Sức sống vùng hồ Hòa Bình

Vựa kinh tế cá lồng

Những năm qua, với người dân vùng hồ Hòa Bình, mặt nước không chỉ là một nguồn tài nguyên tự nhiên mà đã thực sự trở thành tài sản quý giá, là mạch sống, biến tiềm năng thành sinh kế bền vững ngay trên chính quê hương mình.

Câu chuyện nuôi cá của hàng ngàn hộ gia đình trong khu vực như bức tranh đổi thay toàn diện của cả một vùng lòng hồ rộng lớn. Thay vì mưu sinh bấp bênh, phó mặc vào con nước tự nhiên như trước kia, người dân nơi đây đã mạnh dạn chuyển dịch tư duy sang kinh tế thủy sản chuyên nghiệp, áp dụng khoa học kỹ thuật và đầu tư bài bản.

Người Mường Hoa với các món ẩm thực đặc trưng vùng hồ Hòa Bình.

Toàn vùng lòng hồ Hòa Bình có hơn 8.850 ha mặt nước, với trên 5.000 lồng nuôi cá, tạo ra sản lượng khoảng 8.550 tấn mỗi năm. Những con số này cho thấy, bước chuyển dịch âm thầm nhưng mạnh mẽ, khi người dân không chỉ thụ hưởng những gì thiên nhiên ban tặng mà chủ động đầu tư vốn liếng, công sức để biến mặt nước thành những “nông trại nổi” mang lại giá trị kinh tế cao.

Tại xã Tiền Phong, sự thay đổi trong tư duy làm kinh tế của người dân được thể hiện rõ nét hơn bao giờ hết. Bên cạnh việc duy trì phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm truyền thống, ngành nuôi trồng thủy sản đã vươn lên thành mũi nhọn kinh tế với quy mô trên 1.135 lồng cá.

Từ đầu năm đến nay, sản lượng thủy sản toàn xã ước đạt gần 5.800 tấn, trong đó hoạt động nuôi trồng đóng góp hơn 5.600 tấn, còn lại là từ khai thác đánh bắt tự nhiên. Tại các thôn, bản như Hào Tráng, Đức Phong và Săng Bờ, bà con tập trung phát những loài có giá trị kinh tế cao như: Cá lăng, trắm cỏ, rô phi đơn tính, trê lai, chiên, ngạnh, dầm xanh, nheo, cá bỗng.

Người dân vùng hồ Hòa Bình từng bước phát triển cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng sống.

Xã vùng hồ Thung Nai cũng khẳng định vị thế kinh tế vùng hồ với 338 lồng nuôi cá của 41 hộ dân và 3 hợp tác xã liên kết chặt chẽ. Mô hình này mang lại sản lượng nuôi trồng hơn 360 tấn, kết hợp cùng 150 tấn cá khai thác từ khoảng 150 thuyền đánh bắt các loại.

Chia sẻ về hành trình lập nghiệp của gia đình, chị Quách Ngọc Huê, xã Thung Nai cho biết: Gia đình hiện đang duy trì ổn định 10 lồng nuôi cá trên hồ Hòa Bình. Do tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chăm sóc, theo dõi sát sao nguồn nước, chủ động phòng dịch và tìm kiếm đầu ra ổn định, nghề nuôi cá đã đem lại cho gia đình nguồn thu nhập khá, giúp đời sống ngày càng sung túc.

Du lịch cộng đồng cất cánh

Trên thực tế, cấp ủy, chính quyền và Nhân dân các địa phương vùng hồ Hòa Bình không dừng lại ở việc khai thác tài nguyên nước thuần túy. Thay vào đó, một định hướng chiến lược dài hạn được triển khai đồng bộ, kết hợp hài hòa giữa nuôi trồng thủy sản công nghệ cao với khai thác cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ và những giá trị văn hóa bản địa đặc sắc nhằm phát triển mạnh mẽ ngành du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng.

Thời gian qua, hệ thống hạ tầng phục vụ phát triển du lịch, đặc biệt là hạ tầng giao thông kết nối được đầu tư ngày càng đồng bộ, khang trang. Công tác thu hút đầu tư được triển khai vô cùng hiệu quả, nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lớn đã rót vốn vào các dự án quy mô lên tới hàng chục tỷ đồng.

Đặc biệt, bên cạnh những thế mạnh về du lịch tâm linh, những năm gần đây, loại hình du lịch cộng đồng phát triển mạnh mẽ tại khu vực, hình thành nên những bản làng du lịch cộng đồng mang đậm dấu ấn văn hóa độc đáo.

Có thể kể đến bản Ngòi thuộc xã Suối Hoa; bản Đá Bia thuộc xã Tiền Phong, nơi sinh sống lâu đời và gìn giữ trọn vẹn nét văn hóa của đồng bào dân tộc Mường Ao Tá; hay xóm Ké thuộc xã Đà Bắc, nằm ẩn mình yên bình trong Vịnh Hiền Lương, là mái nhà chung của hàng trăm hộ đồng bào dân tộc Mường.

Đến với các bản du lịch cộng đồng, du khách đều có những đánh giá rất cao về những trải nghiệm chân thực mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số.

Việc bảo tồn nguyên vẹn các giá trị văn hóa truyền thống được người dân nơi đây xác định chính là cội nguồn, là nền tảng vững chắc nhất để phát triển du lịch bền vững. Khi lưu trú tại các mô hình homestay truyền thống, du khách không chỉ có không gian nghỉ dưỡng nên thơ, thanh bình mà còn được trực tiếp khám phá, trải nghiệm đời sống sinh hoạt, ẩm thực và phong tục tập quán độc đáo của các dân tộc Dao, Tày, Mường, Thái...

Bến thuyền tấp nập phục vụ khách du lịch hồ Hòa Bình tại cảng Bích Hạ, phường Hòa Bình.

Chia sẻ về định hướng phát triển, đồng chí Lê Xuân Hà - Phó Chủ tịch UBND xã Thung Nai nhấn mạnh: “Chiến lược cốt lõi của Thung Nai là khai thác đồng thời các lợi thế lớn bao gồm sản phẩm nuôi trồng thủy sản giá trị cao, cảnh quan thiên nhiên mặt hồ và bản sắc văn hóa truyền thống để tạo nên một chuỗi giá trị du lịch sinh thái đa dạng, qua đó không ngừng nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho Nhân dân”.

9 tháng năm 2026, xã Thung Nai đón 270.000 lượt khách du lịch, tăng 7% so với cùng kỳ năm trước; trong đó có nhiều lượt khách quốc tế đến du lịch và trải nghiệm. Doanh thu từ hoạt động du lịch ước đạt 72 tỷ đồng, tăng trưởng 10% so với cùng kỳ.

Hiện toàn khu du lịch hồ Hòa Bình đã hình thành mạng lưới hơn 100 cơ sở lưu trú chất lượng cao, khoảng 300 phương tiện thủy bộ vận chuyển khách du lịch an toàn, cùng sự góp mặt của các khu nghỉ dưỡng sinh thái đẳng cấp quốc tế như Mai Châu Hideaway hay Ba Khan Village Resort tọa lạc trên địa bàn xã Tân Mai.

Các cơ sở sinh thái này không chỉ làm phong phú thêm hệ thống dịch vụ du lịch mà còn giải quyết việc làm ổn định, nâng cao tri thức làm dịch vụ cho hàng trăm lao động là con em đồng bào các dân tộc địa phương.