Sức sống của Ví, Giặm trong đời sống đương đại

Những diễn viên nhí của Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm xã Kỳ Anh (Hà Tĩnh) tự tin biểu diễn trên sân khấu. Ảnh: Hạnh Nguyên.

Khi câu Ví, Giặm đi qua những thế hệ

Những đêm diễn của Liên hoan Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh toàn tỉnh do Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh tổ chức vào đầu tháng 8/2026 có những hình ảnh rất đáng nhớ: khán giả đến rất đông, có thời điểm hội trường chật kín, người đến sau phải ngồi tràn ra hành lang, cánh gà.

Trong số những người tìm đến với sân khấu Ví, Giặm có bà Nguyễn Thị Tú Oanh (55 tuổi, trú thôn Làng Mới, xã Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh). “Là người dân Hà Tĩnh, chúng tôi có chung niềm đam mê đó là Dân ca Ví, Giặm. Niềm yêu thích này đã lan tỏa đến cả thế hệ trẻ hôm nay như con gái tôi 25 tuổi và cháu gái 10 tuổi cũng yêu thích các làn điệu dân ca nên cả gia đình vượt quãng đường hơn 25 km để vào xem. Khi thưởng thức những tiết mục Ví, Giặm, chúng tôi như được sống lại những kỷ niệm xa xưa, đồng thời thấy được niềm yêu thích của thế hệ trước đã lan toả đến thế hệ hôm nay bởi có rất nhiều người trẻ cũng đến đây để thưởng thức Ví, Giặm”, bà Oanh chia sẻ.

Trên sân khấu, bên cạnh những nghệ nhân đã có nhiều năm gắn bó với Ví, Giặm là một lực lượng trẻ đông đảo. Có những em nhỏ chỉ mới 6 - 7 tuổi đã tự tin cất lên những câu hát, không hề rụt rè khi đứng cạnh ông bà, cô chú; có những phần đối đáp mà khoảng cách tuổi tác gần như biến mất, bởi khi câu hát bắt đầu, người già và trẻ nhỏ cùng đứng trong một không gian văn hóa.

Đặc biệt, nhiều gia đình cùng bước lên sân khấu. Có những cặp vợ chồng như Nghệ nhân Nhân dân Vũ Thị Thanh Minh và Nghệ nhân Ưu tú Phạm Thế Nhuần của CLB Dân ca Ví, Giặm xã Cẩm Duệ; có những người cha cùng con gái như anh Nguyễn Văn Tình và con gái Nguyễn Ngọc Gia Hân của CLB Dân ca Ví, Giặm xã Toàn Lưu; anh Nguyễn Viết Bình và con gái Nguyễn Gia Hân của CLB Dân ca Ví, Giặm xã Tùng Lộc...

Với anh Nguyễn Viết Bình, khoảnh khắc được đứng cùng con gái trên sân khấu Liên hoan không chỉ là một tiết mục biểu diễn. “Được cùng con gái đứng trên một sân khấu liên hoan là niềm hạnh phúc rất lớn. Từ khi con còn nhỏ, những câu Ví, câu Giặm đã theo nhịp võng đi vào giấc ngủ. Lớn thêm một chút, thấy bố tập luyện, cháu tự hát theo từng câu, từng chữ. Hôm nay nhìn con tự tin biểu diễn, tôi tin rằng mạch nguồn di sản đang được tiếp nối”, anh Bình nói.

Câu chuyện ấy khiến người ta nghĩ đến một cách bảo tồn giản dị nhưng bền vững: từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ cha mẹ sang con cái, từ những buổi sinh hoạt ở câu lạc bộ đến sân khấu liên hoan, rồi từ sân khấu trở về với cộng đồng.

Để Ví, Giặm không chỉ ngân vang trên sân khấu

Bốn ngày diễn ra Liên hoan Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh toàn tỉnh Hà Tĩnh năm 2026 cho thấy sự sáng tạo ngày càng rõ của các địa phương. Nhiều chương trình khai thác nét đặc trưng về vùng đất, con người, nghề nghiệp và đời sống văn hóa để tạo dấu ấn riêng. Các phần diễn xướng, đối đáp được thể hiện gần gũi, dí dỏm, giàu ý nghĩa nhân văn. Trang phục, đạo cụ, cảnh trí được đầu tư; màn hình LED lần đầu được sử dụng ở quy mô cấp tỉnh cũng được một số đơn vị khai thác khá khéo léo, tạo thêm hiệu quả thị giác cho sân khấu.

Những yếu tố mới ấy cho thấy Ví, Giặm không đứng ngoài những thay đổi của cách thưởng thức nghệ thuật hiện nay. Nhưng hiện đại hóa di sản chưa bao giờ là câu chuyện đơn giản. Qua kỳ Liên hoan, Ban Tổ chức và Ban Giám khảo cũng chỉ ra rằng một số chương trình còn thiên về minh họa, chưa thực sự chú trọng chiều sâu diễn xướng và giá trị nghệ thuật. Lời mới ở một số tiết mục còn thiếu sự trau chuốt, có hiện tượng lặp ý, lặp từ. Việc khai thác các làn điệu, nghệ thuật đối đáp, chất liệu văn học dân gian và đặc trưng văn hóa địa phương ở một số nơi chưa thật nhuần nhuyễn.

Ông Trần Xuân Lương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh, đánh giá, Liên hoan năm nay ghi nhận sự tham gia đông đảo, trách nhiệm và đầy nhiệt huyết của hơn 700 nghệ nhân, diễn viên. Nhiều chương trình được chuẩn bị nghiêm túc, dàn dựng công phu, có chất lượng nghệ thuật tốt và có thể tiếp tục biểu diễn phục vụ nhân dân tại địa phương.

Điều quan trọng, theo ông Lương, là sau mỗi kỳ Liên hoan, các địa phương có thêm kinh nghiệm, nghệ nhân, diễn viên có thêm động lực để sáng tạo và cống hiến; các đoàn cần tiếp tục mang lời ca, tiếng hát trở về phục vụ nhân dân, phát hiện và bồi dưỡng lực lượng kế cận để Dân ca Ví, Giặm không chỉ tỏa sáng trên sân khấu mà còn ngân vang trong đời sống hằng ngày của mỗi làng quê, mỗi cộng đồng.

Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2014. Nhưng danh hiệu, suy cho cùng, chỉ là một dấu mốc. Sự trường tồn của di sản không nằm ở những gì được ghi trên hồ sơ, mà ở cách cộng đồng tiếp tục thực hành, yêu mến và truyền lại nó.