm; từng bước hình thành, củng cố các vùng sản xuất tập trung, mô hình liên kết theo chuỗi giá trị và kinh tế tập thể.

Những mục tiêu trên cho thấy quyết tâm của tỉnh trong nâng cao chất lượng xây dựng NTM, đồng thời đặt ra yêu cầu không nhỏ đối với cấp ủy, chính quyền và nhân dân các địa phương. Bởi với một tỉnh miền núi, địa bàn rộng, điều kiện sản xuất, kết cấu hạ tầng và trình độ phát triển giữa các vùng còn chênh lệch, việc thực hiện các tiêu chí không thể áp dụng một cách máy móc, đồng loạt. Mỗi địa phương có lợi thế, khó khăn riêng; mỗi cộng đồng dân cư có điều kiện và cách thức tổ chức sản xuất khác nhau. Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là xác định đích đến, mà phải lựa chọn đúng con đường và cách làm để đạt được mục tiêu.

Thực tế triển khai cho thấy, nhiều địa phương đang tập trung nguồn lực, vật lực, lựa chọn những phần việc thuận lợi để thực hiện trước; đồng thời chủ động tháo gỡ khó khăn, huy động sự tham gia của các tổ chức, cá nhân nhằm đẩy nhanh tiến độ. Đây là cách làm cần thiết, song không nên đồng nhất kết quả xây dựng NTM với số lượng công trình được hoàn thành hay những tiêu chí được công nhận. Một tuyến đường được mở rộng, một công trình nhà văn hóa được đầu tư, một mô hình sản xuất được hình thành chỉ thực sự phát huy giá trị khi người dân có nhu cầu, tự nguyện tham gia, trực tiếp quản lý và được hưởng lợi từ thành quả ấy.

Người dân bản Co Nỏng, xã Búng Lao khơi thông cống rãnh, dọn dẹp tuyến đường nội bản.

Người dân bản Co Nỏng, xã Búng Lao khơi thông cống rãnh, dọn dẹp tuyến đường nội bản.

Bởi vậy, phải nhìn nhận rằng, sức dân không đơn thuần là sự đóng góp ngày công, kinh phí hay hiến đất làm đường, mà trước hết là trí tuệ, trách nhiệm, ý thức tự lực và khát vọng vươn lên của mỗi người dân. Khi người dân được tham gia bàn bạc, lựa chọn công trình, quyết định cách làm, giám sát quá trình thực hiện và thụ hưởng thành quả, họ sẽ có trách nhiệm hơn với những gì cộng đồng đã chung tay xây dựng.

Đáng chú ý, tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV thông qua chủ trương tích hợp 3 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình, thực hiện 10 năm (2026 - 2035) đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức thực hiện ở cơ sở. Trên cơ sở đó, ngành chuyên môn cần tham mưu UBND tỉnh xây dựng kế hoạch, ban hành giải pháp triển khai Chương trình NTM giai đoạn 2026 - 2030 và 2031 - 2035 sát với đặc điểm từng địa bàn. Đây cũng là cơ hội để khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, chồng chéo, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và tập trung giải quyết những nhu cầu thiết thực của người dân.

Để NTM thực sự bền vững, trước hết cần đổi mới tư duy từ xây dựng các tiêu chí sang nâng cao chất lượng đời sống. Cấp ủy, chính quyền cơ sở phải sâu sát địa bàn, công khai các nguồn lực, tạo điều kiện để người dân tham gia ngay từ khâu quy hoạch, lựa chọn nội dung đầu tư đến giám sát, đánh giá kết quả.

Cùng với đó, cần xác định phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập là nền tảng cốt lõi của NTM bền vững. Các địa phương phải căn cứ lợi thế về đất đai, khí hậu, thổ nhưỡng và tập quán sản xuất để lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp; đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển sản phẩm OCOP gắn với xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ. Đặc biệt, cần củng cố hợp tác xã, tổ hợp tác, thúc đẩy liên kết giữa người dân, doanh nghiệp và nhà phân phối theo chuỗi giá trị. Khi sản xuất có đầu ra ổn định, thu nhập được cải thiện, người dân sẽ có thêm điều kiện và động lực đóng góp cho cộng đồng.

Một giải pháp quan trọng khác là gắn xây dựng NTM với giảm nghèo đa chiều, bảo vệ môi trường, giữ gìn bản sắc văn hóa và bảo đảm an sinh xã hội. Không thể coi là NTM bền vững nếu đường làng, ngõ bản khang trang nhưng sinh kế người dân thiếu ổn định; nếu thu nhập tăng nhưng môi trường sống bị ảnh hưởng; nếu hạ tầng được đầu tư nhưng các giá trị văn hóa truyền thống dần mai một… Do đó, cần quan tâm duy tu, bảo dưỡng các công trình sau đầu tư, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, phát huy vai trò tự quản của cộng đồng và ưu tiên hỗ trợ những hộ nghèo, hộ khó khăn có điều kiện vươn lên.

Xây dựng NTM là hành trình lâu dài, trong đó mỗi tiêu chí đạt được phải trở thành nền tảng cho một bước phát triển.

Tùng Lĩnh

Nguồn Điện Biên Phủ: https://baodienbienphu.vn/tin-bai/nong-thon-moi/suc-dan-yeu-to-quyet-dinh-tinh-ben-vung-nong-thon-moi